Apulia (wł.Puglia) – region administracyjny w południowych Włoszech, o powierzchni 19348 km², z ok. 4 milionami mieszkańców i stolicą w Bari (362,5 tys. mieszkańców). Gęstość zaludnienia 208 osób na km². Graniczy z Molise, Kampanią i Basilicatą.
Linia brzegowa liczy 784 km, jest najdłuższa spośród regionów administracyjnych Włoch.
Wybrzeża były w starożytności skolonizowane przez Greków, wraz z Bruttium, Kalabrią i Lukanią stanowiła w antyku część tzw. Wielkiej Grecji – aż do końca średniowiecza wpływy kultury greckiej były tam silne (zob. Italogrecy).
W apulijskim mieście Wenuzji (obecnie Venosa w regionie Basilicata) urodził się rzymski poeta Horacy. W Apulii znajdowało się miasto Kanny, gdzie doszło do klęski Rzymian w II wojnie punickiej.
Wybrzeże Apulii jest piaszczyste na północy, w okolicach jezior Lesina i Varano, wysokie i skaliste wokół Gargano, a między zatoką Manfredonii a okolicami Brindisi niskie i piaszczyste. Gargano stanowi „ostrogę” półwyspu, a na morzu przed nim leżą wyspy Tremiti.
Najwyższe wzniesienia znajdują się w górach Dauńskich(inne języki) i niewiele przekraczają 1100 m n.p.m. Znaczną część regionu zajmują równiny i płaskowyże: Tavoliere w okolicach Foggii, płaskowyże Kapitanaty i Murgii(inne języki), natomiast Salento jest niemal w całości równinne, a Murgie Salentyńskie i Tarentyńskie nie przekraczają 100 m n.p.m. Podłoże wapienne uformowało zjawiska krasowe – jaskinie (m.in. w Castellana, Putignano i Zinzulusa(inne języki)), doliny krasowe i gravine. Rzeki o stałym przepływie występują praktycznie tylko w prowincji Foggia (Fortore, Candelaro(inne języki), Ofanto).
Historia
Starożytność
W starożytności ludność dzisiejszej Apulii Grecy określali wspólną nazwą Iapygów(inne języki), od których wywodzi się nazwa krainy Iapygia. Dzielili się na trzy główne grupy: Dauni(inne języki) na północy (obszar dzisiejszej prowincji Foggia, z Gargano), Peucetów(inne języki) w części centralnej i Mesapów na południu, w Salento. We wczesnej epoce żelaza (IX–VIII w. p.n.e.) tworzyli oni wspólny krąg kulturowy, który od VII w. p.n.e. rozpadł się na trzy kultury regionalne, kształtowane m.in. wpływem greckiej kolonii Tarentu.
Grecy zakładali osady wzdłuż wybrzeża jońskiego od VIII w. p.n.e. Największym miastem był Tarent, założony przez spartańskich wygnańców, który zachował dominującą pozycję, aż w 272 r. p.n.e. podbili go Rzymianie.
Rzymianie wybudowali Via Appię, łączącą Rzym z Apulią (do Brindisi), i rozwinęli w regionie uprawę zbóż i oliwek.
Średniowiecze
Po okresie ostrogockim region wszedł w skład cesarstwa bizantyńskiego. W XI wieku do południowych Włoch dotarli Normanowie. Od 1059 r. Robert Guiscard rządził Apulią i Kalabrią, co zapoczątkowało okres rozkwitu Salento. W średniowieczu przez region przechodzili pielgrzymi zmierzający do Ziemi Świętej, co sprzyjało rozkwitowi sztuki romańskiej. Długa linia brzegowa narażała region na podboje. Normanowie pozostawili w nim romańskie kościoły, a Szwabi fortyfikacje. Za panowania Hohenstaufów (1194–1250) region należał do Fryderyka II, który zbudował m.in. Castel del Monte, wzniesiony w połowie XIII wieku i wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W latach 1266–1442 władali tu Andegawenowie (Apulia weszła w skład Królestwa Neapolu), a w latach 1442–1503 Aragończycy.
Czasy nowożytne
W 1734 r. Hiszpanie, po zwycięstwie nad Austriakami w bitwie pod Bitonto, odzyskali kontrolę nad Apulią. W 1816 roku Królestwo Neapolu i Królestwo Sycylii połączyły się w Królestwo Obojga Sycylii W okresie napoleońskim (1806–1815) zniesiono prawa feudalne oraz cła w Foggii, a wprowadzono scentralizowaną administrację wzorowaną na napoleońskiej. Zniesienie ceł sprzyjało rozwojowi handlu na Tavoliere, a w okresie burbońskim nastąpiła silna ekspansja upraw wokół Foggii.
W czasie Risorgimenta w regionie dochodziło do zbrojnych wystąpień przeciw Burbonom; w latach 1848–1849 działała Dieta Bari, której rozpędzenie przyniosło represje wobec liberałów apulijskich. W wyprawie Tysiąca (1860) wzięło udział ośmiu Apulijczyków, m.in. Cesare Braico, Giuseppe Fanelli i Nicola Mignogna.
1234Regionalny organ decentralizacyjny ze względu na zniesienie dotychczasowych 4 prowincji (Gorycja, Pordenone, Triest i Udine) ustawą regionalną z 2016 r.
↑Miasto metropolitalne, ale bardziej miasto stołeczne ze względu na to, że jego siedziba (czyli Rzym) posiada status stolicycałychWłoch.
