Imbirowate

Imbirowate
	; Alpinia lekarska
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	imbirowce
Rodzina	imbirowate
	Nazwa systematyczna
	Zingiberaceae Martinov; Tekhno-Bot. Slovar 682 (1820), nom. cons.
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Imbirowate (Zingiberaceae Martinov) – rodzina roślin wieloletnich z rzędu imbirowców. Liczy 56–58 rodzajów w obrębie których wyróżnia się ok. 1100–1600 gatunków. Rośliny te występują w strefie tropikalnej na wszystkich kontynentach, sięgając strefy subtropikalnej i umiarkowanej w Japonii, Himalajach i w południowej Afryce. W Ameryce Południowej i Środkowej występuje tylko jeden rodzaj – Renealmia. Imbirowate rosną głównie w lasach, na glebach próchnicznych, w miejscach cienistych i w półcieniu. Zgrubiałe kłącza zazwyczaj obfitują w olejki eteryczne i skrobię. Nadziemne części roślin też zwykle są aromatyczne. Liczne gatunki wykorzystywane są jako rośliny przyprawowe, lecznicze, jadalne i ozdobne.

Morfologia

Pokrój: Rośliny kłączowe. Z kłącza wyrastają nibyłodygi z pochew liściowych.
Liście: O pochwiastej nasadzie i języczku, całobrzegie.
Kwiaty: Zwykle duże i efektowne, grzbieciste, o zielonkawym, zrosłodziałkowym kielichu i barwnej koronie z trzema łatkami. Z sześciu pręcików funkcjonuje tylko jeden, dwa inne pręciki wewnętrznego okółka wykształcają się płatkowato i są zrośnięte w warżkę (labellum). Słupek jeden, dolny.
Owoc: Torebka lub jagoda.

Systematyka

Pozycja systematyczna rodziny według systemu APG V z 2026

Rodzina stanowi klad siostrzany rodziny kostowcowatych (Costaceae):

←

bananowate Musaceae

	Lowiaceae

	strelicjowate Strelitziaceae

helikoniowate Heliconiaceae

	paciorecznikowate Cannaceae

	marantowate Marantaceae

	kostowcowate Costaceae

	imbirowate Zingiberaceae

W obrębie rodziny wyróżnia się cztery podrodziny:

imbirowate

Siphonochiloideae

Tamijioideae

	Alpinioideae

	Zingiberoideae

Podział i wykaz rodzajów:

Podrodzina Siphonochiloideae W. J. Kress
- Plemię Siphonochileae W. J. Kress
  - Siphonochilus J. M. Wood et M. Franks
Podrodzina Tamijioideae W. J. Kress
- Tamijia S.Sakai & Nagam.
Podrodzina Alpinioideae Link (syn. Alpiniaceae Rudolphi, Amomaceae Jaume Saint-Hilaire) – obejmuje 32 rodzaje (grupowane w dwóch plemionach: Alpinieae i Riedelieae) występujące w tropikach południowo-wschodniej Azji i Australii, w jednym wypadku (rodzaj Renealmia) także w Afryce i Ameryce Południowej. Rodzaje najliczniejsze w gatunki: Alpinia (184), Etlingera (153), Amomum (110), Renealmia (93), Riedelia (77), Hellwigia (76), Aframomum (63), Hornstedia (42).
- Plemię Alpinieae A.Rich.:
  - Adelmeria Ridl.
  - Aframomum K.Schum. – aframon
  - Alpinia Roxb. – alpinia
  - Amomum Roxb. (w tym Elettariopsis Baker) – amomek
  - Aulotandra Gagnep.
  - Conamomum Ridl.
  - Cyphostigma Bentham
  - Elettaria Maton
  - Epiamomum A.D.Poulsen & Škorničk.
  - Etlingera Giseke
  - Geocharis (K.Schum.) Ridl.
  - Geostachys (Baker) Ridl.
  - Hellwigia Warb.
  - Hornstedtia Retz.
  - Johoralia C.K.Lim
  - Lanxangia M.F.Newman & Škorničk.
  - Leptosolena C.Presl
  - Meisteria Giseke
  - Plagiostachys Ridl.
  - Pommereschea Wittm.
  - Renealmia L.f.
  - Rhynchanthus Hook.f.
  - Srilankanthus Maras. & A.D.Poulsen
  - Stadiochilus R.M.Sm.
  - Sulettaria A.D.Poulsen & Mathisen
  - Sundamomum A.D.Poulsen & M.F.Newman
  - Vanoverberghia Merr.
  - Wurfbainia Giseke
- Plemię Riedelieae W. J. Kress:
  - Burbigdea Hook.f.
  - Pleuranthodium (K.Schum.) R.M.Sm.
  - Riedelia Oliv.
  - SiamanthusK.Larsen & J.Mood
Podrodzina Zingiberoideae Hasskarl – należy tu 25 rodzajów, których zasięg obejmuje południowo-wschodnią Azję i Australię. Najliczniejsze w gatunki są rodzaje: Zingiber (215), Curcuma (180), Globba (145), Boesenbergia (102), Hedychium (86), Kaempferia (64), Scapochlamys (58).
- Plemię Globbeae Meisn.:
  - Gagnepainia K.Schum.
  - Globba L. – globba, truchlin
  - Hemiorchis Kurz
- Plemię Zingibereae Meisn.
  - Boesenbergia Kuntze
  - Camptandra Ridl.
  - Caulokaempferia K.Larsen
  - Cautleya (Bentham) Hook.f.
  - Cornukaempferia Mood & K.Larsen
  - Curcuma L. – ostryż
  - Distichochlamys M.F.Newman
  - Haniffia Holttum
  - Hedychium J.Konig – wianecznik, hedychium
  - Kaempferia L. – kempferia, cytwar, cytwarnica
  - Kedhalia C.K.Lim
  - Larsenianthus W.J.Kress & Mood
  - Myxochlamys A.Takano & Nagam.
  - Nanochilus K.Schum.
  - Newmania N.S.Lý & Škorničk.
  - Parakaempferia A.S.Rao & D.M.Verma
  - Perakalia C.K.Lim
  - Pyrgophyllum (Gagnep.) T.L.Wu & Z.Y.Chen
  - Roscoea Sm. – roskea
  - Scaphochlamys Baker
  - Siliquamomum Baillon
  - Zingiber Boehm. – imbir

Pozycja w systemie Reveala (1994–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa imbirowe (Zingiberidae Cronquist), nadrząd Zingiberanae Takht. ex Reveal, rząd imbirowce (Zingiberales Griseb.), rodzina imbirowate (Zingiberaceae Lindl.).

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-07-31] (ang.).
1 2 WFO (2026): World Flora Online. [dostęp 2026-07-31].
1 2 3 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-07-31]. (ang.).
1 2 Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 191-193. ISBN 978-1-84246-634-6.
1 2 Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 439-445. ISBN 83-7079-779-2.
↑ James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.
↑ James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].
↑ Crescent Bloom: Zingiberaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-18]. (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-07-31] (ang.).

[wfo-3] 1 2 WFO (2026): World Flora Online. [dostęp 2026-07-31].

[kew-4] 1 2 3 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-07-31]. (ang.).

[maarten-5] 1 2 Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 191-193. ISBN 978-1-84246-634-6.

[encyk-6] 1 2 Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 439-445. ISBN 83-7079-779-2.

[APGV-7] James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.

[APPV-8] James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].

[A-9] Crescent Bloom: Zingiberaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-18]. (ang.).