KT-79

KT-79
Ilustracja
Śródokręcie kutra projektu 183
Klasa

kuter torpedowy

Projekt

183

Oznaczenie NATO

P-6

Historia
Stocznia

Nr 5, Leningrad ZSRR

Zamówiony dla  Marynarka Wojenna ZSRR
Nazwa

569

 Marynarka Wojenna (PRL)
Nazwa

KT-79, 409

Wejście do służby

11 października 1958

Wycofanie ze służby

31 grudnia 1967

Los okrętu

skreślony 1 stycznia 1971

Dane taktyczno-techniczne
Wyporność

standardowa: 56 ton
pełna: 67 t

Długość

25,5 metra

Szerokość

6,1 m

Zanurzenie

1,13 m

Napęd
4 silniki wysokoprężne M-50F o łącznej mocy 4800 KM
4 śruby
Prędkość

43 węzły

Zasięg

1000 Mm przy prędkości 14 węzłów

Sensory
system kontroli ognia Tros
system „swój-obcy” Kremnij-1
radar Zarnica
Uzbrojenie
4 działka kal. 25 mm 2M-3M (2 x II)
8-12 bg, ew. 18 min
Wyrzutnie torpedowe

2 × 533 mm

Wyposażenie
radiostacja R-609
Załoga

14

KT-79 – polski kuter torpedowy z okresu zimnej wojny, jeden z dziewiętnastu pozyskanych przez Polskę radzieckich okrętów projektu 183. Jednostkę zbudowano w stoczni numer 5 w Leningradzie, a następnie została wydzierżawiona przez Polskę i 11 października 1958 roku weszła w skład Marynarki Wojennej. Intensywnie eksploatowany okręt, oznaczony znakami burtowymi KT-79 i 409, został wycofany ze służby w grudniu 1967 roku, po czym przeznaczono go do pełnienia roli okrętu-celu pod oznaczeniem KS-1. Z powodu złego stanu kadłuba do konwersji nie doszło i został skreślony z listy floty 1 stycznia 1971 roku.

Projekt i budowa

Prace nad dużym kutrem torpedowym rozpoczęły się w ZSRR w 1946 roku. Ostateczny projekt jednostki pod oznaczeniem 183 powstał w biurze konstrukcyjnym CKB-5 w Leningradzie, a w 1949 roku prototyp przekazano Marynarce Wojennej ZSRR. W porównaniu do poprzedników nowe okręty miały większą dzielność morską, doskonalsze uzbrojenie i rozwijały większą prędkość. W 1952 roku rozpoczęto ich produkcję seryjną, budując do 1960 roku łącznie 360 okrętów. Zadaniem kutrów było wykonywanie samodzielnych lub zespołowych ataków torpedowych na cele nawodne, operujące na obszarach przybrzeżnych i zamkniętych akwenach.

Na początku lat 50. XX wieku w Dowództwie Marynarki Wojennej rozważano możliwość budowy kutrów torpedowych w polskich stoczniach (projektu TD-200(inne języki)). W październiku 1954 roku podjęto jednak decyzję o rezygnacji z ich budowy w kraju, w zamian postanowiono zakupić lub wydzierżawić w ZSRR gotowe jednostki tej klasy, nowszego projektu 183. W 1955 roku uzyskano zgodę ZSRR na zakup pięciu nowych, nieużytkowanych jednostek tego typu, w cenie 2,5 mln rubli za okręt, a w 1957 roku zakupiono kolejne trzy kutry. Z powodów ekonomicznych następne 11 okrętów tego typu pozyskano drogą dzierżawy, płacąc łącznie 12,6 mln rubli.

Przyszły KT-79 zbudowany został w stoczni numer 5 (ros. Katiernyj Zawod) w Leningradzie. Jednostka prawdopodobnie powstała w 1953 roku, a po ukończeniu nie była eksploatowana i została zakonserwowana na lądzie w Królewcu. Okręt w Marynarce Wojennej ZSRR oznaczony był numerem 569.

