Piasek

Piasek – luźna skała osadowa złożona z niezwiązanych spoiwem klastów (okruchów) o średnicy od 0,05 lub 0,063 do 2 mm, w zależności od przyjętej klasyfikacji. Piasek mogą tworzyć ziarna mineralne (najczęściej kwarc, rzadziej skalenie, miki, kalcyt i inne), małe fragmenty skał lub mikroskamieniałości. Gęstość ziaren piasku kwarcowego wynosi około 2,62-2,65 g/cm³.

Piaski są najczęściej występującą luźną skałą osadową. Jego złoża znajdują się na znacznym obszarze Polski. Wraz z innymi składnikami tworzy gleby. Pod wpływem oddziaływania wody i wiatru piasek tworzy formy akumulacyjne takie jak wydmy, wały piaszczyste, rewy, odsypy boczne, łachy, zmarszczki, antydiuny, fale piaszczyste, wstęgi piaszczyste i inne. Pod wpływem procesów diagenezy i lityfikacji piasek może przejść w skałę osadową zwięzłą, nazywaną piaskowcem, a w przypadku piasków kwarcowych następnie wskutek metamorfizmu w kwarcyt.

Piasek do celów gospodarczych wydobywany jest metodą odkrywkową w kopalniach zwanych piaskowniami (i żwirowniami), jest również pozyskiwany przy pogłębianiu rzek, kanałów żeglugowych na obszarach jezior i mórz itp.

Wykorzystywany jest m.in. do wyrobu szkła, a w budownictwie jako składnik betonu, zapraw murarskich, tynków.

Typy piasku

Pod względem składu mineralnego wyróżnia się piaski:

kwarcowe (główny składnik: kwarc – SiO₂) (najpowszechniejsze ze względu na stosunkowo dużą odporność chemiczną i fizyczną kwarcu)
wapienne lub węglanowe (główny składnik: kalcyt, rzadziej aragonit – minerały CaCO₃)
polimineralne (różne minerały, np. produkty wietrzenia innych skał)
wulkaniczne (główny składnik: pyły i popioły wulkaniczne, okruchy szkliwa)

Oprócz tego, w piaskach znajdować się mogą domieszki miki (łyszczyków), chlorytów, glaukonitu, węgla, substancji humusowych itp.

Pod względem składu granulometrycznego wyróżnia się piaski:

w gleboznawstwie: luźne, słabogliniaste, gliniaste;
w geotechnice i gruntoznawstwie:
- według Polskich Norm: grube, średnie, drobne i pylaste w ramach gruntów niespoistych (sypkich) i piaski gliniaste w ramach gruntów spoistych;
- według norm europejskich: grube, średnie i drobne (z możliwym dalszym uszczegółowieniem).

Kształt ziaren piasku (głównie kwarcu) pozwala rozpoznać środowisko przyrodnicze i środowisko transportu, w którym był on przemieszczany do momentu jego depozycji.

Przypisy

↑ W geologii podstawowej, geotechnice i gruntoznawstwie według nadal jeszcze niekiedy stosowanych norm krajowych PN-B-02480:1986, PN-B-02481:1998 i PN-B-03020:1981 oraz w gleboznawstwie.
↑ W geotechnice według norm europejskich PN-EN ISO 14688-1.
↑ GaryG. Nichols GaryG., Sedimentology and Stratigraphy, wyd. 2, West Sussex: Wiley-Blackwell, 2009, ISBN 978-1-118-68777-2 (ang.).
↑ Klasyfikacja uziarnienia gleb i utworów mineralnych. [dostęp 2016-03-07].
↑ Polska Norma PN-B-02480:1986 – Grunty budowlane. Określenia, symbole, podział i opis gruntów. Polski Komitet Normalizacji, Miar i Jakości.
↑ Polska Norma PN-B-02481:1998 – Geotechnika. Terminologia podstawowa, symbole literowe i jednostki miar. Polski Komitet Normalizacji, Miar i Jakości.
↑ Polska Norma PN-B-03020:1981 – Grunty budowlane. Posadowienie bezpośrednie budowli. Obliczenia statyczne i projektowanie. Polski Komitet Normalizacji, Miar i Jakości.
↑ PN-EN ISO 14688-1 – Badania geotechniczne. Oznaczenia i klasyfikacja gruntów. Część 1. Polski Komitet Normalizacji, czerwiec 2006.

Bibliografia

KazimierzK. Łydka KazimierzK., Petrologia skał osadowych, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1985, ISBN 83-220-0209-2, OCLC 749598977 .
AndrzejA. Manecki AndrzejA., MarekM. Muszyński MarekM., Przewodnik do petrografii, Kraków: Uczelniane Wydawnictwo Naukowo-Dydaktyczne AGH, 2008, ISBN 978-83-7464-110-4, OCLC 233514353 .

[1] W geologii podstawowej, geotechnice i gruntoznawstwie według nadal jeszcze niekiedy stosowanych norm krajowych PN-B-02480:1986, PN-B-02481:1998 i PN-B-03020:1981 oraz w gleboznawstwie.

[2] W geotechnice według norm europejskich PN-EN ISO 14688-1.

[3] GaryG. Nichols GaryG., Sedimentology and Stratigraphy, wyd. 2, West Sussex: Wiley-Blackwell, 2009, ISBN 978-1-118-68777-2 (ang.).

[PTG2008-4] Klasyfikacja uziarnienia gleb i utworów mineralnych. [dostęp 2016-03-07].

[PNB02480-5] Polska Norma PN-B-02480:1986 – Grunty budowlane. Określenia, symbole, podział i opis gruntów. Polski Komitet Normalizacji, Miar i Jakości.

[PNB02481-6] Polska Norma PN-B-02481:1998 – Geotechnika. Terminologia podstawowa, symbole literowe i jednostki miar. Polski Komitet Normalizacji, Miar i Jakości.

[PNB03020-7] Polska Norma PN-B-03020:1981 – Grunty budowlane. Posadowienie bezpośrednie budowli. Obliczenia statyczne i projektowanie. Polski Komitet Normalizacji, Miar i Jakości.

[ENISO146881-8] PN-EN ISO 14688-1 – Badania geotechniczne. Oznaczenia i klasyfikacja gruntów. Część 1. Polski Komitet Normalizacji, czerwiec 2006.