Josef Gerstmann

Josef Gerstmann
Ilustracja
Zdjęcie autorstwa Maxa Schneidera (Bildersammlung/Sammlungen der Medizinischen Universität Wien)
Data i miejsce urodzenia

17 lipca 1887
Lwów

Data i miejsce śmierci

23 marca 1969
Nowy Jork

Multimedia w Wikimedia Commons

Josef Gerstmann (ur. 17 lipca 1887 we Lwowie, zm. 23 marca 1969 w Nowym Jorku) – austriacko-amerykański lekarz neurolog pochodzenia żydowskiego. Przedstawił jeden z pierwszych opisów zespołu tętnicy kątowej (zespół Gerstmanna) i, wspólny z Scheinkerem i Sträusslerem, opis rzadkiej choroby neurologicznej o znanej od 1989 roku prionowej etiologii (zespół Gerstmanna-Sträusslera-Scheinkera).

Życiorys

Gerstmann (czwarty od prawej w pierwszym rzędzie) jako asystent w wiedeńskiej klinice Wagnera-Jauregga

Josef Gerstmann urodził się 17 lipca 1887 roku we Lwowie, jako syn Joachima Gerstmanna i Berthy z Zuckerów. Uczęszczał do k.k. II Obergymnasium we Lwowie, w 1907 roku zdał maturę. Następnie rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie Wiedeńskim i 29 listopada 1912 roku otrzymał tytuł doktora wszechnauk medycznych. Podczas I wojny światowej służył jako lekarz wojskowy na froncie włoskim, w Reservespital w Innsbrucku, i za służbę został odznaczony. Po powrocie do Wiednia został asystentem w klinice neurologiczno-psychiatrycznej Juliusa Wagnera-Jauregga, pracował z nim od 1918 do 1930 roku. Habilitował się z psychiatrii i neurologii w 1921 roku, w 1929 roku został profesorem nadzwyczajnym. W 1930 zastąpił Emila Redlicha na stanowisku dyrektora Lecznicy Chorób Nerwowych Marii Teresy (Nervenheilanstalt Maria-Theresien-Schlössel) w Wiedniu. Mieszkał w tym czasie przy Kochgasse 5. Jego żoną od 1920 roku była Martha Sara z domu Stein, pochodząca z Pilzna (1896–1981).

Gerstmann w 1938 roku emigrował do Stanów Zjednoczonych na pokładzie Cunard White Star RMS Aquitania, razem z żoną Marthą i przyjacielem Ottonem Marburgiem. Statek wypłynął z Southampton i 14 czerwca 1938 roku dotarł do Nowego Jorku. Wpierw pracował w Springfield/Ohio State Hospital, od 1940 do 1941 roku na stanowisku research assistant i jako neurolog konsultant w St. Elisabeth Hospital w Waszyngtonie, od 1941 research associate w Nowojorskim Instytucie Neurologicznym, od 1941 do 1946 attending neuropsychiatrist w Goldwater Memorial Hospital i od 1940 do 1941 w Postgraduate Hospital. Przez kolejne lata Gerstmann pracował w Nowym Jorku, praktykował przy 240 Central Park South. Był członkiem honorowym American Psychiatric Association i Academy of Neurology, członkiem American Psychopathological Association, Psychotherapeutic Society, Pirquet Society i Rudolf Virchow Society. Zmarł 23 marca 1969 w swoim nowojorskim mieszkaniu, uroczystość pogrzebowa odbyła się 25 marca.

Po jego śmierci część prac została zebrana i opublikowana przez Marthę Gerstmann przy pomocy Karla Gloninga. Wymieniany jest wśród najwybitniejszych austriackich neurologów. Krótki artykuł biograficzny autorstwa Lazarosa C. Triarhou ukazał się w 2008 roku na łamach „Journal of Neurology”. Obszerna biografia Gerstmanna autorstwa Lawrence′a Zeidmana i wsp. ukazał się w 2014 roku.

Dorobek naukowy

Początek artykułu Gerstmanna, Sträusslera i Scheinkera z 1937 roku

Gerstmann opublikował ponad 100 prac. W 1918 roku przedstawił mało znany opis czystej, jednostronnej agnozji czucia dotyku. Jego pacjentem był 34-letni żołnierz piechoty z raną postrzałową głowy i uszkodzonym zakrętem zaśrodkowym oraz dolną częścią płata ciemieniowego, pozbawiony zdolności rozpoznania dotykiem przedmiotów trzymanych w lewej ręce, mimo zachowanej percepcji somatosensorycznej.