Dane taktyczno-techniczne

Montaż zestawu 2M-3M na pokładzie bliźniaczego kutra 401

Okręt był dużym kutrem torpedowym. Długość całkowita wykonanego z drewna kadłuba wynosiła 25,5 metra, szerokość 6,1 metra i zanurzenie 1,13 metra. Wyporność standardowa wynosiła 56 ton, a pełna 67 ton. Kadłub podzielony był na osiem przedziałów (od dziobu): I – forpik, II – przedział załogi, III – pomieszczenia oficerskie i kambuz, IV – agregaty prądotwórcze, pomieszczenia oficerskie i pomieszczenia socjalne, V i VI – silniki, VII – zbiorniki paliwa i VIII – magazyn amunicji i pomieszczenie sterowe. Na śródokręciu mieściła się niewielka, otwarta nadbudówka, za którą znajdował się składany do tyłu maszt i otwór kanału wentylacyjnego siłowni. Okręt napędzany był przez cztery czterosuwowe silniki wysokoprężne M-50F o łącznej mocy 4800 koni mechanicznych (KM), poruszające czterema śrubami o stałym skoku. Maksymalna prędkość okrętu wynosiła 43 węzły, a ekonomiczna 32,9 węzła. Okręt zabierał 10,3 tony paliwa, co pozwalało osiągnąć zasięg wynoszący 1000 Mm przy prędkości 14 węzłów lub 600 Mm przy prędkości 32,9 węzła. Energię elektryczną zapewniało pięć generatorów wysokoprężnych: jeden DG-12,5 (o mocy 17 KM) i cztery o mocy 1,36 KM każdy. Autonomiczność okrętu wynosiła 5 dób, a wyjść w morze mógł przy sile wiatru do 8°B. Instrukcja umożliwiała pływanie z prędkością maksymalną i użycie uzbrojenia przy stanie morza 3.

Jednostka wyposażona była w dwie pojedyncze wyrzutnie torpedowe TTKA-53M kal. 533 mm, umieszczone wzdłuż burt na śródokręciu z odchyleniem 6° na zewnątrz, przenosząc dwie torpedy typu 53-38U lub 53-39. Uzbrojenie artyleryjskie jednostki stanowiły dwa podwójne zestawy działek automatycznych 2M-3M kal. 25 mm, z łącznym zapasem amunicji wynoszącym 4000 naboi, umieszczone przed nadbudówką (przesunięte na lewo od osi płaszczyzny okrętu w celu polepszenia widoczności z pomostu bojowego) i na rufie. Broń ZOP stanowiło 8–12 bomb głębinowych BB-1, umieszczonych wzdłuż burt w części rufowej, za wyrzutniami torpedowymi. Opcjonalnie, zamiast torped i bomb głębinowych okręt mógł zabrać na pokład 18 min AMD-500. Wyposażenie radioelektroniczne obejmowało system kontroli ognia Tros, system rozpoznawczy „swój-obcy” typu Kremnij-1, radiostację R-609 oraz radar Zarnica. Okręt wyposażony był też w umieszczone na rufie wyrzutnie dla 12 świec dymnych.

Załoga okrętu składała się z 14 osób – 2 oficerów, 9 podoficerów i 3 marynarzy.

Służba

Moment odpalenia torped z pokładu polskiego kutra projektu 183

Po zawarciu 5 września 1958 roku umowy o dzierżawie, 11 października jednostka pod oznaczeniem KT-79 (KT – kuter torpedowy) rozkazem Dowódcy Marynarki Wojennej nr 044/Org. została przyjęta w skład Marynarki Wojennej (wraz z bliźniaczymi kutrami KT-71, KT-72, KT-73, KT-74, KT-75, KT-76, KT-77, KT-78, KT-91 i KT-92). Okręt początkowo wchodził w skład Dywizjonu Kutrów Torpedowych stacjonując w Gdyni, przeformowanego w listopadzie 1958 roku w Brygadę Kutrów Torpedowych, także z bazą z Gdyni. 1 stycznia 1960 roku numer burtowy okrętu został zmieniony na 409. Po zakończeniu okresu dzierżawy, 1 stycznia 1962 roku jednostka została zakupiona przez Marynarkę Wojenną w cenie 120 000 zł. W wyniku reorganizacji od 1965 roku Brygada Kutrów Torpedowych przyjęła nazwę 3. Brygady Kutrów Torpedowych, a okręt przydzielono do 2. Dywizjonu Kutrów Torpedowych. Jednostka (podobnie jak inne polskie kutry projektu 183) była intensywnie eksploatowana, uczestnicząc w ćwiczeniach i manewrach, a na jej pokładzie wyszkoliło się wielu morskich specjalistów. Okręt zakończył służbę 31 grudnia 1967 roku (rozkazem Dowódcy Marynarki Wojennej nr 072/Org. z 20 listopada tego roku). Kuter przeznaczono do pełnienia roli okrętu-celu pod oznaczeniem KS-1. Jednostkę planowano przebudować w Stoczni Rzecznej w Pleniewie, jednak z powodu złego stanu kadłuba do konwersji nie doszło. Rozkazem Dowódcy Marynarki Wojennej nr 041/Org. z 1 września 1970 roku okręt został skreślony z listy floty z dniem 1 stycznia 1971 roku.

