Jan Amborski

Jan Darosław Amborski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

24 listopada 1838
Włostowice

Data i miejsce śmierci

20 listopada 1905
Lwów

Zawód, zajęcie

nauczyciel języka francuskiego

Nagrobek Jana Amborskiego na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie

Jan Darosław Amborski (ur. 24 listopada 1838 w Włostowicach, zm. 20 listopada 1905 we Lwowie) – polski dziennikarz, encyklopedysta, wydawca, społecznik i działacz tajnych organizacji popowstaniowych, profesor języka francuskiego na Uniwersytecie Lwowskim i tamtejszej Politechnice. Używał pseudonimów Alfons dell’Ambra, J. A. M. B., Darosław Janowski, J. A. M. Borski, Włostowicki.

Życiorys

Gimnazjum ukończył w Lublinie po czym podjął studia na uniwersytecie w Kijowie. Za działalność w polskich organizacjach niepodległościowych został relegowany przez władze carskie z uniwersytetu. W 1863 wziął udział w powstaniu styczniowym jako naczelnik wydziału prasy Rady Prowincjonalnej Galicji Zachodniej, a potem jako naczelnik policji narodowej w Krakowie. Podczas powstania redagował także wraz z Józefem Szujskim i Tadeuszem Żulińskim pismo Wolność. Po powstaniu znalazł się na emigracji we Francji, gdzie działał w polskich stowarzyszeniach oraz jako dziennikarz. W Paryżu zaprzyjaźnił się z Arturem Grottgerem.

Po powrocie do kraju osiadł we Lwowie, z którym związał resztę życia. Ponad 30 lat uczył języka francuskiego na Politechnice i Uniwersytecie we Lwowie. Zaangażował się jako redaktor i wydawca, pisał do lwowskich dzienników, np. Ruchu Literackiego. Współpracował z warszawskim czasopismem Kłosy, do którego wysyłał artykuły i materiały.

Za pieniądze uzyskane z pożyczki kupił drukarnię we Lwowie. Dziesięć lat później drukarnia uzyskała możliwość reprezentacji (obok 6 innych drukarń) na lwowskiej Powszechnej Wystawie Krajowej w 1894. Drukarnia wydawała takie pisma jak Pastor Bonus, Przegląd Lwowski, Wiadomości Kościelne, Chata i Nowiny.

Amborski działał na rzecz upowszechnienia oświaty wśród ubogiej ludności poprzez popularyzowanie literatury polskiej. W 1881 był współzałożycielem (obok Aleksandra Hirschberga) Towarzystwa Oświaty Ludowej. Po powołaniu w 1882 przez Józefa Ignacego Kraszewskiego we Lwowie stowarzyszenia oświatowego „Macierz Polska”, uczestniczył w pracach jej Rady Wykonawczej u boku m.in. Antoniego Małeckiego, Ludwika Kubali i Mikołaja Zyblikiewicza. Kraszewskiemu, jako inicjatorowi tej idei, poświęcił książeczkę O sławnym pisarzu J.I. Kraszewskim, założycielu „Macierzy Polskiej”.

Wydał kilka podręczników do nauki języka francuskiego, w tym Zbiorek prawideł wymawiania języka francuskiego, Gramatyka języka francuskiego na podstawie języka polskiego, Wypisy francuskie, oraz czterotomową Poezję Mieczysława Romanowskiego (Lwów 1883, nakład Gubrynowicza i Schmidta). W 1875 wydał we Lwowie biografię francuskiego poety Pierre'a-Jeana de Bérangera.

Część swojego bogatego księgozbioru (kilkaset dzieł i broszur związanych z polską emigracją) ofiarował Bibliotece Ossolińskiej.

Był encyklopedystą oraz edytorem wydawnictwa pt. Encyklopedia. Zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy – polskiej encyklopedii wydanej w latach 1898–1907 przez społeczną organizację edukacyjną „Macierz Polska”, działającą w Galicji w okresie zaboru austriackiego. Opisał w niej zagadnienia z zakresu literatury ludowej.

Przypisy

  1. ↑ Ludwik Czarkowski: Pseudonimy i kryptonimy polskie. Wilno: Księgarnia Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego, 1922, s. 97.
  2. ↑ Beata Kost, Z wiarą w potęgę idei. Jan Amborski [online], www.kuriergalicyjski.com [dostęp 2018-02-28] [zarchiwizowane z adresu 2018-03-01] (pol.).
  3. ↑ Jan Amborski, Zbiorek prawideł wymawiania języka francuskiego [online], polona.pl [dostęp 2019-04-26].
  4. ↑ Jan Amborski, Wypisy francuskie. Cz. 2, Wiek XIX, wyd. 1897 [online], polona.pl [dostęp 2019-04-26].
  5. ↑ Jan Amborski, Poezye Mieczysława Romanowskiego. T. 1 [online], polona.pl [dostęp 2019-04-26].
  6. ↑ Jan Amborski, Poezye Mieczysława Romanowskiego. T. 2 [online], polona.pl [dostęp 2019-04-26].
  7. ↑ Jan Amborski, Poezye Mieczysława Romanowskiego. T. 3 [online], polona.pl [dostęp 2019-04-26].
  8. ↑ Jan Amborski, Poezye Mieczysława Romanowskiego. T. 4 [online], polona.pl [dostęp 2019-04-26].
  9. ↑ Jan Amborski, Béranger : studjum [online], polona.pl [dostęp 2019-04-26].
  10. ↑ Finkel 1898 ↓.

Bibliografia

Linki zewnętrzne