W 1924 roku opublikował pierwszą z prac poświęconych zespołowi, określanego dziś jako zespół tętnicy kątowej, zespół Gerstmanna albo zespół Gerstmanna-Badala (rzadko i głównie w piśmiennictwie francuskojęzycznym; wcześniejszy opis autorstwa Jules′a Badala uważany jest za niedokładny). Na cechy zespołu według Gerstmanna składały się agnozja palców, agrafia, mylenie stron prawej i lewej, akalkulia lub dyskalkulia. We wrześniu 1930 roku przedstawił referat na ten temat na 20. zjeździe Deutsche Gesellschaft für Neurologie w Dreźnie. Sam Gerstmann nie był przeświadczony o tym, że opisany zespół faktycznie jest osobną jednostką nozologiczną; współcześni i późniejsi neurolodzy często kwestionowali jego istnienie, wskazując np. statystyczną rzadkość współwystępowania wszystkich czterech cech zespołu. Istnieje natomiast jednomyślność co do lokalizującej wartości każdego z czterech objawów zespołu dla uszkodzeń płata skroniowego.

Przedstawił modyfikację testu Romberga („test Gerstmanna”): tendencja do przewracania się, po kilkukrotnym zgięciu i wyprostowaniu tułowia z zamkniętymi oczami i złączonymi stopami wskazuje na ataksję móżdżkową.

Zajmował się razem z Wagnerem-Jaureggiem metodą leczenia paraliżu postępującego gorączką, uzyskiwaną przez zakażanie pacjentów malarią. Wagner-Jauregg otrzymał za te prace Nagrodę Nobla w 1927 roku. Wagner-Jauregg napisał wstęp do monografii Gerstmanna Die Malariabehandlung der progressiven Paralyse (Springer, Wiedeń 1925).

18 czerwca 1935 roku Gerstmann, razem z Ilją Scheinkerem i Ernstem Sträusslerem przedstawił na spotkaniu Wiedeńskiego Towarzystwa Neurologii i Psychiatrii przypadek choroby, znanej dziś jako zespół Gerstmanna-Sträusslera-Scheinkera i zaliczanej obecnie do chorób prionowych. Praca ukazała się drukiem w następnym roku; Scheinker podał w niej jedynie inicjał swojego imienia, obawiając się ujawnić swoje pochodzenie w sytuacji rosnącego wpływu nazistów (wszyscy trzej neurolodzy byli zmuszeni w nieodległej przyszłości emigrować i po wojnie praktykowali w Stanach Zjednoczonych). Gerstmann wcześniej, w marcu 1928 roku, przedstawił na spotkaniu Wiedeńskiego Towarzystwa Psychiatrii i Neurologii przypadek 25-letniej „panny H” z tej samej rodziny z zaburzeniami równowagi i chodu oraz zmianami charakteru. Opisał u niej niezwykły objaw, polegający na tym, że przy biernym lub czynnym zwróceniu głowy w bok wyprostowane prosto przed siebie ręce pacjentki krzyżowały się, i zawsze wyżej była ręka po stronie przeciwnej niż kierunek w którym została odwrócona głowa.

W 1942 roku opisał rzadkie zaburzenie schematu ciała, które nazwał somatoparafrenią. W dwóch przypadkach prawostronnych uszkodzeń mózgu, obok znanych objawów anozognozji deficytów ruchowych i somatosensorycznych opisał urojenia dotyczące lewej strony ciała, dotyczące świadomości posiadania tych części ciała. Gerstmann odróżnił somatoparafrenię od dobrze poznanej wcześniej autosomatoagnozji (autosomatoamnezji) – „agnostycznej (amnestycznej) nieświadomości części ciała, od prostego zaniedbywania ich obecności po doświadczenie ich nieistnienia”. Według Gerstmanna somatoparafrenię charakteryzują objawy pozytywne (wytwórcze): „złudzenia lub zniekształcenia postrzegania i konfabulacje lub urojenia odnoszące się do dotkniętej połowy ciała lub kończyn”.

Inne zagadnienia, którymi się zajmował, to: nieprawidłowości kory mózgowej w padaczce, opóźnienie umysłowe, porażenie młodzieńcze, schizofrenia, astereognozja, zaburzenia czucia, zaburzenia równowagi po ranach postrzałowych głowy. Razem z Ottonem Kaudersem badał zaburzenia psychiatryczne u dzieci po zapaleniu mózgu, z Schilderem zajmował się zaburzeniami pisma (mikrografia) u pacjentów z afazją, ze Sträusslerem korelacje kliniczno-patologiczne w zapaleniu mózgu i rdzenia oraz w stwardnieniu rozsianym. Uczniem Gerstmanna był Viktor Frankl.

