Italogrecy
Italogrecy – historyczne społeczności greckojęzyczne zamieszkujące południowe Włochy, przede wszystkim Kalabrię i Apulię. Współcześnie ich główne obszary są związane z Grecìa Salentina w prowincji Lecce oraz Bovesìą w prowincji Reggio di Calabria.
Tradycyjne odmiany greki używane przez te społeczności określa się jako grekę salentyńską, znaną także jako griko lub grico, oraz grekę kalabryjską, nazywaną też grecanico lub bovese.
We włoskim prawie grecka mniejszość językowa należy do grup objętych ochroną ustawową. Ustawa nr 482 z 15 grudnia 1999 wymienia grekę wśród historycznych mniejszości językowych chronionych przez Republikę Włoską.
Historia
Obecność języka i kultury greckiej w południowej Italii wiąże się zarówno ze starożytnym osadnictwem greckim na obszarze Wielkiej Grecji, jak i z późniejszymi wpływami bizantyńskimi.
Pochodzenie współczesnych społeczności greckojęzycznych było przedmiotem długiej debaty naukowej. Część badaczy wiązała je z ciągłością od czasów Wielkiej Grecji, inni z osadnictwem bizantyńskim. Według ujęcia przedstawionego w encyklopedii Treccani za najbardziej prawdopodobne uznaje się wprowadzenie greki w epoce bizantyńskiej przynajmniej w Salento, a prawdopodobnie także w Kalabrii.
W średniowieczu grecko-bizantyńska kultura południowej Italii rozwijała się szczególnie między VIII a XI wiekiem. Włoskie zgłoszenie na listę informacyjną UNESCO wskazuje na znaczenie wpływów bizantyńskich w Kalabrii, w tym rozwoju monastycyzmu wschodniego oraz przemian w administracji, kulturze i życiu religijnym.
Obszary językowe
Współcześnie wyróżnia się dwie główne społeczności greckojęzyczne we Włoszech: kalabryjską w prowincji Reggio di Calabria oraz griko w prowincji Lecce.
Grecìa Salentina
Grecìa Salentina obejmuje dziewięć gmin historycznie związanych z użyciem griko: Calimera, Castrignano dei Greci, Corigliano d’Otranto, Martano, Martignano, Melpignano, Soleto, Sternatia i Zollino.
Według Treccani w 2010 griko pozostawało stosunkowo żywe w Calimerze, Castrignano dei Greci, Corigliano d’Otranto, Martano, Martignano, Sternatii i Zollino, natomiast w Melpignano i Soleto liczba użytkowników była już znacznie ograniczona.
Bovesìa
Bovesìa obejmuje przede wszystkim miejscowości Bova, Condofuri, Gallicianò, Roccaforte del Greco i Roghudi. W wyniku migracji część dawnych mieszkańców tych miejscowości osiedliła się także w Bova Marina i Reggio di Calabria.
W Kalabrii miejscową odmianę języka określa się najczęściej jako grekę kalabryjską, grecanico albo bovese.
Język
Griko i greka kalabryjska należą do południowowłoskich odmian języka greckiego. Różnią się między sobą pod względem fonetyki, słownictwa i morfologii, a ich rozwój przebiegał w długotrwałym kontakcie z językiem włoskim oraz lokalnymi dialektami romańskimi.
Badania nad griko wskazują m.in. na wpływ kontaktu z dialektami italo-romańskimi na jego strukturę gramatyczną.
W XX wieku użycie obu odmian uległo znacznemu ograniczeniu. Treccani podaje, że w 1964 w Grecìa Salentina odnotowano około 20 tys. osób mówiących po grecku, natomiast późniejsze szacunki przywoływane przez encyklopedię wskazywały na około 13 tys. użytkowników obu odmian łącznie. Dane te należy traktować jako historyczne szacunki, a nie aktualny spis aktywnych użytkowników języka.
Status prawny i ochrona
Ustawa nr 482/1999 przewiduje ochronę języków i kultur historycznych mniejszości językowych, w tym mniejszości greckiej. Ochrona może obejmować m.in. działania w sferze edukacji, kultury i administracji lokalnej.
W Grecìa Salentina prowadzone są działania samorządowe i społeczne służące ochronie griko oraz lokalnego dziedzictwa kulturowego.
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Antonio Romano: Greca, comunità. Treccani – Enciclopedia dell'Italiano, 2010. [dostęp 2026-09-22]. (wł.).
- 1 2 Legge 15 dicembre 1999, n. 482 – Norme in materia di tutela delle minoranze linguistiche storiche. Normattiva, 1999-12-15. [dostęp 2026-09-22]. (wł.).
- ↑ Evidence of Italo-Greek Culture between the Early and Late Middle Ages. UNESCO World Heritage Centre, 2023-12-13. [dostęp 2026-09-22]. (ang.).
- ↑ Marcello Aprile. Le minoranze greche in Calabria meridionale e nel Salento. „Linguistik Online”. 141 (9), s. 55–70, 2025. DOI: 10.13092/lo.132.11892. (wł.).
- ↑ Valeria Baldissera: Il dialetto grico del Salento: elementi balcanici e contatto linguistico. Università Ca’ Foscari Venezia, 2013. [dostęp 2026-09-22]. (wł.).