Uwagi

  1. 1 2 Według R. Volkova i A. Brichevsky’ego. Według R. Rochowicza okręt nosił oznaczenie TK-569, zaś J. Ciślak i W. Koszela podają, że okręt nosił numer T-569, co kłóci się pośrednio z informacją R. Volkova i A. Brichevsky’ego, że zmiany oznaczeń kutrów torpedowych w ZSRR z TK- na T- dokonano w 1966 roku.
  2. ↑ Zakup jednostek pochłonąłby dwukrotnie więcej funduszy – 26 mln rubli.
  3. ↑ Conway’s All the World’s Fighting Ships 1947–1995 i M.B. Pietlewannyj podają wyporność standardową 61,5 tony i pełną 66,5 tony, zaś M. Piwowoński 65/75 ton.
  4. ↑ I. Gogin podaje, że okręt napędzały silniki M-50FTK o łącznej mocy 6000 KM.
  5. ↑ Według M. Soroki załoga okrętu liczyła 20 osób.
  6. ↑ Załogi nowych jedenastu kutrów torpedowych zostały skompletowane dzięki wycofaniu z aktywnej służby jedenastu ścigaczy okrętów podwodnych projektu OD-200(inne języki).
  7. ↑ Ówczesna cena samochodu marki Warszawa.
  8. ↑ Według W. Koszeli okręt wycofano ze służby 1 stycznia 1970 roku.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Roman Volkov, Andrew Brichevsky: Large torpedo boats – Project 183. RussianShips.info. [dostęp 2017-05-29]. (ang.).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Robert Rochowicz. Kutry projektu 183. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 2/1999 (15). s. 42.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Witold Koszela: Okręty Floty Polskiej. T. I. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2017, s. 354.
  4. 1 2 3 4 Jarosław Ciślak. Jednostki lekkich sił uderzeniowych Marynarki Wojennej. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 2/2014 – wydanie specjalne (144). s. 22.
  5. 1 2 3 4 5 Robert Rochowicz. Kutry projektu 183. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 2/1999 (15). s. 38.
  6. ↑ Ivan Gogin: TK-501 attack craft (torpedo) (project 183) (1949 – 1960). Navypedia. [dostęp 2017-05-29]. (ang.).
  7. 1 2 Witold Koszela: Okręty Floty Polskiej. T. I. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2017, s. 346.
  8. 1 2 3 Robert Rochowicz. Kutry projektu 183. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 2/1999 (15). s. 41.
  9. 1 2 3 4 5 6 Czesław Ciesielski, Walter Pater, Jerzy Przybylski: Polska Marynarka Wojenna 1918-1980. Warszawa: Bellona, 1992, s. 222.
  10. 1 2 Ivan Gogin: KT-79 torpedo attack craft (project 183, 1956 – 1958). Navypedia. [dostęp 2017-05-29]. (ang.).
  11. ↑ Robert Rochowicz. Kutry projektu 183. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 2/1999 (15). s. 41–42.
  12. 1 2 Robert Gardiner, Stephen Chumbley: Conway’s All The World’s Fighting Ships 1947-1995. Annapolis: 1996, s. 416.
  13. 1 2 3 4 5 M.B. Pietlewannyj: Korabli stran Warszawskogo dogowora. Sankt Petersburg: 2009, s. 123.
  14. 1 2 Jan Piwowoński: Flota spod biało-czerwonej. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1989, s. 331.
  15. 1 2 3 4 Robert Rochowicz. Kutry projektu 183. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 2/1999 (15). s. 39.
  16. ↑ Marek Soroka: Polskie Okręty Wojenne 1945-1980. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1986, s. 36.
  17. ↑ Robert Gardiner, Stephen Chumbley: Conway’s All The World’s Fighting Ships 1947-1995. Annapolis: 1996, s. 314.
  18. 1 2 3 Jarosław Ciślak. Jednostki lekkich sił uderzeniowych Marynarki Wojennej. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 2/2014 – wydanie specjalne (144). s. 20.
  19. ↑ Jarosław Ciślak. Jednostki lekkich sił uderzeniowych Marynarki Wojennej. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 2/2014 – wydanie specjalne (144). s. 20–21.
  20. ↑ Mieczysław Serafin: Polska Marynarka Wojenna 1945-2007. Kronika wydarzeń. Gdynia: Zespół Redakcyjno-Wydawniczy Marynarki Wojennej, 2008, s. 64.

Bibliografia