Lista prac

Przypisy

  1. ↑ Fischer I: Biographisches Lexikon der hervorragenden Ärzte der letzten fünfzig Jahre. Band 1. München-Berlin: Urban & Schwarzenberg, 1962, s. 495.
  2. ↑ Harry Schneiderman: Who's who in World Jewry. Pitman Pub Corp, 1981, s. 245.
  3. ↑ Jahresbericht des K. K. Zweiten Ober-Gymnasiums in Lemberg fur das Schuljahr 1907. Lemberg, 1907 s. 33
  4. 1 2 Josef Gerstmann (1887–1969). W: Bauer-Merinsky J: Die Auswirkungen der Annexion Österreichs durch das Deutsche Reich auf die medizinische Fakultät der Universität Wien im Jahre 1938: Biographien entlassener Professoren und Dozenten. Wien: 1980, s. 71-73b.
  5. 1 2 3 4 5 6 Triarhou L.C. Josef Gerstmann (1887–1969). „Journal of Neurology”. 255 (4), s. 614-615, 2008. DOI: 10.1007/s00415-008-0851-5. PMID: 18463777.
  6. ↑ Michael Hepp, Hans Georg Lehmann: Expatriation Lists As Published in the Reichsanzeiger, 1933-45. Vol.1. Saur, 1985, s. 566. ISBN 3-598-10538-X.
  7. ↑ Peiffer J. Die Vertreibung deutscher Neuropathologen 1933–1939. „Nervenarzt”. 69 (2), s. 99–109, 1998. DOI: 10.1007/s001150050245. PMID: 9551453.
  8. 1 2 Dr. Josef Gerstmann, 81, Dies; Did Neuropsychiatric Research. „The New York Times”, 24 marca 1969.
  9. ↑ Gerstmann M.M. Some posthumous notes on the Gerstmann syndrome. „Wiener Zeitschrift für Nervenheilkunde und deren Grenzgebiete”. 28 (1), s. 12–19, 1970. PMID: 4245825.
  10. ↑ Jellinger K.A. A short history of neurosciences in Austria. „Journal of Neural Transmission”. 113 (3), s. 271–82, 2006. DOI: 10.1007/s00702-005-0400-7. PMID: 16453085.
  11. ↑ Lawrence A. Zeidman, Matthias Georg Ziller, Michael Shevell, “With a Smile Through Tears”: The Uprooted Career of the Man Behind Gerstmann Syndrome, „Journal of the History of the Neurosciences”, 24 (2), 2015, s. 148–172, DOI: 10.1080/0964704X.2014.950089, ISSN 0964-704X, PMID: 25259646.
  12. ↑ Gerstmann J. Reine taktile Agnosie. „Monatsschrift für Psychiatrie und Neurologie”. 44, s. 329–343, 1918. DOI: 10.1159/000190776.
  13. ↑ Benke T. Early concepts of tactile object recognition: An historical synopsis and appraisal of Josef Gerstmann′s Reine taktile Agnosie (1918). „Cognitive Neuropsychology”. 18 (3), s. 263–266, 2001. DOI: 10.1080/713751895.
  14. ↑ Gerstmann J. Zur Frage der Umwandlung des klinischen Bildes der Paralyse in eine halluzinatorisch-paranoide Erscheinungsform im Gefolge der Malariaimpfbehandlung. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 93 (1), s. 200–218, 1924. DOI: 10.1007/BF02900053.
  15. ↑ Badal J: Influence du diamètre de la pupille et des cercles de diffusion sur l’acuité visuelle. Paris: 1888.
  16. ↑ Gerstmann J. Fingeragnosie und isolierte Agraphie — ein neues Syndrom. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 108, s. 152–177, 1927. DOI: 10.1007/bf02863963.
  17. ↑ Pearce J.M. Gerstmann′s syndrome. „Journal of neurology, neurosurgery, and psychiatry”. 61 (1), s. 56, 1996. PMID: 8676161.
  18. ↑ Gerstmann's syndrome w bazie Who Named It (ang.)
  19. ↑ Gerstmann J. Zur Symptomatologie der Hirnläsionen im Ubergangsgebiet der unteren Parietal- und mittleren Occipitalwindung (Das Syndrom: Fingeragnosie, Rechts-Links Störung, Agraphie, Akalkulie). „Nervenarzt”. 3, s. 691-695, 1930.
  20. ↑ Benton AL. The fiction of the „Gerstmann syndrome”. „Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry”. 24. 2, s. 176-181, 1961. PDF
  21. ↑ Benton AL. Reflections on the Gerstmann syndrome. „Brain and language”. 1 (4), s. 45–62, styczeń 1977. PMID: 318903.
