Kirkpatrick Macmillan (ur. 2 września1812 w Keir(inne języki), zm. 26 stycznia1878 tamże) – szkockikowal znany z wynalezienia pierwszego roweru (welocypedu) napędzanego pedałami. Jego konstrukcja posiadała drewnianą ramę, koła z żelaznymi obręczami oraz pedały połączone z tylnym kołem za pomocą drążków (korbowodów). Jego wynalazek stanowił znaczący postęp w porównaniu z wcześniejszymi odpychanymi maszynami biegowymi (tzw. drezynami), wprowadzając napęd mechaniczny do dwukołowych środków transportu i kładąc podwaliny pod konstrukcję współczesnych rowerów.
Wczesne życie
Kirkpatrick Macmillan urodził się 2 września 1812 roku w Keir(inne języki). Był piątym synem Roberta Macmillana, kowala pracującego w kuźni Courthill Smithy w Keir Mill. Został ochrzczony 18 września 1812. W wieku 12 lat rozpoczął praktykę kowalską jako pomocnik swojego ojca, zdobywając wiedzę na temat obróbki metali i urządzeń mechanicznych. W wieku 22 lat rozpoczął pracę jako pomocnik kowala dla Waltera Montagu-Douglasa-Scotta, 5. księcia Buccleuch, w posiadłości Drumlanrig. Po pewnym czasie powrócił do rodzinnej kuźni, aby pracować z ojcem.
Wynalezienie roweru
Pod koniec lat 20. XIX wieku Macmillan zobaczył welocyped, który był napędzany poprzez odpychanie się nogami od podłoża i postanowił zbudować swoją kopię urządzenia. Po wykonaniu jej uznał, że konstrukcję można znacznie ulepszyć, umożliwiając napęd bez dotykania stopami ziemi.
Prace nad maszyną zakończył około 1839 roku. Rower Macmillana był wykonany z drewna, posiadał drewniane koła z żelaznymi obręczami oraz sterowne przednie koło. Ważył około 25 kilogramów. Innowacyjny napęd polegał na poziomym, posuwisto-zwrotnym ruchu stóp na pedałach. Ruch ten był przenoszony za pomocą drążków (korbowodów) na wykorbienia tylnego koła. Mimo że maszyna była ciężka i wymagała znacznego wysiłku fizycznego, Macmillan szybko opanował jazdę na niej, pokonując trasę do Dumfries o długości 14 mil (23km) w mniej niż godzinę.
Podróż do Glasgow
Kopia roweru Macmillana wykonana ok. 1873 roku, przechowywana w zbiorach Muzeum Nauki w Londynie
W czerwcu 1842 roku Macmillan odbył słynną podróż do Glasgow, pokonując dystans około 70 mil (110km). Podróż zajęła mu dwa dni. Podczas przejazdu przez dzielnicę Gorbals(inne języki) w Glasgow potrącił małą dziewczynkę, która wybiegła mu na drogę. W wyniku tego incydentu został ukarany grzywną w wysokości 5 szylingów za jazdę z prędkością 8 mil na godzinę (13km/h). W raporcie prasowym opisano go jako „dżentelmena z Dumfriesshire dosiadającego welocypedu o pomysłowej konstrukcji”. Według legendy sędzia był tak zafascynowany wynalazkiem, że poprosił o demonstrację jazdy i sam zapłacił grzywnę za wynalazcę.
Po podróży do Glasgow Kirkpatrick Macmillan powrócił do spokojnego życia na wsi, do którego był przyzwyczajony. Zmarł 26 stycznia 1878 roku w Keir i został pochowany na cmentarzu przy starym kościele w tej miejscowości.
Kontrowersje wokół wynalazku
Nie zachował się żaden oryginalny egzemplarz roweru Macmillana, przez co nie ma ostatecznego, fizycznego dowodu na jego istnienie w tamtym czasie. Historia wynalazku została szerzej spopularyzowana dopiero w latach 90. XIX wieku (pół wieku po fakcie) przez krewnego kowala, Jamesa Johnstona, który za cel postawił sobie udowodnienie, że to Szkocja jest kolebką roweru. Sceptycy podważają oficjalną wersję wydarzeń, sugerując, że w kluczowym okresie około 1840 roku Macmillan mógł mieszkać w Glasgow i pracować w odlewni Vulcan Foundry, a nie w kuźni Courthill Smithy. O miano wynalazcy roweru z Macmillanem rywalizują inne postacie historyczne, takie jak Pierre Michaux, Harry John Lawson(inne języki) czy twórca drezyny, baron Karl Drais.
Życie prywatne
Prywatnie Macmillan był postacią znaną w swojej społeczności. Określano go przydomkiem „Daft Pate”. Był gorliwym chrześcijaninem (po rozłamie w 1843 roku dołączył do Wolnego Kościoła Szkocji(inne języki)). W wolnym czasie zajmował się wyrywaniem zębów (zarówno ludziom, jak i koniom) oraz grą na skrzypcach na weselach.
W 1854 roku, krótko po śmierci ojca, ożenił się z Elizabeth (Elsie) Gordon Goldie. Mieli razem sześcioro dzieci, z których dwoje dożyło wieku dorosłego. Jego żona zmarła w 1865 roku w wieku 32 lat.
Dziedzictwo
Most na rzece Nith w Szkocji upamiętniający MacmillanaTablica nagrobna na cmentarzu w Keir(inne języki) w miejscu pochówku Macmillana
Macmillan nigdy nie opatentował swojego wynalazku ani nie próbował czerpać z niego zysków finansowych. Inni szybko dostrzegli potencjał maszyny; w 1846 roku Gavin Dalzell z Lesmahagow(inne języki) skopiował konstrukcję Macmillana. Przez ponad 50 lat to Dalzell był powszechnie uważany za wynalazcę roweru.
Dwie repliki roweru Macmillana znajdują się w zbiorach Dumfries Museum(inne języki), a jeden z wczesnych egzemplarzy można oglądać w Riverside Museum(inne języki). Jedna z kopii, wykonana ok. 1873 roku, znajduje się w zbiorach Muzeum Nauki w Londynie. Na budynku jego kuźni, która stoi do dziś, umieszczono tablicę pamiątkową z napisem „He builded better than he knew” („Budował lepiej, niż wiedział”).
W 2006 roku oddano do użytku upamiętniający Macmillana most na rzece Nith w Szkocji (Kirkpatrick MacMillan Bridge), położony ok. 1 km na południowy wschód od śródmieścia Dumfries.
W sierpniu 2023 roku szkocka marka odzieżowa Endura w ramach projektu „Forgotten Legend” stworzyła w pełni funkcjonalną replikę roweru Macmillana. Zespół sportowców, w tym profesjonalna kolarka górska Mikayla Parton, odtworzył na niej historyczną podróż z Thornhill do Glasgow, odwiedzając po drodze zamek Drumlanrig. Wytyczono również 11-milową trasę rowerową Kirkpatrick MacMillan Loop, która prowadzi przez miejsca związane z życiem wynalazcy, m.in. Keir Mill i cmentarz, na którym został pochowany.
