Jane Austen

Rodzina

Jane Austen urodziła się w 1775 roku w parafii Steventon. Jej ojcem był George Austen (1731-1805), duchowny kościoła anglikańskiego, a matką – Cassandra Austen z domu Leigh (1739-1827). Dochód Austenów nie był wysoki (wynosił niewiele ponad 600 funtów rocznie), dlatego ich córka nie miała zbyt wysokiego posagu, co zmniejszało jej szanse na dobre zamążpójście.

Miała sześciu braci i jedną siostrę. Najstarszy z jej braci, James (1765–1819), studiował na Oksfordzie i w 1787 roku otrzymał święcenia kapłańskie, a po przejściu ojca na emeryturę przejął po nim obowiązki w parafii Steventon. Drugi brat, George (1766–1838), od urodzenia był upośledzony (prawdopodobnie głuchoniemy) i nie mieszkał z rodziną w Steventon. Trzeci brat, Edward (1767–1852), został adoptowany przez bogatych krewnych, Knightów, których nazwisko przejął, gdy na początku XIX wieku odziedziczył ich majątek, Godmersham w hrabstwie Kent. Pisarka żyła w bliskiej przyjaźni z jego najstarszą córką, Fanny Knight (1793–1882), której matka, Elizabeth (z domu Bridges; 1773–1808), zmarła, gdy Fanny miała 15 lat. Henry (1771–1850), czwarty brat Jane Austen, był jej ulubieńcem; studiował w Oksfordzie, w 1797 roku ożenił się z Elizą de Feuillide (1761–1813), kuzynką Austenów, a po bankructwie w 1815 roku został pastorem. Dwaj najmłodsi bracia, Frank (1774–1865) i Charles (1779–1852), w wieku 12 lat wstąpili do marynarki, a podczas wojen napoleońskich walczyli we flocie brytyjskiej i ostatecznie zostali admirałami. Przed Frankiem urodziła się Cassandra Elizabeth (1773–1845), jedyna siostra pisarki, z którą łączyła ją niezwykle bliską więź; była zaręczona z Thomasem Fowlem, który popłynął jako kapelan na Karaiby i zmarł w 1797 roku na żółtą febrę. Cassandra często wyjeżdżała w odwiedziny do swoich braci, dzięki czemu narodziła się korespondencja między nią a siostrą. Duża część listów się zachowała i stanowi bogate źródło informacji o życiu pisarki.

Edukacja i wczesne prace

Nauki pobierała głównie w domu, nie licząc pobytu z siostrą w Southampton w 1783 roku oraz w prywatnej szkole w Reading w latach 1785–1786. W domu uczyły się przede wszystkim rysowania, gry na pianoforte i innych umiejętności potrzebnych młodej damie, jednak namawiano je również do czytania literatury, zarówno klasycznej, jak i popularnych powieści. Lubiła powieść Sir Charles Grandison Samuela Richardsona, ceniła także utwory Fanny Burney (np. Camilla i Cecilia) oraz czytywała powieści gotyckie autorstwa Ann Radcliffe.

Ją samą namawiano również do pisania, czego wynikiem są powstałe w latach 1787–1793 juwenilia, w tym humorystyczne opowiadania oraz historia Anglii, zilustrowana przez Cassandrę. W latach 1795–1799 powstały pierwsze szkice powieści – Elinor i Marianne, Pierwsze wrażenia i Susan, które ostatecznie wiele lat później zostały wydane jako Rozważna i romantyczna, Duma i uprzedzenie i Opactwo Northanger.

Bath i Southampton

W 1800 roku wielebny Austen przeszedł na emeryturę i wraz z rodziną przeniósł się do Bath, modnej miejscowości, do której w sezonie zjeżdżało się najlepsze towarzystwo. W miesiącach letnich, gdy życie w mieście było nie do wytrzymania, Jane i Cassandra jeździły nad morze, do takich miejscowości jak Lyme Regis, Dawlish, Sidmouth czy Teignmouth. W styczniu 1805 roku zmarł ich ojciec, zostawiając żonie i młodszej córce 450 funtów rocznego dochodu. Siostrze i matce pomagali męscy potomkowie zmarłego, więc kobiety mogły żyć w miarę wygodnie. Pod koniec 1805 roku zamieszkała z nimi Martha Lloyd, siostra żony Jamesa, pozostająca w przyjaźni z Jane.

W 1806 roku rodzina wyprowadziła się z Bath do Clifton, by ostatecznie osiąść w Southampton, gdzie zamieszkała w domu z żoną Franka, który był na morzu i nie chciał, by żona, spodziewająca się dziecka, była sama.

