Kempferia

Kempferia
	; Kaempferia rotunda
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	imbirowce
Rodzina	imbirowate
Rodzaj	kempferia
	Nazwa systematyczna
	Kaempferia Linnaeus; Sp. Pl. 2. 1 Mai 1753
	Typ nomenklatoryczny
	K. galanga L
	Multimedia w Wikimedia Commons

Kempferia, cytwar, cytwarnica (Kaempferia) – rodzaj bylin z rodziny imbirowatych (Zingiberaceae). Obejmuje 64 gatunki występujące w tropikalnej części Azji.

W przeszłości rośliny z tego rodzaju uważano za rośliny lecznicze, chroniące m.in. przed dżumą.

Morfologia

Pokrój: Byliny z bulwiastym i mięsistym kłączem, często także z niewielkimi bulwami na korzeniach. Z kłącza wyrastają nieliczne liście, nierzadko pojedyncze. Nibyłodygi tworzonej z pochew liściowych brak lub jest krótka. Ogonek liściowy jest krótki, a blaszka o różnym kształcie od zaokrąglonej do nitkowatej, nierzadko pstra lub czerwono nabiegła.
Kwiaty: Zebrane po kilka lub wiele w główkowate kwiatostany, rozwijające się na szczycie nibyłodyg lub wyrastające wprost z kłącza. Kwiaty wsparte przysadkami. Kielich rurkowaty, rozcięty z jednej strony, na szczycie z dwoma lub trzema ząbkami. Korona podobnej długości lub znacznie dłuższa i okazała. Jej listki lancetowate, równej długości. Boczne prątniczki podobne do listków okwiatu. Okazała warżka (labellum) zwykle jest biała lub liliowa, u nasady silniej wybarwiona. Płodny pręcik na krótkiej nitce lub siedzący. Słupek pojedynczy z zalążnią trójkomorową.
Owoc: Torebka kulista lub elipsoidalna. Nasiona często z poszarpaną osnówką.

Systematyka

Pozycja i podział według APWeb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzaj należący do plemienia Zingibereae w podrodzinie Zingiberoideae, rodziny imbirowatych (Zingiberaceae) będącej kladem siostrzanym rodziny kostowcowatych Costaceae. Wraz z nią należy do rzędu imbirowców (Zingiberales) należącego do jednoliściennych (monocots) w obrębie roślin okrytonasiennych.

Wykaz gatunków

Kaempferia albiflora Jenjitt. & Ruchis.
Kaempferia alboviolacea Ridl.
Kaempferia angustifolia Roscoe
Kaempferia attapeuensis Picheans. & Koonterm
Kaempferia aurora Noppornch. & Jenjitt.
Kaempferia caespitosa Noppornch. & Jenjitt.
Kaempferia calcicola Noppornch.
Kaempferia champasakensis Picheans. & Koonterm
Kaempferia chaveerachiae Saensouk, P.Saensouk & Boonma
Kaempferia chayanii Koonterm
Kaempferia cuneata Gagnep.
Kaempferia daklakensis N.H.Tuan & Nghiem
Kaempferia elegans Wall.
Kaempferia fallax Gagnep.
Kaempferia fissa Gagnep.
Kaempferia galanga L.
Kaempferia gigantiphylla Picheans. & Koonterm
Kaempferia graminifolia Noppornch. & Jenjitt.
Kaempferia grandifolia Saensouk & Jenjitt.
Kaempferia harmandiana Gagnep.
Kaempferia isanensis Saensouk & P.Saensouk
Kaempferia jenjittikuliae Noppornch.
Kaempferia kamolwaniae Picheans., Meechonkit & Wongsuwan
Kaempferia kamthornii Picheans. & Meechonkit
Kaempferia koontermii Prasarn, Wongsuwan & Picheans.
Kaempferia koratensis Picheans.
Kaempferia laotica Gagnep.
Kaempferia larsenii Sirirugsa
Kaempferia lopburiensis Picheans.
Kaempferia maculifolia Boonma & Saensouk
Kaempferia mahasarakhamensis Saensouk & P.Saensouk
Kaempferia minuta Jenjitt. & K.Larsen
Kaempferia napavarniae Saensouk, P.Saensouk & Boonma
Kaempferia nemoralis Insis.
Kaempferia nigrifolia Boonma & Saensouk
Kaempferia noctiflora Noppornch. & Jenjitt.
Kaempferia ovalifolia Roxb.
Kaempferia pardi K.Larsen & Jenjitt.
Kaempferia parviflora Wall. ex Baker
Kaempferia pascuorum Insis.
Kaempferia philippinensis Merr.
Kaempferia phuphanensis Saensouk & P.Saensouk
Kaempferia picheansoonthonii Wongsuwan & Phokham
Kaempferia pseudoparviflora Saensouk & P.Saensouk
Kaempferia pulchra Ridl. – kempferia pyszna
Kaempferia purpurea J.Koenig
Kaempferia roscoeana Wall.
Kaempferia rotunda L.
Kaempferia sakolchaii P.Saensouk, Saensouk & Boonma
Kaempferia sakonensis Saensouk, P.Saensouk & Boonma
Kaempferia saraburiensis Picheans.
Kaempferia sawanensis Picheans. & Koonterm
Kaempferia siamensis Sirirugsa
Kaempferia simaoensis Y.Y.Qian
Kaempferia sipraiana Boonma & Saensouk
Kaempferia sisaketensis Picheans. & Koonterm
Kaempferia spoliata Sirirugsa
Kaempferia subglobosa Noppornch. & Jenjitt.
Kaempferia takensis Boonma & Saensouk
Kaempferia udonensis Picheans. & Phokham
Kaempferia undulata Teijsm. & Binn.
Kaempferia unifolia Saensouk & P.Saensouk
Kaempferia uttaraditensis Picheans. & Meechonkit
Kaempferia xiengkhouangensis Picheans. & Phokham

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2013-09-23] (ang.).
1 2 Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian Institution. [dostęp 2013-09-23].
1 2 Jolanta i KarolJ.K. Węglarscy Jolanta i KarolJ.K., Rośliny dalekiej Azji, Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2006, s. 54, ISBN 83-60247-27-7 .
1 2 Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin, poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 54. (pol.).
1 2 Kaempferia L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2026-05-16] .
1 2 3 4 Kaempferia. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-09-23]. (ang.).
↑ Wódkę samą lub z sadłem topionem, [w:] AgnieszkaA. Bukowczan-Rzeszut AgnieszkaA., Od powietrza, głodu, ognia..., Medycyna Praktyczna, 30 kwietnia 2020, s. 2 [dostęp 2020-05-02] (pol.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2013-09-23] (ang.).

[ing-3] 1 2 Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian Institution. [dostęp 2013-09-23].

[wegl-4] 1 2 Jolanta i KarolJ.K. Węglarscy Jolanta i KarolJ.K., Rośliny dalekiej Azji, Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2006, s. 54, ISBN 83-60247-27-7 .

[rostaf-5] 1 2 Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin, poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 54. (pol.).

[powo-6] 1 2 Kaempferia L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2026-05-16] .

[china-7] 1 2 3 4 Kaempferia. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-09-23]. (ang.).

[8] Wódkę samą lub z sadłem topionem, [w:] AgnieszkaA. Bukowczan-Rzeszut AgnieszkaA., Od powietrza, głodu, ognia..., Medycyna Praktyczna, 30 kwietnia 2020, s. 2 [dostęp 2020-05-02] (pol.).