| Rodzaj algorytmu | |
|---|---|
| Data stworzenia |
2015 (standaryzacja) |
| Autorzy |
zespół ukraińskich kryptografów |
| Wielkość bloku wejściowego |
128, 256, 512 [bit] |
| Wielkość bloku wyjściowego |
128, 256, 512 [bit] |
| Długość klucza |
128, 256, 512 [bit] |
| Liczba rund |
10, 14 lub 18 |
Kalyna (ukr. Калина) – symetryczny szyfr blokowy opracowany na Ukrainie i przyjęty w 2015 roku jako krajowy standard kryptograficzny DSTU 7624:2014. Algorytm obsługuje bloki danych o długości 128, 256 lub 512 bitów oraz klucze o długości 128, 256 lub 512 bitów. Długość klucza musi być równa długości bloku albo dwukrotnie od niej większa.
Konstrukcja Kalyny opiera się na sieci substytucyjno-permutacyjnej (SPN), podobnie jak AES. W odróżnieniu od AES wykorzystuje cztery różne tablice podstawień (S-box), większą macierz dyfuzyjną typu MDS oraz odmienny sposób generowania kluczy rundowych. Algorytm zaprojektowano z myślą o wysokim poziomie bezpieczeństwa i wydajnym działaniu programowym, szczególnie na procesorach 64-bitowych.
Kalyna została opracowana w ramach ukraińskiego otwartego konkursu kryptograficznego, przeprowadzonego w latach 2007–2010. Jego celem było wyłonienie nowego algorytmu szyfrowania blokowego, który mógłby zastąpić rozwiązania wywodzące się z radzieckiego standardu GOST 28147-89. Wymagania konkursowe obejmowały bezpieczeństwo kryptograficzne, obsługę różnych długości bloków i kluczy oraz odpowiednią wydajność implementacji programowych.
Po zakończeniu konkursu algorytm poddano modyfikacjom mającym poprawić wydajność i zmniejszyć złożoność implementacji. Ostateczna wersja została ujęta w ukraińskiej normie DSTU 7624:2014, która weszła w życie 1 lipca 2015 roku.
Norma określa algorytm szyfrowania blokowego oraz tryby jego wykorzystania do ochrony poufności i integralności informacji.
Kalyna jest iteracyjnym szyfrem blokowym, którego konstrukcja wykorzystuje sieć substytucyjno-permutacyjną. Dane przetwarzane są w postaci macierzy bajtów o ośmiu wierszach i liczbie kolumn zależnej od długości bloku. Dla bloków 128-, 256- i 512-bitowych macierz zawiera odpowiednio 2, 4 lub 8 kolumn.
Podstawowe przekształcenia obejmują:
Na początku szyfrowania, przed właściwymi rundami, oraz po ich zakończeniu algorytm dodatkowo łączy stan z odpowiednimi kluczami rundowymi przez dodawanie modulo 2⁶⁴, wykonywane na 64-bitowych słowach. Rozwiązanie to odróżnia Kalynę od AES, który przy dodawaniu klucza wykorzystuje operację XOR.
Specyfikacja przewiduje pięć wariantów, oznaczanych jako Kalyna-b/k, gdzie b oznacza długość bloku, natomiast k długość klucza. Liczba rund zależy od długości klucza.
| Wariant | Długość bloku | Długość klucza | Liczba rund |
|---|---|---|---|
| Kalyna-128/128 | 128 bitów | 128 bitów | 10 |
| Kalyna-128/256 | 128 bitów | 256 bitów | 14 |
| Kalyna-256/256 | 256 bitów | 256 bitów | 14 |
| Kalyna-256/512 | 256 bitów | 512 bitów | 18 |
| Kalyna-512/512 | 512 bitów | 512 bitów | 18 |
Kalyna wykorzystuje własny algorytm rozwijania klucza głównego na klucze rundowe. W pierwszym etapie obliczany jest klucz pośredni, którego długość odpowiada długości bloku danych. Następnie generowane są klucze rundowe o indeksach parzystych, wykorzystując między innymi przekształcenia podstawień, permutacji i dodawania. Klucze o indeksach nieparzystych powstają z odpowiednich kluczy parzystych przez cykliczne przesunięcia.
Konstrukcję opracowano tak, aby znajomość pojedynczego klucza rundowego nie pozwalała bezpośrednio odtworzyć klucza głównego.
Kalyna została zaprojektowana z myślą o wydajnych implementacjach programowych na procesorach 64-bitowych. Autorzy algorytmu udostępnili implementację referencyjną obsługującą wszystkie pięć wariantów.
W 2026 roku Carlos Gewehr, Levent Aksoy, Mariia Rodinko, Roman Oliynykov i Samuel Pagliarini przedstawili projekt sprzętowych implementacji Kalyny w układach ASIC. Przeanalizowali rozwiązania o różnym zapotrzebowaniu na powierzchnię układu, opóźnieniu i zużyciu energii, a także zabezpieczenia przed atakami przez kanały boczne i wstrzykiwanie błędów. Wybrane implementacje zweryfikowali w układach wykonanych w technologii 65 nm.
Kalyna była przedmiotem badań nad odpornością na różne metody kryptoanalizy, w tym kryptoanalizę różnicową, ataki typu meet-in-the-middle oraz ataki wykorzystujące właściwości implementacji.
W 2016 roku Riham Altawy, Ahmed Abdelkhalek i Amr M. Youssef przedstawili atak typu meet-in-the-middle na siedmiorundowe wersje Kalyna-128/256 i Kalyna-256/512. Zaproponowane ataki miały bardzo wysoką złożoność obliczeniową i dotyczyły algorytmów o zmniejszonej liczbie rund.
W innym badaniu opublikowanym w 2016 roku zaprezentowano metody ataku na dziewięciorundowe wersje Kalyna-128/256 i Kalyna-256/512. Zastosowano atak oparty na wielozbiorach (ang. multiset attack), będący odmianą metody meet-in-the-middle. Wyniki nie oznaczały przełamania pełnych wersji szyfru, które wykorzystują odpowiednio 14 i 18 rund.
Badano również odporność implementacji Kalyny na ataki wykorzystujące błędy obliczeniowe oraz wyciek informacji przez kanały boczne. W 2017 roku Onur Duman i Amr M. Youssef opisali ataki oparte na celowym wywoływaniu błędów podczas wykonywania operacji kryptograficznych.
W 2022 roku Chitchanok Chuengsatiansup, Daniel Genkin, Yuval Yarom i Zhiyuan Zhang przedstawili atak wykorzystujący informacje o dostępie do pamięci podręcznej procesora podczas generowania kluczy rundowych. Wykazali możliwość odzyskania klucza głównego wariantu Kalyna-128/128 z wykorzystaniem informacji z kanału bocznego i znajomości jednego klucza rundowego. W eksperymentach obejmujących implementację referencyjną atak pozwalał odzyskać klucz dla ponad 97% rozpatrywanych kluczy.
W 2025 roku Andrii Turchyn i Serhii Yakovliev opublikowali dalsze badania nad niemożliwymi różnicami w konstrukcjach podobnych do Kalyny, identyfikując takie własności w niektórych wariantach o trzech rundach.
Badania te wskazują na różnicę między analizą teoretyczną szyfru o ograniczonej liczbie rund a atakami na konkretne implementacje. Opisane ataki na zredukowane warianty nie stanowią przełamania pełnej konstrukcji Kalyny.