Jan Roothaan

Jan Philipp Roothaan
Data i miejsce urodzenia	23 listopada 1785 ; Amsterdam
Data i miejsce śmierci	8 maja 1853 ; Rzym
	Generał zakonu jezuitów
Okres sprawowania	1829–1853
Wyznanie	katolicyzm
Kościół	rzymskokatolicki
Inkardynacja	jezuici
Śluby zakonne	po 1804
	Multimedia w Wikimedia Commons

Jan Philipp Roothaan SJ (ur. 23 listopada 1785 w Amsterdamie, zm. 8 maja 1853 w Rzymie) – holenderski jezuita, 21. Przełożony Generalny Towarzystwa Jezusowego.

Wczesne lata i formacja

Urodził się w rodzinie byłych kalwinistów, którzy wyemigrowali z Frankfurtu do Amsterdamu, gdzie przeszli na katolicyzm. W wieku 16 lat Jan Philipp, najmłodszy z trzech braci, ukończył gimnazjum w rodzinnych mieście. Następnie kontynuował naukę w Athenaeum Illustre pod kierunkiem prof. Dawida Jacoba van Lennepa. Jako ministrant w kościele de Krijtberg w Amsterdamie, młody Roothaan spotkał byłych jezuitów (kasata!). Gdy zgłosił chęć wstąpienia do zakonu, posłali go do Rosji. W 1804 opuścił kraj, aby wstąpić do Towarzystwa Jezusowego, które trwając w Rosji, zyskało aprobatę Piusa VII w 1801. Po skończeniu nowicjatu w Dyneburgu, na Łotwie, pozostał tam na trzy lata, aby uczyć w gimnazjum (1806–1809). Opanował wówczas perfekcyjnie język polski, znał również język francuski, klasyczną łacinę, grekę i hebrajski. Studiował następnie filozofię i teologię w Połocku. W 1812 otrzymał święcenia kapłańskie.

Kariera

Następne cztery lata (1812–1816) spędził jako nauczyciel retoryki w Puszy. Były to lata kampanii rosyjskiej Napoleona i przywrócenia przez Piusa VII Towarzystwa Jezusowego na świecie (1814). Kolejne cztery lata (1816–1820) przepracował Roothaan jako nauczyciel i duszpasterz w Orszy. W 1819 złożył profesję zakonną, a w rok później musiał wraz z innymi jezuitami opuścić Rosję (1820). Dotarł do Brig-Glis w Szwajcarii, gdzie uczył retoryki przez kolejne trzy lata. Został mianowany rektorem nowo powstałego kolegium w Turynie i wkrótce potem wiceprowincjałem Włoch (1829).

XXI Kongregacja Generalna

Po śmierci Luigiego Fortisa, zwołano XXI Kongregację Generalną, na której, 9 lipca 1829 (w czwartym głosowaniu), wybrano Jan Philippa Roothaana na Przełożonego Generalnego. Zaleceniem kongregacji było, aby generał wzmacniał i stabilizował odradzające się Towarzystwo: nie spieszył się z otwieraniem nowych szkół, wzmocnił duchową i intelektualną formację jezuitów, wznowił dawne praktyki (roczne listy sprawozdawcze, kongregacje prokuratorów co trzy lata, itd), utrzymał łacinę jako język oficjalnej komunikacji, przestrzegał ściśle reguł dopuszczania do profesji, itd.

