Ida Kotowa

Młodość i działalność naukowa

Urodziła się 8 grudnia 1884 we Lwowie jako córka Franciszka Prokscha i Karoliny z domu Maly. Wykształcenie średnie i uniwersyteckie zdobywała we Lwowie. W 1905 rozpoczęła studia na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Wiedeńskiego, jednak po roku powróciła do Lwowa i zapisała się na wydział filozoficzny Uniwersytetu Lwowskiego. Pod kierunkiem Wilhelma Bruchnalskiego studiowała starszą literaturę polską i język polski. Studia ukończyła w 1911. Podczas studiów brała czynny udział w niepodległościowo-postępowym ruchu młodzieży akademickiej. W 1932 roku uzyskała doktorat filozofii, także pod pod kierunkiem Bruchnalskiego.

22 maja 1911 wyszła za mąż za swojego kolegę uniwersyteckiego Stanisława Kota, wówczas profesora gimnazjalnego w Krakowie, późniejszego historyka, działacza ruchu ludowego, polityka i dyplomatę. Po ślubie przeniosła się na stałe do Krakowa. Z małżeństwa tego mieli córki Alinę Annę (ur. 18 lutego 1912, zm. 15 grudnia 1959) i Janinę (ur. 1917, zm. w styczniu 1958 po długiej chorobie).

W pracy naukowej zajmowała się przede wszystkim twórczością kobiet w literaturze polskiej. Szczególną uwagę poświęciła Klementynie z Tańskich Hoffmanowej. W 1926 opublikowała w „Pamiętniku Literackim” pracę Pierwsze dzieło Klementyny Tańskiej. Dla serii Biblioteka Narodowa opracowała Listy Elżbiety Rzeczyckiej, Nocleg w Kromołowie i Obiad czwartkowy Hoffmanowej (Kraków 1927), a następnie jej Dziennik Franciszki Krasińskiej (Kraków 1929). Zajmowała się również twórczością Anny Stanisławskiej, publikując w 1935 w „Pamiętniku Literackim” pracę Anna Stanisławska – pierwsza autorka polska.

Przed wybuchem II wojny światowej przygotowywała dla Biblioteki Pisarzy Polskich Akademii Umiejętności wydanie twórczości XVIII-wiecznej poetki religijnej Konstancji Benisławskiej i planowała również książkę o życiu obyczajowym kobiety staropolskiej, której nie zdążyła napisać przed wojną, jednak wybuch wojny przerwał te prace.

Działalność społeczna i polityczna

Działalność naukową łączyła z aktywnością społeczną i polityczną. Podczas I wojny światowej pracowała w Biurze Prasowym Naczelnego Komitetu Narodowego w Piotrkowie, którego pracami w kraju i za granicą kierował jej mąż. Pracowała też w sekretariacie generalnym Naczelnego Komitetu Narodowego oraz w Biurze Prasowym Departamentu Wojskowego NKN w Krakowie i Piotrkowie. Działała także w ruchu kobiecym.

Po I wojnie światowej dom Kotów przy ul. Straszewskiego 7 w Krakowie stał się miejscem spotkań przedstawicieli środowiska akademickiego oraz działaczy politycznych, zwłaszcza związanych z ruchem ludowym. Bywali tam m.in. Wincenty Witos, Maciej Rataj, Władysław Kiernik, Kazimierz Bagiński i Józef Haller. Po procesie brzeskim dom służył także jako punkt kontaktowy dla emisariuszy politycznych udających się do przebywającego na emigracji w Czechosłowacji Witosa. Gdy około 1930 roku zaostrzył się konflikt między piłsudczykami a ruchem ludowym, przebywający na emigracji Witos zasugerował Stronnictwu Ludowemu podjęcie masowej akcji wśród kobiet. Pomysł został podchwycony przez krakowskich ludowców, a Kotowa stała się jego „najgorętszą rzeczniczką i wykonawczynią”.

Kotowa zaangażowała się w organizowanie Sekcji Kobiet Stronnictwa Ludowego. Od początku jej działalności w 1936 do wybuchu II wojny światowej była przewodniczącą wojewódzkiej Sekcji Kobiet Stronnictwa Ludowego w Krakowie, współpracując m.in. z Heleną Ściborowską-Mierzwiną. Sekcja organizowała kursy gospodarcze, wychowawcze i polityczne oraz prowadziła działalność wśród kobiet wiejskich, zachęcając je do udziału w życiu publicznym. Kotowa jeździła po wsiach i miasteczkach, wygłaszając przemówienia i wykłady. Od połowy 1936 staraniem Kotowej i jej Sekcji przy piśmie ludowym „Piast” ukazywał się dodatek „Dział Kobiet”. Sama Kotowa publikowała w „Piaście” w latach 1936–1939 teksty podpisywane jako „I. K.”. Jej działalność zwiększyła zasięg wpływów Stronnictwa Ludowego na wsi.

Dom Kotów był również jednym z miejsc przygotowań do strajku chłopskiego w sierpniu 1937. Odbywały się tam także narady dotyczące planowanej na 1938 wielkiej manifestacji chłopskiej, którą ostatecznie odwołano w związku z zagrożeniem ze strony III Rzeszy.

28 lutego 1938 podczas kongresu Stronnictwa Ludowego w Krakowie Kotowa została wybrana do Rady Naczelnej SL. W działalności publicystycznej poruszała m.in. zagadnienia udziału kobiet w życiu politycznym i społecznym oraz wychowania dzieci.

II wojna światowa i emigracja

Po wybuchu II wojny światowej znalazła się na emigracji. Po wybuchu wojny przez Lwów i Rumunię dotarła z mężem do Francji, mieszkała w Angers, a po klęsce Francji w 1940 przeniosła się do Londynu. Przebywała m.in. w Paryżu i Londynie, gdzie nadal angażowała się w działalność ruchu ludowego, choć w mniejszym stopniu niż w latach przedwojennych. Po wojnie działała w emigracyjnym Polskim Stronnictwie Ludowym i została wybrana (w marcu 1955) do jego Rady Naczelnej.

Na emigracji kontynuowała również działalność publicystyczną. Zajmowała się m.in. problematyką wychowania polskich dzieci na emigracji oraz rolą kobiet w życiu publicznym.

W ostatnich latach życia ciężko chorowała. Zmarła 25 lutego 1965 w Londynie. 4 marca odprawiono mszę żałobną w University Church, po której została pochowana na North Sheen Cemetery. W pogrzebie uczestniczyli przedstawiciele polskiej emigracji, w tym reprezentanci środowiska akademickiego i Polskiego Stronnictwa Ludowego.