Jan Rdzanek

kapitan
Przebieg służby
Siły zbrojne	Ludowe Wojsko Polskie
Jednostki	9 Drezdeńska Dywizja Piechoty
Stanowiska	kapelan dywizji piechoty
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa bitwa pod Budziszynem operacja praska walki z UPA
Odznaczenia

Jan Rdzanek imię zakonne Celzy (ur. 28 września 1914, zm. 1 stycznia 1996) – polski duchowny rzymskokatolicki, franciszkanin, kapelan ludowego Wojska Polskiego, uczestnik II wojny światowej, m.in.: bitwy budziszyńskiej.

Życiorys

Urodził się w 1914 roku w Osowie w późniejszym powiecie koszalińskim.

Podczas II wojny światowej do wyzwolenia pracował jako kapelan Szpitala Powiatowego w Otwocku. Po rozmowie z księdzem kpt. Tadeuszem Federowiczem postanowił wstąpić do ludowego Wojska Polskiego. W lubelskim Duszpasterstwie Wojskowym otrzymał przydział do 9 Dywizji Piechoty.

W jednostce utrzymywał dobre relacje zarówno z dowództwem (m.in. płk Aleksandrem Łaskim – dowódcą dywizji i kpt. Gutakerem – szefem Wydziału Polityczno-Wychowawczego), jak i zwykłymi żołnierzami. Zgodnie z rozkazami dowódcy 2 Armii gen. dyw. Karola Świerczewskiego wszyscy kapelani mieli znaleźć się na pierwszej linii frontu, by dodać otuchy żołnierzom.

 Osobny artykuł: Zbrodnia w Horce.

Po sforsowaniu Nysy jednostki 2 Armii WP weszły do walki w Łużycach i Saksonii, gdzie znalazły się w hitlerowskim okrążeniu. W wyniku wycofania sił polskich 9 DP pozostała osamotniona w rejonie Drezna, dlatego płk Łaski podjął lekkomyślną decyzję o odwrocie bez zabezpieczenia i przed nadejściem zmierzchu. Jedna z trzech kolumn, którą tworzył szpital polowy z 300 rannymi żołnierzami, trafiła w zasadzkę zorganizowaną w miejscowości Horka po odkryciu planów przemarszu dywizji. Rannych razem z personelem medycznym wymordowano strzałem w tył głowy. W tej samej kolumnie przemieszczał się kapelan Rdzanek oraz jego kierowca Leon Tryczyński i ministrant Antoni Iwaszko. Tryczyńskiemu i Iwaszce udało się zbiec a Rdzanek trafił do niewoli. Został postrzelony w potylicę, jednak przeżył jako jedyny z jeńców.

Po odzyskaniu przytomności kpt. Rdzanek podjął próbę ucieczki z rowu, w którym dokonano egzekucji. Znaleźli go w lesie trzej żołnierze radzieccy. Po opatrzeniu wrócił do macierzystej jednostki, z którą wziął w działaniach na terenie Czechosłowacji. Później brał jeszcze udział w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią na Podkarpaciu w 1947. Po zdemobilizowaniu pełnił jeszcze przez pewien okres funkcję kapelana pomocniczego w DOW III Poznań. Pracował w Lidze Przyjaciół Żołnierza.

W 1949 roku oskarżono go o nielegalne posiadanie broni, nie poniósł jednak konsekwencji jako zasłużony kapelan, posługiwał wówczas na terenie ordynariatu gorzowskiego.

Jego przyjaciółmi było wielu kapelanów m.in.: ks. ppłk Wilhelm Kubsz, ks. mjr Sąsiadek (dziekan 1 Armii WP), ks. ppłk Saturnin Żebrowski, ks. mjr Antoni Lemparty i ks. płk Franciszek Wojtyło (kapelan 9 Brygady Artylerii Przeciwpancernej).

Mieszkał w klasztorze franciszkańskim w Lęborku, zmarł 1 stycznia 1996 roku. Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Lęborku.

Ordery i Odznaczenia

• Krzyż Walecznych
• Srebrny Krzyż Zasługi
• Medal za Warszawę 1939–1945
• Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk
• Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
• Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (Związek Radziecki)

i inne.

Przypisy

Bibliografia

• DariuszD. Śmierzchalski-Wachocz DariuszD., Duchowieństwo Kościoła gorzowskiego represjonowane w trybie karno-administracyjnym. Analiza historyczna na przykładzie Zestawienia Biura „C” MSW z lat 1945–1963. Zarys problematyki, „Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie”, 31, 2024, s. 193–224, DOI: 10.18276/skk.2024.31-11, ISSN 1230-0780 [dostęp 2026-07-21] .
• Wspomnienia wojenne księży kapelanów 1939-1945.