Jan Wier

Jan Wier (Johann Weyer lub Wierus) (1515–1588) – niemiecki, a właściwie niderlandzki lekarz, demonolog, autor dzieła pt. O zwodniczych sztuczkach demonów (łac. De praestigiis daemonum) (1563).

Życiorys

Urodził się w miejscowości Grave w Holandii (wówczas pod panowaniem Habsburgów). Nauki pobierał w Antwerpii, a następnie w Bonn, u uznawanego za maga i okultystę Agrippy. Następnie podjął studia medyczne w Paryżu i Lyonie. W latach 1545–1550 był odpowiedzialny za stan zdrowia publicznego w Arnhem, gdzie zajmował się m.in. przypadkami opętania. W 1550 roku został osobistym lekarzem księcia Kleve Wilhelma Bogatego. Około 1578 roku zaniechał pracy zawodowej. Do końca życia mieszkał w Kleve. Zmarł w 1588 roku w Tecklenburgu.

Żonaty najpierw z Judytą z domu Wintgens, a po jej śmierci z Henriettą Holst. Miał czterech synów i córkę. Jeden z synów, Henry Weyer (Wierus), był lekarzem, który podczas swej praktyki, podobnie jak ojciec, badał przypadki masowych opętań, w tym sprawę opętania mniszek z konwentu nazaretanek w Kolonii w 1565 roku.

Poglądy

Jan Wier, podobnie jak Reginald Scot, czy Friedrich Spee, zaliczany jest do najbardziej znanych przeciwników prześladowań czarownic. Swoje tezy wyłożył m.in. w traktacie pt. De praestigiis daemonum, który wydany został w Bazylei w 1563 r. i zyskał wielki rozgłos. Praca ta wymierzona była bezpośrednio przeciwko opublikowanemu po raz pierwszy w 1487 roku Młotowi na czarownice.

Wier uważał za niesprawiedliwe, iż wykształconych magów-czarnoksiężników puszcza się wolno, podczas gdy nierozumne, omamione i melancholijne, ale całkowicie nieszkodliwe starsze kobiety pali się na stosach. Był przeciwnikiem procesów czarownic (przed sądami świeckimi), ponieważ według niego były one nieludzkie, okrutne i często prowadziły do śmierci niewinnych osób, ale z drugiej strony nie uwalniał osób wyobrażających sobie jedynie, że paktują z diabłem, od winy herezji. Wier był także przeciwnikiem stosowaniu tortur podczas procesów.

W swoim dziele Wier nie zaprzeczał istnieniu diabła, a jedynie twierdził, że wykorzystuje on chore umysły - zwłaszcza starszych, schorowanych kobiet - dla rozwinięcia swojej działalności. Uznawany przez niektórych za ojca współczesnej psychologii, wysunął przypuszczenie, że podstawową przyczyną zachowania prezentowanego przez domniemane czarownice jest choroba umysłowa.

Wier zajmował się również demonologią. Wierzył w powszechną działalność demonów (diabłów). Oceniał, że ich liczba wynosi 7 409 926.

Książka Wiera wywołała oburzenie. Wielu teologów i intelektualistów epoki (głównie Jean Bodin) sprzeciwiło się prezentowanym przez niego poglądom w sprawie istnienia czarownic i by go zdyskredytować, oskarżyli go o zajmowanie się magią. Nie postawiono go jednak przed sądem.

Dzieła

De praestigiis daemonum (1563) (tłum. polskie: O zwodniczych sztuczkach demonów, O oszustwach demonów, O omamieniach demonów jako też o czarach i otruciach, Szalbierstwa i oszustwa diabłów^{[potrzebny przypis]}).
Medicarum observationum rararum Liber I (1567)
De Lamiis (1577) (tłum. polskie: O czarownicach)
Pseudomonarchia Daemonum (1577) (tłum. polskie: Fałszywa Monarchia Demonów lub Fałszywe Królestwo Demonów)

Dzieła zebrane Jana Wiera (obejmujące również prace z zakresu medycyny), wydane zostały w 1660 roku w Amsterdamie.

