Klepsydra
Klepsydra (gr. κλεψύδρα od κλέπτω, κλέπτειν „kraść, uchodzić ukradkiem, wymykać się” i ὕδωρ „woda”) – zegar wodny, w późniejszych czasach także piaskowy, składający się z dwóch, zazwyczaj szklanych baniek, z których jedna znajduje się nad drugą, połączonych rurką przepuszczającą określoną ilość wody lub piasku w określonym czasie. Znane są klepsydry odmierzające od kilkudziesięciu sekund do doby.
Historia
Najstarsze wersje klepsydry pochodzą z terenów Egiptu oraz Mezopotamii i datowane są na 1500 lat p.n.e.. Starożytni Grecy używali klepsydry wodne do ćwiczeń retorycznych – odmierzany czas powodował, że uczyli się zwięźle formułować myśli i to, co chcą przekazać innym. Także starożytni Rzymianie ok. 52 roku p.n.e. ustanowili urząd funkcjonariusza odmierzającego czas w trakcie procesu sądowego, który posługiwał się właśnie klepsydrą. W średniowieczu wodę zaczęto zastępować piaskiem, zmielonymi skorupkami jaj, sproszkowanym ołowiem i cynkiem. W Europie pierwsze piaskowe klepsydry pojawiły się w XV wieku.
Dokładność wskazań klepsydry jest mała, gdyż prędkość wypływu wody zależy od wysokości jej słupa ponad otworem (zob. prawo Torricellego). Dokładność tę zwiększono dzięki zastosowaniu nierównomiernej podziałki.
W szachach
W 1852 roku angielski mistrz szachowy Howard Staunton zaproponował używanie klepsydr do mierzenia czasu podczas rozgrywania partii szachowej. Do tego celu klepsydra została oficjalnie wykorzystana po raz pierwszy w 1861 roku, w meczu pomiędzy Adolfem Anderssenem a Ignácem von Kolischem, a w kolejnych latach stosowana była coraz powszechniej aż do turnieju w Londynie w 1883 roku, kiedy została zastąpiona zegarem szachowym.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ A. Łowicki, Młody Technik: Liczydło czasu
- 1 2 Maciej Baczak, Sławomir Łotysz, Dariusz Machla: 1000 wynalazków, czyli historia ludzkiej pomysłowości. Bielsko Biała: Wydawnictwo Dragon, 2020, s. 39-40, ISBN 978-83-8172-554-5
- ↑ Nowa encyklopedia PWN. T. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, s. 373 ISBN 83-01-11966-7.
- ↑ Wypływ cieczy przez otwór
- ↑ Ludwik Zajdler, Dzieje zegara, rozdział 8 Zegary wodne.
- ↑
- W.Litmanowicz, J. Giżycki, „Szachy od A do Z”, tom I, Warszawa 1986, str. 433
Linki zewnętrzne
- Hourglass History (ang.)
- Brief History. hourglasses.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-27)]. (ang.).