Jerzy Gelbard

Jerzy Gelbard
Data i miejsce urodzenia

9 lutego 1894
Częstochowa

Data śmierci

lipiec 1944

Narodowość

żydowska

Alma Mater

Politechnika Warszawska

Praca
Styl

modernizm

Biuro

Biuro Projektów Jerzy Gelbard i Roman Sigalin – Architekci SARP

Budynki

Adria

Kamienica Juliana Glassa przy ul. Lwowskiej 7 w Warszawie z charakterystyczną dla twórczości Jerzego Gelbarda i Romana Sigalina wykuszową fasadą

Jerzy Gelbard (ur. 9 lutego 1894 w Częstochowie, zm. w lipcu 1944) – polski architekt, kolekcjoner, malarz i grafik.

Życiorys

Był synem stomatologa Adolfa i Gustawy z d. Kohn. W 1912 ukończył gimnazjum w Częstochowie i podjął studia z architektury w paryskiej École nationale supérieure des beaux-arts, które przerwał wybuch I wojny światowej w 1914.

Był uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej; jako ochotnik służył w Pierwszym Pułku Artylerii Ciężkiej. Następnie studiował na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej (uzyskał dyplom tej uczelni w 1922) i jednocześnie (od 1920) kontynuował studia w École nationale supérieure des beaux-arts. W dwudziestoleciu międzywojennym prowadził w Warszawie biuro architektoniczne z Romanem Sigalinem. Obaj architekci zaprojektowali wspólnie m.in. szereg luksusowych kamienic o charakterystycznych wykuszowych fasadach.

Od I wojny światowej zajmował się sztukami pięknymi. Tworzył obrazy, w tym krajobrazy i portrety, rysunki, plakaty, litografie, a dla czasopisma „Skamander” grafiki. W 1923 wraz z kolegami – Tadeuszem Gronowskim, Antonim Bormanem i Janem Mucharskim − otworzył w Warszawie atelier graficzne „Plakat”. Brał udział w kilku wystawach plastycznych w Polsce oraz w Paryżu. W malarstwie stosował różne techniki, m.in. pastel, gwasz, akwarelę, olejną. Plakaty jego autorstwa znajdują się w kolekcji Muzeum Plakatu w Wilanowie, a rysunek w warszawskim Muzeum Narodowym. W 1921 wydał tekę zatytułowaną „Cyrk”, zawierającą 20 barwnych autolitografii oraz wierszy Antoniego Słonimskiego.

W czasie okupacji niemieckiej, od listopada 1940, przebywał w warszawskim getcie. W latach 1940 i 1942 Niemcy zrabowali jego kolekcję dzieł sztuki (nie została odnaleziona po wojnie). Później ukrywał się po „stronie aryjskiej” u Kazimiery Żuławskiej. Aresztowany przez Niemców trafił na Pawiak, a następnie do obozu koncentracyjnego na Majdanku. Zginął w 1944, prawdopodobnie już po opuszczeniu wyzwolonego obozu.

Życie prywatne

Był mężem Izabeli Stachowicz, którą poznał i poślubił w czasie pobytu w Paryżu.

Ważniejsze prace architektoniczne

Przypisy

  1. 1 2 3 Jerzy Gelbard na stronie In memoriam SAP
  2. 1 2 3 4 5 6 Magdalena Tarnowska: Polski Słownik Judaistyczny. Gelbard Jerzy. [w:] Żydowski Instytut Historyczny [on-line]. jhi.pl. [dostęp 2020-02-26].
  3. ↑ Mościbrodzka-Derecka E., 1975: Gelbard Jerzy. W: Maurin-Białostocka J. i in.: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, tom II. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Polska Akademia Nauk, Instytut Sztuki, str. 300
  4. ↑ Mościbrodzka-Derecka 1975, str. 300
  5. ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 3. Dmochowskiego-Furmańska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1996, s. 159. ISBN 83-9006629-2-2.
  6. ↑ Mościbrodzka-Derecka 1975, str. 301
  7. ↑ Twórczość Tadeusza Gronowskiego w latach 20. na przykładzie wybranych realizacji, Adrian Sobieszczański, Varsavianista
  8. ↑ Mościbrodzka-Derecka 1975, str. 301
  9. ↑ Agnieszka Tomaszewicz, Joanna Majczyk, Gelbard Jerzy | Wirtualny Sztetl [online], sztetl.org.pl [dostęp 2026-10-10], [za książką: Architekci i "paragraf aryjski". Przypadek SARP-u (1934-1939), Wydawnictwo EMG, Politechnika Wrocławska, 2025.
  10. ↑ Wojenne straty prywatnych zbiorów artystycznych i kolekcji mieszkańców Warszawy [online], Warsaw Institute, 10 czerwca 2017 [dostęp 2025-02-23].
  11. ↑ Mościbrodzka-Derecka 1975, str. 301
  12. ↑ Ida Świerkocka: Śladami gwiazd II RP. Miejsca, ludzie, historie. Warszawa: Skarpa Warszawska, 2017, s. 219. ISBN 978-83-63842-50-5.
  13. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 4. Gagarina–Humańska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1997. ISBN 83-909794-5-4.
    1. ↑ S. 211.
    2. ↑ S. 259.
    3. ↑ S. 258.
  14. 1 2 Stanisław Łoza: Architekci i budowniczowie w Polsce. Warszawa: Budownictwo i Architektura, 1954, s. 91.
  15. ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 9. Langiewicza-Łukasińskiego. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2003, s. 149. ISBN 83-88372-24-6.
  16. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 11. Miechowska–Myśliwiecka. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2005. ISBN 83-88372-30-0.
    1. ↑ S. 388.
    2. ↑ S. 390.
    3. ↑ S. 418.
  17. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2006. ISBN 83-60350-00-0.
    1. ↑ S. 31.
    2. ↑ S. 81.
    3. ↑ S. 84.
    4. ↑ S. 124.
  18. ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 14 Nowowiejska-Francesco Nullo. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2008, s. 130. ISBN 978-83-88372-37-7.
  19. ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 12. Plac Na Rozdrożu-Nowiniarska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2006, s. 197. ISBN 83-88372-34-3.
  20. ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 1. Agrykola–Burmistrzowska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1996, s. 63. ISBN 83-902793-5-5.
  21. ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 15. Objazdowa–Ożarowska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2011, s. 362. ISBN 978-83-88372-42-1.