Przypisy

1 2 3 4 Dominic Alexander, Czarownice, wróżbici, szamani. Podróż przez świat mitów i magii, Warszawa 2008, s. 168.
1 2 Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 106.
↑ Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 105.
↑ Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 119.
1 2 3 4 Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 104.
↑ Rossell Hope Robbins, Encyklopedia czarów i demonologii, Warszawa 1998, s. 228.
↑ Kurt Baschwitz twierdzi, że sprawę tego opętania badał sam Jan Wier. Por.: Kurt Baschwitz Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 119.
↑ Małgorzata Pilaszek, Procesy o czary w Polsce w wiekach XV-XVIII, Kraków 2008, s. 18.
↑ B. P. Levack, Polowanie na czarownice w Europie wczesnonowożytnej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, s. 27.
↑ Małgorzata Pilaszek, Procesy o czary w Polsce w wiekach XV-XVIII, Kraków 2008, s. 123-124.
1 2 B. P. Levack, Polowanie na czarownice w Europie wczesnonowożytnej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, s. 72.
↑ Robert Thurston, Polowania na czarownice. Dzieje prześladowań czarownic w Europie i Ameryce Północnej, Warszawa 2008, s. 179.
↑ B. P. Levack, Polowanie na czarownice w Europie wczesnonowożytnej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, s. 71.
↑ Robert Thurston, Polowania na czarownice. Dzieje prześladowań czarownic w Europie i Ameryce Północnej, Warszawa 2008, s. 178-180.
↑ Rossell Hope Robbins, Encyklopedia czarów i demonologii, Warszawa 1998, s. 82.
↑ István Ráth-Végh, Historia ludzkiego szaleństwa, Warszawa 1973, s. 133-134.
↑ Jeffrey B. Russell, Krótka historia czarownictwa, Wrocław 2003, s. 103.
↑ Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 115.
↑ Robert Thurston, Polowania na czarownice. Dzieje prześladowań czarownic w Europie i Ameryce Północnej, Warszawa 2008, s. 178.
↑ McGregor Mathers, Aleister Crowley, GOECJA wg Aleistera Crowleya, Wrocław 2000, s. 10.

[Dominic-1] 1 2 3 4 Dominic Alexander, Czarownice, wróżbici, szamani. Podróż przez świat mitów i magii, Warszawa 2008, s. 168.

[Kurt_Baschwitz_1971-2] 1 2 Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 106.

[Baschwitz-3] Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 105.

[4] Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 119.

[Kurt-5] 1 2 3 4 Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 104.

[6] Rossell Hope Robbins, Encyklopedia czarów i demonologii, Warszawa 1998, s. 228.

[7] Kurt Baschwitz twierdzi, że sprawę tego opętania badał sam Jan Wier. Por.: Kurt Baschwitz Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 119.

[8] Małgorzata Pilaszek, Procesy o czary w Polsce w wiekach XV-XVIII, Kraków 2008, s. 18.

[9] B. P. Levack, Polowanie na czarownice w Europie wczesnonowożytnej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, s. 27.

[10] Małgorzata Pilaszek, Procesy o czary w Polsce w wiekach XV-XVIII, Kraków 2008, s. 123-124.

[B-11] 1 2 B. P. Levack, Polowanie na czarownice w Europie wczesnonowożytnej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, s. 72.

[12] Robert Thurston, Polowania na czarownice. Dzieje prześladowań czarownic w Europie i Ameryce Północnej, Warszawa 2008, s. 179.

[13] B. P. Levack, Polowanie na czarownice w Europie wczesnonowożytnej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, s. 71.

[Robert-14] Robert Thurston, Polowania na czarownice. Dzieje prześladowań czarownic w Europie i Ameryce Północnej, Warszawa 2008, s. 178-180.

[15] Rossell Hope Robbins, Encyklopedia czarów i demonologii, Warszawa 1998, s. 82.

[Istvan-16] István Ráth-Végh, Historia ludzkiego szaleństwa, Warszawa 1973, s. 133-134.

[Jeffrey-17] Jeffrey B. Russell, Krótka historia czarownictwa, Wrocław 2003, s. 103.

[18] Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 115.

[19] Robert Thurston, Polowania na czarownice. Dzieje prześladowań czarownic w Europie i Ameryce Północnej, Warszawa 2008, s. 178.

[20] McGregor Mathers, Aleister Crowley, GOECJA wg Aleistera Crowleya, Wrocław 2000, s. 10.