  22. ↑ Stanley Finger: Origins of Neuroscience: A History of Explorations into Brain Function. Oxford University Press, s. 407. ISBN 0-19-514694-8.
  23. 1 2 Gerstmann J. Über ein noch nicht beschriebenes Reflexphänomen bei einer Erkrankung des zerebellaren Systems. „Wiener medizinische Wochenschrift”. 78, s. 906–908, 1928.
  24. ↑ Gerstmann J. Über ein neuartiges hirnpathologisches Phänomen. Wiener klinische Wochenschrift 50, ss. 294–296 (1937)
  25. ↑ Gerstmann's test w bazie Who Named It (ang.)
  26. ↑ Whitrow M. Wagner-Jauregg and fever therapy. „Med Hist”. 34, s. 294–310, 1990.
  27. ↑ Gerstmann J: Die Malariabehandlung der progressiven Paralyse. Unspezifische Therapie der Metalues des Zentralnervensystems mittels künstlicher Erzeugung einer akuten Infektionskrankheit. Wien: Springer, 1925.
  28. ↑ Herbert Budka: Portrait des Gerstmann-Sträussler-Scheinker Syndroms (GSS). W: Prionen und Prionkrankheiten. Beat Hörnlimann, Detlev Riesner, Hans A. Kretzschmar (Hrsg.) Walter de Gruyter, 2001 ISBN 3-11-016361-6
  29. ↑ Gerstmann J, Sträussler E, Scheinker I. Über eine eigenartige hereditär-familiäre Erkrankung des Zentralnervensystems. Zugleich ein Beitrag zur Frage des vorzeitigen lokalen Alterns. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 154, s. 736-762, 1936.
  30. ↑ Paweł P. Liberski: Choroba Creutzfeldta-Jakoba i inne choroby wywoływane przez priony – pasażowalne encefalopatie gąbczaste człowieka. Lublin: Wydawnictwo Czelej, 2003, s. 60. ISBN 83-89309-06-8.
  31. 1 2 Gerstmann J. Problem of imperception of disease and of impaired body territories with organic lesions. „Arch Neurol Psychiatry”. 48, s. 890–913, 1942.
  32. ↑ G. Vallar, R. Ronchi. Somatoparaphrenia: a body delusion. A review of the neuropsychological literature. „Experimental Brain Research”. 192 (3), s. 533-51, Jan 2009. DOI: 10.1007/s00221-008-1562-y. PMID: 18813916.
  33. ↑ Gerstmann J, Kauders O. Über den Mechanismus der postencephalitischen „psychopathieähnlichen” Zustandsbilder bei Jugendlichen. „Archiv für Psychiatrie und Nervenkrankheiten”. 71 (1), s. 165–182, 1924. DOI: 10.1007/BF01813371.
  34. ↑ Alexandra Adler. The work of Paul Schilder. „Bull N Y Acad Med”. 41 (8), s. 841–853, 1965. PDF
  35. ↑ Frankl V: Recollections: An Autobiography. Basic Books, 2000, s. 54, 73. ISBN 0-7382-0355-6.
  36. ↑ J. Gerstmann, über einige Störungen im Bereiche des Zentralnervensystems in Fällen von Lawinenverschüttung nach deren Wiederbelebung. (Part 1 of 2), „Monatsschrift für Psychiatrie und Neurologie”, 43 (5), 1918, s. 271-283, DOI: 10.1159/000190817.
  37. ↑ Josef Gerstmann, Paul Schilder, Zur Klinik pseudoskleroseähnlicher Krankheitstypen, „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”, 54 (1), 1920, s. 156–165, DOI: 10.1007/BF02866116, ISSN 0303-4194 (niem.).
  38. ↑ http://www.jonmd.com/pt/re/jnmd/pdfhandler.00005053-192407000-00055.pdf;jsessionid=JspTHnMd6G3XvG5YxsPGSJvRlh2CtyJgg8tLMknTlPPNKvJJFvDV!-620876979!181195629!8091!-1?index=1&database=ppvovft&results=1&count=10&searchid=1&nav=search
  39. ↑ Josef Gerstmann, Korperrotation um die Längsachse bei cerebellarer Erkrankung, „Archiv für Psychiatrie und Nervenkrankheiten”, 76 (1), 1926, s. 635–641, DOI: 10.1007/BF01814718, ISSN 0003-9373 (niem.).
  40. ↑ J. Gerstmann, E. Sträussler, Beitrag zum Problemgebiet der Encephalomyelitis und der multiplen Sklerose, „Deutsche Zeitschrift für Nervenheilkunde”, 116 (1-6), 1930, s. 140–143, DOI: 10.1007/BF01653156, ISSN 0367-004x (niem.).