Kariopteris

Kariopteris
	; Kariopteris mongolski
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	jasnotowce
Rodzina	jasnotowate
Rodzaj	kariopteris
	Nazwa systematyczna
	Caryopteris Bunge; Uchen. Zap. Imp. Kazansk. Univ. 1835(4): 178. 1835
	Typ nomenklatoryczny
	C. mongholica Bunge
Synonimy
	Barbula Lour.; Mastacanthus Endl.;
	Barbula Lour.; Mastacanthus Endl.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Kariopteris, barbula (Caryopteris) – rodzaj roślin należących do rodziny jasnotowatych. Obejmuje 7–8 gatunków, aczkolwiek jeszcze niedawno włączano do niego 14–16 gatunków.

Rośliny te występują w Chinach, zwłaszcza w południowo-zachodniej ich części. Na północy kraju i w Mongolii rośnie kariopteris mongolski, a kariopteris szary poza Chinami rośnie na Półwyspie Koreańskim i w Japonii. Rosną na górskich stokach, w zaroślach i na przydrożach, często w miejscach suchych i skalistych.

Kariopteris szary wykorzystywany jest w chińskiej medycynie. Gatunek ten oraz jego mieszaniec z kariopterisem mongolskim – kariopteris angielski C. × clandoniensis są uprawiane jako rośliny ozdobne, przy czym szczególnie cenione są rozmaite odmiany uprawne mieszańca wyróżniające się jaskrawoniebieskimi kwiatami i często barwnymi liśćmi. Rośliny z tego rodzaju nie są w pełni mrozoodporne w warunkach środkowoeuropejskich i wskazane jest okrywanie zimą dolnej części ich pędów. Najlepiej rosną na glebie wapiennej w miejscach słonecznych. Rośliny są silnie aromatyczne.

Morfologia

Pokrój: Niskie krzewy i półkrzewy. Pędy okrągłe lub czterokanciaste pokryte włoskami gwiazdkowatymi lub tarczkowatymi, rzadziej pojedynczymi lub haczykowatymi.

Liście: Sezonowe, naprzeciwległe, ogonkowe, pojedyncze, ząbkowane lub całobrzegie. Często z lśniącymi gruczołkami.

Kwiaty: Drobne, zebrane w wierzchotkach wyrastających w kątach liści i na szczycie pędu, pozbawione przysadek. Kielich promienisty z 5 łatkami, powiększający się w czasie owocowania. Korona z 5 płatkami u nasady zrośniętymi w krótką rurkę, zakończona 5 łatkami, słabo grzbiecista (dwuwargowa). Końce płatków całobrzegie, ząbkowane lub frędzlowate. Cztery pręciki wystające z rurki korony, z prostymi nitkami. Zalążnia czterokomorowa z szyjką słupka zwieńczoną dwudzielnym znamieniem.

Owoce: Rozłupnie, rozpadające się na cztery łódeczkowate i nieco oskrzydlone rozłupki/orzeszki.

Systematyka

Rodzaj umieszczany był tradycyjnie w obrębie rodziny werbenowatych Verbenaceae, później włączony został do jasnotowatych Lamiaceae do podrodziny Ajugoideae. Pierwotnie wyróżniano w jego obrębie kilkanaście gatunków, ale w takim ujęciu rodzaj był polifiletyczny. Gatunki tu zaliczane trafiły ostatecznie do 6 rodzajów: Caryopteris, Discretitheca, Pseudocaryopteris, Rubiteucris, Schnabelia i Tripora. W obrębie rodzaju pozostało 7–8 gatunków. Rodzajem siostrzanym dla Caryopteris jest Trichostema, a te dwa siostrzane są z kolei dla Amethystea.

Wykaz gatunków

Caryopteris forrestii Diels
Caryopteris glutinosa Rehder
Caryopteris incana (Thunb. ex Houtt.) Miq. – kariopteris szary, barbula szara
Caryopteris jinshajiangens is Y.K.Yang & X.D.Cong
Caryopteris minor (C.Pei & S.L.Chen ex C.Y.Wu) C.L.Xiang
Caryopteris mongholica Bunge – kariopteris mongolski, barbula mongolska
Caryopteris tangutica Maxim.
Caryopteris trichosphaera W.W.Sm.
Caryopteris × clandoniensis Simmonds – kariopteris angielski, barbula klandońska

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-11-16] (ang.).
1 2 Caryopteris. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2021-02-07].
1 2 3 4 Caryopteris Bunge. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-02-07].
1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 50. ISBN 978-83-925110-5-2.
1 2 3 4 5 6 Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste. Tom II. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 60-61. ISBN 83-01-11074-0.
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 169, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 6 Xiang, C.-L., Zhao, F., Cantino, P. D., Drew, B. T., Li, B., Liu, E.-D., Douglas E. Soltis, Pamela S. Soltis, Peng, H.. Molecular systematics of Caryopteris (Lamiaceae) and its allies with reference to the molecular phylogeny of subfamily Ajugoideae. „Taxon”. 67, 2, s. 376–394, 2018. DOI: 10.12705/672.7.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Caryopteris. [w:] Flora of China [on-line]. Harvard University Herbaria, 1994. [dostęp 2021-02-07].
↑ Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 400. ISBN 0-333-73003-8.
1 2 3 4 5 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Lamiales. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 203. ISBN 978-3-642-62200-7.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-11-16] (ang.).

[ing-3] 1 2 Caryopteris. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2021-02-07].

[powo-4] 1 2 3 4 Caryopteris Bunge. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-02-07].

[gawrys-5] 1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 50. ISBN 978-83-925110-5-2.

[seneta-6] 1 2 3 4 5 6 Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste. Tom II. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 60-61. ISBN 83-01-11074-0.

[mabb-7] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 169, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[xiang-8] 1 2 3 4 5 6 Xiang, C.-L., Zhao, F., Cantino, P. D., Drew, B. T., Li, B., Liu, E.-D., Douglas E. Soltis, Pamela S. Soltis, Peng, H.. Molecular systematics of Caryopteris (Lamiaceae) and its allies with reference to the molecular phylogeny of subfamily Ajugoideae. „Taxon”. 67, 2, s. 376–394, 2018. DOI: 10.12705/672.7.

[china-9] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Caryopteris. [w:] Flora of China [on-line]. Harvard University Herbaria, 1994. [dostęp 2021-02-07].

[philips-10] Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 400. ISBN 0-333-73003-8.

[kubitzki-11] 1 2 3 4 5 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Lamiales. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 203. ISBN 978-3-642-62200-7.