| Data i miejsce urodzenia |
4 września 1924 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
9 maja 2006 |
| Narodowość |
polska |
| Dziedzina sztuki | |
| Ważne dzieła | |
| |
| Odznaczenia | |
| Nagrody | |
|
Nagroda Fundacji im. Alfreda Jurzykowskiego (1984), nagroda literacka Kacetnika (1986), Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta (2005) | |
| Strona internetowa | |

Jerzy Tadeusz Ficowski (ur. 4 września 1924 w Warszawie, zm. 9 maja 2006 w Wildze) – polski poeta, eseista, autor tekstów piosenek, prozaik, tłumacz, żołnierz Armii Krajowej (ps. „Wrak”), uczestnik powstania warszawskiego, znawca folkloru żydowskiego i cygańskiego, badacz twórczości Brunona Schulza.
Urodził się w inteligenckiej rodzinie Tadeusza, prawnika, i Haliny z domu Średnickiej (zm. 1971), urzędniczki. Ukończył szkołę powszechną w Warszawie, od 1937 kontynuował naukę w VII Państwowym Gimnazjum Męskim im. Stanisława Staszica, następnie w Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego.
Podczas II wojny światowej mieszkał we Włochach pod Warszawą. Uczęszczał na tajne komplety Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego w Warszawie. W październiku 1943 został aresztowany w łapance. Był więźniem Pawiaka. W powstaniu warszawskim walczył jako żołnierz pułku AK „Baszta” na Mokotowie. Po upadku powstania trafił do Stalagu X B Sandbostel na terenie Rzeszy.
Do Polski powrócił po wyzwoleniu w 1945. W latach 1946–1950 studiował filozofię i socjologię na Uniwersytecie Warszawskim.
Debiutował w 1948 tomikiem Ołowiani żołnierze. W 1948 został aresztowany przez Informację Wojskową. Osadzony w więzieniu, był brutalnie torturowany i namawiany do podjęcia współpracy. Po zwolnieniu, w latach 1948–1950 wędrował po Polsce razem z taborami romskimi. Od 1949 był członkiem angielskiego stowarzyszenia Gypsy Lore Society. Przełożył i opublikował pieśni cygańskiej poetki Papuszy. Jako wielojęzyczny tłumacz (z hiszpańskiego, romskiego, rosyjskiego, niemieckiego, włoskiego, francuskiego, rumuńskiego i jidysz), był też znawcą ludowej poezji żydowskiej (opublikowanej w tomie Rodzynki z migdałami, 1964), specjalizował się również w poezji i tłumaczeniach utworów Federico Garcii Lorki. Przetłumaczył wiersze młodego Bolesława Leśmiana z języka rosyjskiego na polski (Pochmiel księżycowy: wiersze rosyjskie, Czytelnik, 1987).
Zafascynowany twórczością Brunona Schulza próbował w 1942 nawiązać korespondencję z autorem. Dowiedziawszy się o jego śmierci, postanowił zająć się badaniem jego twórczości, a także dokumentowaniem pozostałych po nim rękopisów, listów, rysunków i innych pamiątek. Wydane przez Ficowskiego książki Regiony wielkiej herezji oraz Okolice sklepów cynamonowych do dziś pozostają fundamentalnymi pracami literaturoznawczymi i bezcennym źródłem informacji.
Od 1960 roku pisał też teksty piosenek, które zyskały popularność. Śpiewali je m.in. tacy artyści, jak: Katarzyna Bovery, Michaj Burano, Dżamble, Anna German, Kalina Jędrusik, Stanisław Jopek, Herbert Renn, Waldemar Kocoń, Stenia Kozłowska, Jolanta Kubicka, Halina Kunicka, Kwartet Warszawski, Masio Sylwester Kwiek, Maryla Lerch, Aneta Łastik, Halina Łukomska, Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „Mazowsze”, Jerzy Michotek, Regina Pisarek, Ewa Podleś, Jerzy Połomski, Jadwiga Prolińska, Sława Przybylska, Randia, Maryla Rodowicz, Rena Rolska, Hanna Rumowska, Irena Santor, Jarema Stępowski, Mieczysław Wojnicki.
Wydano płytę z jego utworami dla najmłodszych i muzyką Władysława Słowińskiego Dom, w którym śmieszy – wiersze dla dzieci (LP, Muza SXL-1173), na której można usłyszeć: Janusza Zakrzeńskiego, Wieńczysława Glińskiego, Lecha Ordona, Mirosławę Krajewską, Włodzimierza Pressa, Ewę Żukowską.
Jego najstarsza twórczość powstawała pod wpływem wierszy Juliana Tuwima, później jednak nawiązywał do awangardy okresu międzywojennego, groteski i elementów świata fantastycznej baśni. Następnie w jego poezji wyraźniejsze stały się refleksyjne wątki moralno-społeczne.
Gdy w 1975 podpisał list 59, został objęty zakazem druku do 1980. Członek KOR i KSS „KOR”. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
Był dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną poety była malarka Wanda z domu Komala, drugą Elżbieta Bussold z domu Koppel (ślub w 1968). Miał trzy córki: Krystynę, Magdalenę i Annę Ficowską-Teodorowicz.
Zmarł nagle 9 maja 2006 w swoim domu letnim w Wildze, pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A29-tuje-15).
W 1974 powstał film dokumentalny Papusza w reżyserii Mai Wójcik oraz Ryszarda Wójcika. Realizatorzy filmu opisali obyczaje i życie społeczności cygańskiej. Bohaterami filmu byli Papusza oraz Jerzy Ficowski. W 1998 Paweł Woldan zrealizował dokumentalny film biograficzny – Amulety i definicje, czyli Szkic do portretu Jerzego Ficowskiego.
W 2013 Krzysztof Krauze i Joanna Kos-Krauze zrealizowali fabularny film Papusza, w którym rolę Jerzego Ficowskiego odtwarzał Antoni Pawlicki.