Knedle

Knedle (niem. Knödel lub Klöße, cz. knedlíky) – szeroka i zróżnicowana regionalnie kategoria kulistych albo podłużnych klusek mącznych, ziemniaczanych, twarogowych lub chlebowych (bułczanych), gotowanych w wodzie lub na parze. Danie to stanowi jeden z fundamentów tradycji kulinarnej Europy Środkowej, w szczególności kuchni austriackiej, bawarskiej, czeskiej, południowotyrolskiej oraz polskiej.

Nazwa

Polskie słowo knedel pochodzi od niemieckiego słowa Knödel oznaczającego kluskę. Nazwa Knödel używana jest w południowo-wschodnich Niemczech, Austrii, Tyrolu Południowym i obejmuje swoim znaczeniem szeroko rozumiane knedle oraz pyzy ziemniaczane i drożdżowe.

W polszczyźnie znaczenie to uległo wtórnemu zawężeniu i współcześnie w potocznym rozumieniu odnosi się niemal wyłącznie do knedli-pierogów, jednak we współczesnych polskich książkach kucharskich znajdują się przepisy na szerzej rozumiane knedle (zwł. z ciasta ziemniaczanego, bułczanego, mącznego, z manny i twarogu, nadziewane i nienadziewane). Zdarza się nawet, że mianem knedli określa np. małe, nadziewane krokiety ziemniaczane. Pyzy traktowane są zwykle jako osobna grupa potraw.

Sięgając dalej w czasie, przykładowo, w wydanej w 1931 roku książce Jak gotować: Praktyczny podręcznik kucharstwa autorstwa Marii Dislowej, czytelnik znajdzie przepisy zarówno na knedle nadziewane owocami (z ciasta ziemniaczanego, twarogowego, bułczanego) jak i nienadziewane (z ziemniaków, manny, manny i twarogu, bułek i skwarków, ciasta parzonego, tartej bułki, łoju i tartej bułki, ryżu i mięsa).

Knedle bez nadzienia

W knedlach nienadziewanych dodatki smakowe są wmieszane bezpośrednio w masę wiążącą, której podstawą jest najczęściej czerstwe pieczywo lub kasza manna. Takie knedle pełnią zazwyczaj funkcję sycącego dodatku do dań mięsnych z gęstymi sosami, ale mogą być podawane jako dodatek do zup. Do grupy knedli zaliczane bywają też polskie pyzy drożdżowe (pampuchy) oraz czesko-słowackie knedliki
Przykłady: knedle z czerstwej bułki i wątróbki, z kaszy manny i twarogu, z bułki, szpinaku i sera, czy też z ciasta drożdżowego i czerstwych bułek pokrajanych w kostkę i obsmażonych z wędzonym boczkiem (knedle czeskie).

Knedle nadziewane

 Osobny artykuł: knedle (pierogi).

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać knedel [w:] Wielki słownik języka polskiego (wsjp.pl) [online], Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk [dostęp 2023-05-12].. Zob. tamże: Pochodzenie.
  2. ↑ Doris Reinthaler, Eva Sommer: Knödel allgemein. [w:] Traditionelle Lebensmittel in Österreich [on-line]. Bundesministerium für Landwirtschaft, Regionen und Tourismus. [dostęp 2023-06-08]. (niem.).
  3. ↑ knedle, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-06-08].
  4. 1 2 Maciej E. Halbański: Leksykon sztuki kulinarnej. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo „Watra”, 1983, s. 84. ISBN 83-225-0106-4.
  5. ↑
    • „Potrawy z mąki, kasz (…)” : „Kluski inne”. W: praca zbiorowa (koordynator: Maria Szczygłowa): Dobra kuchnia: żywienie w rodzinie. Wyd. VI. Warszawa: Wydawnictwo „Watra”, 1985, s. 277. ISBN 83-225-0135-8.
    • „Potrawy z mąki, kasz (…)” : „Ciasto pierogowe”. W: praca zbiorowa (koordynator: Maria Szczygłowa): Dobra kuchnia: żywienie w rodzinie. Wyd. VI. Warszawa: Wydawnictwo „Watra”, 1985, s. 293–295. ISBN 83-225-0135-8.
    • „Potrawy z mąki, kasz (…)” : „Ciasto ziemniaczane”. W: praca zbiorowa (koordynator: Maria Szczygłowa): Dobra kuchnia: żywienie w rodzinie. Wyd. VI. Warszawa: Wydawnictwo „Watra”, 1985, s. 295–298. ISBN 83-225-0135-8.
    • „Potrawy z mąki, kasz i (…)” : „Potrawy z kasz rozklejanych – rzadkich i gęstych”. W: praca zbiorowa (koordynator: Maria Szczygłowa): Dobra kuchnia: żywienie w rodzinie. Wyd. VI. Warszawa: Wydawnictwo „Watra”, 1985, s. 304–305. ISBN 83-225-0135-8.
  6. ↑ „Potrawy z ryb” : „Potrawy z mielonej masy rybnej” : przepis „Knedle ziemniaczane z farszem rybnym”. W: praca zbiorowa (koordynator: Maria Szczygłowa): Dobra kuchnia: żywienie w rodzinie. Wyd. VI. Warszawa: Wydawnictwo „Watra”, 1985, s. 204. ISBN 83-225-0135-8.
  7. ↑ Marja Disslowa: Jak gotować. Praktyczny podręcznik kucharstwa. Poznań: Wydawnictwo Polskie R. Wegnera, 1931, s. 196, 634–635.
  8. ↑ „Pyzy drożdżowe”. W: Andrzej Kozioł: Polski słownik kuchenny i biesiadny. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Text”, 2003?, s. 222. ISBN 83-88934-14-7.
  9. ↑ „Czechosłowacja” (przepis „Knedle z czerstwej bułki / Knedliki houskove”). W: Maciej E. Halbański: Potrawy z różnych stron świata. Warszawa: Wydawnictwo „Watra”, s. 26.
  10. ↑ „Czechosłowacja” (przepis „Knedle słowackie bułczano-wątrobiane”). W: Maciej E. Halbański: Potrawy z różnych stron świata. Warszawa: Wydawnictwo „Watra”, s. 27.
  11. ↑ „Węgry” (przepis „Knedle z białego sera / Turoś gomboc”). W: Maciej E. Halbański: Potrawy z różnych stron świata. Warszawa: Wydawnictwo „Watra”, s. 124.
  12. ↑ Knedle ze szpinakiem. [w:] tyrol.pl [on-line]. Tirol Werbung GmbH(inne języki). [dostęp 2021-12-05].