Karl Philipp Moritz

Karl Philipp Moritz
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

15 września 1756
Hameln

Data i miejsce śmierci

26 czerwca 1793
Berlin

Narodowość

niemiecka

Język

niemiecki

Alma Mater

Uniwersytet w Erfurcie

Dziedzina sztuki

literatura

Ważne dzieła

Anton Reiser (powieść)

podpis
Multimedia w Wikimedia Commons

Karl Philipp Moritz (ur. 15 września 1756 w Hameln, zm. 26 czerwca 1793 w Berlinie) – niemiecki pisarz, pedagog, teoretyk sztuki.

Życiorys

Był synem muzyka wojskowego. Ukończył gimnazjum w Hanowerze. Był najpierw uczniem kapelusznika, wędrownym aktorem. Ukończył studia teologii w Erfurcie.  Pracował jako nauczyciel w gimnazjum w Berlinie. W latach 1786–1788 przebywał w Rzymie, tam współpracował  z Goethem. Od 1789 pracował jako profesor teorii sztuk pięknych na Uniwersytecie w Berlinie, prowadził wykłady z estetyki, a wśród jego studentów byli m.in. Alexander von Humboldt i Ludwik Tieck. Utworzył jedno z pierwszych czasopism psychologicznych „Magazin für Erfahrungsseelenkunde”. W 1791 został członkiem Pruskiej Akademii Nauk.  Zmarł w Berlinie w wieku 36 lat.

Twórczość i znaczenie

Autor prac na temat teorii sztuki, gramatyki (Deutsche Sprachlehre 1806), filozofii języka, literaturoznawstwa, pedagogiki, psychologii. Jest autorem psychologicznej powieści edukacyjnej opartej na własnej biografii Anton Reiser (1785–1790).

Miał znaczący wkład do teorii estetyki, głosił autonomię dzieła sztuki, które należy interpretować ze względu na samo dzieło, bez uwzględniania zewnętrznych aspektów, jak jego użyteczność (Über die bildende Nachahmung des Schönen, 1788). Teoria estetyki Moritza była ceniona przez Goethego, Schillera, Jeana Paula. Miała wpływ na twórczość weimarskiej klasyki i wczesnego romantyzmu.

Maurer/Rupp (1974: s. 351 nn.) wymieniają  zniemczenia wyrazów obcych, które pochodzą od Moritza albo zostały przez niego rozpowszechnione: abscheulich (abominabel), Ackerbau (Agrikultur), Kosten (Depensen), entscheidend (definitiv), ergötzen (amüsieren), erhalten (konservieren), Erweiterung (Amplifikation), freundschaftlich (amikabel), Frühstück (dejeneur), Geburtshilfe (Accouchement), Künstler (Artist), Laufbahn (Karriere), Schauspieler (Akteur), Laufbahn (Karriere), Widersacher (Antagonist), zufällig (akzidentiell)  i. in.  

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Deutsche Biographie, Moritz, Carl Philipp - Deutsche Biographie [online], www.deutsche-biographie.de [dostęp 2026-05-24] (niem.).
  2. ↑ Carl Dahlhaus: Idea muzyki absolutnej i inne studia, rozdział 18: Karl Philipp Moritz i problem estetyki muzycznej klasycyzmu, PWM 1988.
  3. ↑ Zeitgenossen [online], www.literaturportal-bayern.de [dostęp 2026-05-24] (niem.).
  4. ↑ Za: Lipczuk 2007, s. 43.
  5. ↑ Ryszard Lipczuk, Geschichte und Gegenwart des Fremdwortpurismus in Deutschland und Polen, Frankfurt a. M.: Peter Lang, 2007, s. 43, ISBN 978-3-631-57388-4 [dostęp 2026-05-24] (niem.).

Linki zewnętrzne