Romanse

Nigdy nie wyszła za mąż, jednak miała kilka flirtów i sympatii, które sprowadzają się głównie do trzech osób. Na przełomie 1795 i 1796 roku poznała Irlandczyka Thomasa Lefroya, z którym flirtowała na trzech balach, po czym oficjalnie znajomość się zakończyła. Jednak ostatnio pojawiły się informacje, że związek mógł trwać dłużej, a Jane mogła być znacznie bardziej zaangażowana, niż wynikałoby to z tonu nielicznych zachowanych listów.

Druga miłość jest jeszcze bardziej tajemnicza. Podczas jednej z jej corocznych podróży nad morze, którą odbyła, gdy rodzina Austenów mieszkała w Bath, Jane poznała miłego, młodego człowieka, który, według słów Cassandry, zakochał się w Jane i ewentualne oświadczyny z jego strony z pewnością byłyby przyjęte. Okoliczności jednak sprawiły, że młodzieniec musiał wyjechać, a jedyne informacje o nim, jakie później dotarły do sióstr, donosiły o jego śmierci. W grudniu 1802 roku Jane i Cassandra odwiedziły znajomych w Hampshire, państwa Bigg z Manydown, i wtedy to Harris Bigg-Wither, młodszy o sześć lat od Jane, oświadczył się jej. Jane przyjęła oświadczyny, jednak następnego dnia zmieniła zdanie i z Cassandrą w pośpiechu powróciła do Bath. Jane miała wtedy 27 lat i była uważana za starą pannę, więc nic dziwnego, że przyjęła oświadczyny zamożnego człowieka, który mógłby zapewnić jej dobrobyt, jednakże Harris Bigg-Wither nie odznaczał się ani urodą, ani intelektem, więc nie dziwi też fakt, że ostatecznie zmieniła zdanie.

Chawton i publikacje powieści

Edward zaproponował matce, by zamieszkała w należącej do niego Chawton Cottage, leżącej niedaleko posiadłości Chawton House, którą również odziedziczył, i w 1809 roku panie Austen, Cassandra, Jane i Martha Lloyd przeniosły się do Hampshire. Powrót w rodzinne strony dobrze wpłynął na Jane – wprowadziła poprawki do Rozważnej i romantycznej, która w 1811 została zaakceptowana do druku i wydana jako dzieło „pewnej damy”. Dobre recenzje oraz zarobek wysokości 140 funtów skłonił Jane do wysłania wydawcy Dumy i uprzedzenia. Powieść została wydana w 1813 roku, gdy pisarka pracowała już nad kolejną powieścią – Mansfield Park – która ukazała się drukiem w maju 1814 roku. Obie powieści odniosły sukces, a Jane zaczęła pisać Emmę (wydaną w grudniu 1815 roku). W sierpniu 1816 roku rozpoczęła pracę nad Perswazjami, które skończyła pisać rok później. Austen nie afiszowała się z tym, że pisze, i ukrywała notatki, gdy ktoś się zbliżał. Podobno przed nadchodzącymi ludźmi ostrzegały ją skrzypiące drzwi pokoju.

Często jeździła w odwiedziny do braci oraz przyjaciół. Bardzo lubiła swoje bratanice i bratanków, szczególnie córkę Jamesa z pierwszego małżeństwa, Anne, oraz Fanny Knight, córkę Edwarda.

Na początku 1816 roku, gdy Jane zaczęła pracę nad powieścią Sanditon, poczuła się źle. W maju za radą lekarza przeniosła się z siostrą do Winchesteru, jednak choroby nie udało się pokonać i Jane Austen zmarła 18 lipca 1817 roku w wieku 41 lat. Przyczyna śmierci nie jest znana, najczęściej mówi się jednak o chorobie Addisona.

Została pochowana w katedrze w Winchesterze 24 lipca. Po śmierci pisarki Henry oddał do druku Perswazje i Opactwo Northanger, pierwsze powieści autorki, które zostały wydane pod nazwiskiem Jane Austen.

Powieści

• Lady Susan – wczesna (napisana prawdopodobnie ok. 1795 r.) powieść epistolarna, niewydana za życia autorki
• Rozważna i romantyczna (Sense and Sensibility, 1811)
• Duma i uprzedzenie (Pride and Prejudice, 1813)
• Mansfield Park (1814)
• Emma (1815)
• Opactwo Northanger (Northanger Abbey, 1817, wydanie pośmiertne)
• Perswazje (Persuasion, 1817, wydanie pośmiertne)

Utwory niedokończone

• Watsonowie (The Watsons) – niedokończona powieść zaczęta prawdopodobnie ok. 1803 roku. Praca nad książką została przerwana prawdopodobnie ze względu na śmierć ojca Jane Austen w 1805 roku.
• Sanditon – pracę nad tą powieścią przerwała śmierć autorki.

Juwenilia

• The Three Sisters
• Love and Freindship
• The History of England
• Catharine, or the Bower
• The Beautifull Cassandra