Kitta ozdobna

Kitta ozdobna
	Urocissa ornata
	(Wagler, 1829)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	krukowate
Rodzaj	Urocissa
Gatunek	kitta ozdobna
Synonimy
	Pica ornata Wagler, 1829;
	Pica ornata Wagler, 1829;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; narażony na wyginięcie
	Zasięg występowania
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Kitta ozdobna (Urocissa ornata) – gatunek średniego, jaskrawo upierzonego ptaka z rodziny krukowatych (Corvidae). Występuje endemicznie na Cejlonie (Sri Lanka), zasiedlając gęste lasy południowej części wyspy. Narażony na wyginięcie ze względu na utratę i degradację naturalnych siedlisk.

Taksonomia

Po raz pierwszy gatunek opisał w 1829 Johann Georg Wagler jako Pica ornata. Holotyp pochodził z Cejlonu. Obecnie gatunek zaliczany jest do rodzaju Urocissa wprowadzonego w 1850 przez Jeana Cabanisa. Kitta ozdobna jest uznawana za gatunek monotypowy.

Filogeneza

Wraz z 4 innymi gatunkami występującymi w Azji Południowo-Wschodniej tworzy rodzaj Urocissa. Z badań genetycznych wynika, że jest on blisko spokrewniony z innym rodzajem azjatyckich krukowatych – Cissa – z którym ma nieodległego ostatniego wspólnego przodka. Dalsze pokrewieństwo łączy je ze srokami Nowego Świata.

Morfologia

Długość ciała wynosi 40–47 cm, masa ciała 190–200 g. Mocny, czerwonej barwy dziób i nogi. Wokół oka tego samego koloru skórna obwódka. Pióra na głowie i szyi kasztanowe, tułów kontrastowo niebieski: na grzbiecie ciemniejszy, na spodzie jaśniejszej barwy. Lotki pierwszego i drugiego rzędu w większości barwy cynamonowej z granatowym brzegiem z jednej strony. Ogon długi, niebieski, podobnie jak u pokrewnych gatunków schodkowany, z białą końcówką. W upierzeniu nie występuje dymorfizm płciowy. Młodociane osobniki wyglądają podobnie, tylko kolory piór są bardziej matowe, a obwódka wokół oka brązowa.

Zasięg występowania

Kitty ozdobne zamieszkują południowo-zachodnią część wyspy Cejlon. Odnotowywane były ogółem między 150 a 2135 m n.p.m., najczęściej przebywają na obszarach górzystych i wzgórzach, rzadziej na przyległych obszarach nizinnych. Ich naturalnym biotopem są pierwotne lasy deszczowe, choć są widywane czasem też na obrzeżach plantacji herbaty i innych terenach przekształconych przez człowieka. Szacowany obszar odpowiednich dla gatunku siedlisk obliczono w 2008 na 2025 km².

Ekologia i zachowanie

Zasiedlają lasy liściaste. Są przeważnie mięsożerne, zjadają różnorodne bezkręgowce, małe jaszczurki i żaby nadrzewne. Mogą też spożywać niektóre jagody i owoce. Żerują na wszystkich piętrach lasu, od podszycia po górne piętra. Podczas żerowania bardzo zwinne, potrafią zawisać głową w dół na gałęziach czy pniach drzew. Zwykle są spotykane w małych grupach rodzinnych lub samotnie. Poza sezonem lęgowym tworzą większe grupy, także z innymi niedużymi ptakami. Mimo że kitty ozdobne unikają obszarów przekształconych przez człowieka, nie są płochliwe wobec niewielkich grup ludzi. Zaobserwowano wręcz, że czekają przy szlakach, licząc na dokarmianie ze strony człowieka.

Lęgi

Okres lęgowy trwa od połowy stycznia do końca marca. Gniazdo para buduje wspólnie na wysokości 5 do 13 metrów nad ziemią, wysoko w koronie drzewa, ale wewnątrz baldachimu. Jest zbudowane z patyków i ma kształt miseczki, środek wyściełany drobniejszymi materiałami, np. porostami. Samica składa od 3 do 5 jaj, choć zazwyczaj 3. Są przeważnie białe z ciemniejszymi plamami. Wysiaduje wyłącznie samica. Brak informacji o długości inkubacji i pobytu piskląt w gnieździe. Karmieniem młodych zajmują się zarówno rodzice, jak i osobniki młodociane z poprzednich lęgów, tworząc grupę rodzinną, która jednocześnie strzeże swojego terytorium – gniazda są zawsze budowane pojedynczo.

