Acetylenek wapnia

Acetylenek wapnia
	; karbid techniczny
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
konst.	węglik(2−) wapnia
	Inne nazwy i oznaczenia
	acetylenek wapnia, węglik wapnia, karbid
	Ogólne informacje
	Charakterystyka fizyczna
	białe (czyste) lub szare (zanieczyszczone) ciało stałe
Wzór chemiczny	CaC2
• zapis Hilla	C2Ca
Masa molowa	64,10 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	75-20-7
PubChem	6352
InChI
	InChI=1S/C2.Ca/c1-2;/q-2;+2
	InChIKey
	UIXRSLJINYRGFQ-UHFFFAOYSA-N
Właściwości
	Gęstość
	2,22 g/cm³; ciało stałe
	Rozpuszczalność w wodzie
	reaguje z wodą
Temperatura topnienia	2300 °C
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Niebezpieczeństwo
Zwroty H	H260, H315, H318, H335
Zwroty P	P223, P231+P232, P261, P280, P302+P352, P305+P351+P338
	NFPA 704
	3 3 0 W
Numer RTECS	EV9400000
	Podobne związki
Inne aniony	węglan wapnia
Inne kationy	acetylenek magnezu, acetylenek miedzi(I), acetylenek miedzi(II)
Podobne związki	acetylenki
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
	Więcej identyfikatorów i właściwości może znajdować się w Wikidanych
	Multimedia w Wikimedia Commons

Acetylenek wapnia, węglik wapnia, pot. karbid, CaC₂ – nieorganiczny związek chemiczny wapnia z grupy węglików jonowych o strukturze acetylenku.

Właściwości

produkt techniczny jest czarny, szarawy lub brunatny ze słabym połyskiem
na powietrzu pokrywa się wodorotlenkiem wapnia i węglanem wapnia, pod wpływem pary wodnej i dwutlenku węgla
charakterystyczny zapach karbidu spowodowany jest zanieczyszczeniem fosforkiem wapnia, hydrolizującym do fosforiaku

Otrzymywanie

Karbid wytwarza się poprzez ogrzewanie mieszaniny koksu i wapna palonego do temperatury 2000–2100 °C w elektrycznym piecu łukowym. W tych temperaturach tlenek wapnia jest redukowany przez węgiel do węgliku wapnia i tlenku węgla, zgodnie z reakcją:

3C + CaO → CaC₂ + CO↑

Produkt techniczny ma barwę szarą i jest zanieczyszczony węglem, tlenkiem wapnia oraz fosforkiem wapnia (Ca₃P₂, produkt redukcji fosforanu wapnia).

Reaktywność

W warunkach normalnych reaguje egzotermicznie z wodą wydzielając acetylen:
CaC₂ + 2H₂O → Ca(OH)₂ + C₂H₂↑
W temperaturze około 1100 °C reaguje z azotem cząsteczkowym dając cyjanamidek wapnia CaCN₂:
CaC₂ + N₂ → CaCN₂ + C

Zastosowanie

środek redukujący w hutnictwie metali ciężkich
produkcja azotniaku (nawozu sztucznego opartego na cyjanamidku wapnia)
produkcja acetylenu
dawniej jako źródło światła w przenośnych lampach karbidówkach (karbidkach) oraz w latarniach morskich (bezpośrednie spalanie acetylenu), dziś używany w niektórych latarkach czołowych, mających zastosowanie w speleologii
petarda domowej roboty (puszka karbidowa)
środek odstraszający przeciw kretom i nornicom w ogrodach

Przypisy

1 2 3 CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M.W.M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, s. 4-53, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).
↑ Węglik wapnia [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 25 lutego 2026, numer katalogowy: 270296 [dostęp 2026-07-07] .
↑ Calcium carbide, [w:] CAMEO Chemicals [online], National Oceanic and Atmospheric Administration [dostęp 2026-07-07] (ang.).
↑ AdamA. Bielański AdamA., Podstawy chemii nieorganicznej, wyd. 5, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 805, ISBN 83-01-13654-5 .
↑ Calcium Carbide Manufacturing [online] .
1 2 3 karbid, [w:] Encyklopedia Wiem [online], onet.pl [dostęp 2014-06-30] [zarchiwizowane z adresu 2014-06-29] .^{[niewiarygodne źródło?]}
↑ W.W. Doroszewski W.W. (red.), karbidówka, [w:] Słownik języka polskiego [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2014-06-30] .
↑ W.W. Doroszewski W.W. (red.), karbidka, [w:] Słownik języka polskiego [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2014-06-30] .
↑ Sposób użycia przeciwko kretom. karbid-sklep.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-31)]. karbid-sklep.pl.^{[niewiarygodne źródło?]}

[CRC-1] 1 2 3 CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M.W.M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, s. 4-53, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).

[SA-2] Węglik wapnia [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 25 lutego 2026, numer katalogowy: 270296 [dostęp 2026-07-07] .

[CAMEO-3] Calcium carbide, [w:] CAMEO Chemicals [online], National Oceanic and Atmospheric Administration [dostęp 2026-07-07] (ang.).

[Bielanski_2002-4] AdamA. Bielański AdamA., Podstawy chemii nieorganicznej, wyd. 5, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 805, ISBN 83-01-13654-5 .

[Calcium_Carbide_Manufacturing-5] Calcium Carbide Manufacturing [online] .

[onet-6] 1 2 3 karbid, [w:] Encyklopedia Wiem [online], onet.pl [dostęp 2014-06-30] [zarchiwizowane z adresu 2014-06-29] .^{[niewiarygodne źródło?]}

[Doroszewski1-7] W.W. Doroszewski W.W. (red.), karbidówka, [w:] Słownik języka polskiego [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2014-06-30] .

[Doroszewski2-8] W.W. Doroszewski W.W. (red.), karbidka, [w:] Słownik języka polskiego [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2014-06-30] .

[-------------index-uycie-9] Sposób użycia przeciwko kretom. karbid-sklep.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-31)]. karbid-sklep.pl.^{[niewiarygodne źródło?]}