Przełożony Generalny

Zasługą Roothaana jest utrzymanie i wzrost duchowy Towarzystwa. Temu poświęcił 9 z 11 oficjalnych listów do Towarzystwa. W pierwszym wydanym zaraz po objęciu urzędu zawarł w tytule program: De amore Societatis et Instituti nostri (1830). By to osiągnąć sam zaangażował się w nową edycję Ćwiczeń duchownych św. Ignacego, uzupełniają je o wstęp i noty wyjaśniające.
W 1832 wydał nowe Ratio Studiorum będące efektem pracy specjalnej komisji pracującej w Rzymie (1830–1831). Czas jednak nie był najlepszy na reformę szkolnictwa. Choć tekst odwoływał się do tradycji, to nowości były z założenia podejrzane o liberalizm.
Roothaan wzmocnił aktywność apostolską zakonu. W liście De missionum exterarum desiderio (1833) wezwał ochotników na misje zagraniczne. Na koniec jego rządów (1853) było 1014. jezuitów na misjach w Ameryce, Afryce i Azji.
Tradycyjne posługi, tj. kaznodziejstwo, misje ludowe, również zyskały poparcie. Gdy w 1837 wybuchła w Rzymie epidemia cholery, posłał jezuitów, aby zorganizowali pomoc cierpiącym.
Na polu intelektualnym: wznowiono badania historyczne (Bollandyści), zaczęło wychodzić pismo „La Civiltà Cattolica”, powróciły spory wokół poglądów jezuitów, np. wokół filozofa Antonio Rosminiego (obecnie błogosławionego).
W 1838 roku, za zgodą Roothaana, jezuici prowincji Maryland sprzedali 272 niewolników za kwotę 115 000 dolarów, co miało pomóc w spłacie długów i utrzymaniu szkół. Transakcja, przeprowadzona mimo naruszenia nałożonych przez niego warunków (m.in. zakazu rozdzielania rodzin), wywołała skandal i doprowadziła do usunięcia prowincjała Thomasa F. Mulledy’ego ze stanowiska.

W drodze

Były to trudne czasy dla jezuitów wypędzanym z różnych krajów. Szczególnie dotkliwą była rewolucja w 1848. Roothaan posłał list podtrzymujący na duchu w obliczu udręki. Sam musiał opuścić Rzym na dwa lata, w czasie trwania Republiki Rzymskiej. Stało się to okazją do odwiedzenia wspólnot jezuickich we Francji, Belgii, Holandii, Anglii i Irlandii. Po powrocie podupadł na zdrowiu, zaczął tracić siły i stało się jasne, że dobiega swych dni. Po 24 latach kierowania Towarzystwem zmarł 8 maja 1853 w Rzymie.

Ocena

Podczas jego rządów liczba jezuitów wzrosła z 2137 do 5209, a liczba szkół z 55 do 100.

Wysoce utalentowany i zdolny administrator troszczył się o odnowę duchową zakonu. Jako związany ściśle ze Stolicą Apostolską nie sprzyjał nowym ideom społeczno-politycznym pojawiającym się w połowie XIX w.

Przypisy

↑ Catholic Encyklopedia (1913) (en.)
↑ Robert Emmett Curran: Shaping American Catholicism: Maryland and New York, 1805–1915. Waszyngton: Catholic University of America Press, 2012, s. 46–47, 49. DOI: 10.2307/j.ctt284vw2. ISBN 978-0-8132-1967-7. (ang.).

Bibliografia

C.G. Ligthart, The Return of the Jesuits, London, 1978.
B. van Meurs, De dienaar Gods Johannes Roothaan, w: Met de heiligen het jaar rond, Bd. 2, Hasselt 1949, 164-168
A. Neu, Johann Philipp Roothaan, der bedeutendste Jesuitengeneral neuerer Zeit, Freiburg i. Br. 1928
R. North, The General who rebuilt the Jesuits, Milwaukee, 1944.
P. Pirri, P.G. Roothaan, Rome, 1931.
G. Vaux, Le P. J. Roothaan, Paris, 1935.
J. Witlox, Pater Jan Philip Roothaan. De eerste `heilige' amsterdammer?, w: Varia historica ('s-Hertogenbosch 1936), 379-390

[1] Catholic Encyklopedia (1913) (en.)

[2] Robert Emmett Curran: Shaping American Catholicism: Maryland and New York, 1805–1915. Waszyngton: Catholic University of America Press, 2012, s. 46–47, 49. DOI: 10.2307/j.ctt284vw2. ISBN 978-0-8132-1967-7. (ang.).