Status zagrożenia i ochrona

IUCN uznaje kittę ozdobną za gatunek narażony (VU, Vulnerable) nieprzerwanie od 1994 (stan z 2025). Liczebność populacji szacowana jest na 6–14 tys. dorosłych osobników. Trend liczebności populacji uznaje się za spadkowy ze względu na utratę siedlisk i fragmentaryzację zasięgu. Głównym zagrożeniem jest rozwój rolnictwa, rozbudowa osiedli ludzkich i górnictwo kamieni szlachetnych, które odbywają się kosztem lasów deszczowych, głównego siedliska gatunku. Większość obecnych siedlisk tego ptaka jest jednak położona w obrębie obszarów chronionych; ponadto jest on objęty ochroną prawną.

Przypisy

↑ Urocissa ornata, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 3 4 5 BirdLife International, Urocissa ornata, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2 [dostęp 2026-03-25] (ang.).
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Corvidae Leach, 1819 - krukowate - Crows and Jays (wersja: 2024-10-14). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-03-25].
↑ E.C.E.C. Dickinson E.C.E.C., R.W.R.J.R.W.R.J. Dekker R.W.R.J.R.W.R.J., S. Eck & S.S.E.& S. Somadikarta S. Eck & S.S.E.& S., Systematic notes on Asian birds. 45. Types of the Corvidae, „Zoologische Verhandelingen”, 350, Leiden, s. 115 (ang.).
↑ R.R. Sakthivel R.R., B.B. Dutta & K.B.B.D.& K. Venkataraman B.B. Dutta & K.B.B.D.& K., Catalogue of Type Specilllens (Aves) in the National Zoological Collection of the Zoological Survey of India, „Records of the zoological survey of India. Occasional paper No. 330”, 2011, s. 69 [zarchiwizowane z adresu 2023-08-06] (ang.).
↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2026-03-25] .
↑ Clements i inni, The eBird/Clements Checklist of Birds of the World: v2025 [online], 2025 [dostęp 2026-03-25] (ang.).
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-03-25]. (ang.).
↑ EricsonE. P.G.P. EricsonE., JansénJ. A.-L. JansénJ., JohanssonJ. U.S. JohanssonJ., EkmanE. J. EkmanE., Inter-generic relationships of the crows, jays, magpies and allied groups. (Aves: Corvidae) based on nucleotide sequence data, „Journal of Avian Biology”, 36 (3), 2005, s. 222–234 .
1 2 3 4 5 Sri Lanka Blue Magpie. Urocissa ornata. oiseaux-birds.com. [dostęp 2021-08-08]. (ang.).
↑ AlwisA. N.S. AlwisA., PereraP. P. PereraP., DayawansaD. N.P. DayawansaD., Response of tropical avifauna to visitor recreational disturbances: a case study from the Sinharaja World Heritage Forest, Sri Lanka, „Avian Research”, 7 (15), 2016 (ang.).

Linki zewnętrzne

Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] Urocissa ornata, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[iucn-2] 1 2 3 4 5 BirdLife International, Urocissa ornata, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2 [dostęp 2026-03-25] (ang.).

[mk-3] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Corvidae Leach, 1819 - krukowate - Crows and Jays (wersja: 2024-10-14). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-03-25].

[zoologische-4] E.C.E.C. Dickinson E.C.E.C., R.W.R.J.R.W.R.J. Dekker R.W.R.J.R.W.R.J., S. Eck & S.S.E.& S. Somadikarta S. Eck & S.S.E.& S., Systematic notes on Asian birds. 45. Types of the Corvidae, „Zoologische Verhandelingen”, 350, Leiden, s. 115 (ang.).

[zooindia-5] R.R. Sakthivel R.R., B.B. Dutta & K.B.B.D.& K. Venkataraman B.B. Dutta & K.B.B.D.& K., Catalogue of Type Specilllens (Aves) in the National Zoological Collection of the Zoological Survey of India, „Records of the zoological survey of India. Occasional paper No. 330”, 2011, s. 69 [zarchiwizowane z adresu 2023-08-06] (ang.).

[hbwcheck-6] HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2026-03-25] .

[clements-7] Clements i inni, The eBird/Clements Checklist of Birds of the World: v2025 [online], 2025 [dostęp 2026-03-25] (ang.).

[ioc-8] F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-03-25]. (ang.).

[molecular-9] EricsonE. P.G.P. EricsonE., JansénJ. A.-L. JansénJ., JohanssonJ. U.S. JohanssonJ., EkmanE. J. EkmanE., Inter-generic relationships of the crows, jays, magpies and allied groups. (Aves: Corvidae) based on nucleotide sequence data, „Journal of Avian Biology”, 36 (3), 2005, s. 222–234 .

[oiseaux-10] 1 2 3 4 5 Sri Lanka Blue Magpie. Urocissa ornata. oiseaux-birds.com. [dostęp 2021-08-08]. (ang.).

[response-11] AlwisA. N.S. AlwisA., PereraP. P. PereraP., DayawansaD. N.P. DayawansaD., Response of tropical avifauna to visitor recreational disturbances: a case study from the Sinharaja World Heritage Forest, Sri Lanka, „Avian Research”, 7 (15), 2016 (ang.).