Komponowanie

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

Komponowanie – działalność lub proces tworzenia i kształtowania muzyki. W węższym znaczeniu oznacza tworzenie określonych utworów muzycznych przed ich wykonaniem i jest odróżniane od improwizowania, w którym rozstrzygające decyzje dotyczące kształtu muzyki zapadają podczas wykonania. W szerszym ujęciu komponowanie obejmuje również takie decyzje podejmowane w trakcie wykonania. Termin „kompozycja” oznacza zarówno tę działalność, jak i jej rezultat.

W muzyce artystycznej kultury zachodniej rozdzielenie komponowania od wykonania(inne języki) i improwizowania rozwijało się wraz z notacją. Od XV wieku słowo compositio coraz częściej odnoszono do pisemnie opracowanego i utrwalonego utworu; w XVI wieku termin ten wykluczał improwizowany kontrapunkt na rzecz contrapunctus scriptus, a w XVII i na początku XVIII wieku umacniano teoretyczne rozróżnienie między compositio i executio. Lydia Goehr(inne języki) wiąże pełne wykształcenie się wyraźnego przeciwstawienia komponowania przed wykonaniem i komponowania w trakcie wykonania z okresem około 1800, kiedy notacja stała się wystarczająco szczegółowa, by umożliwić takie rozróżnienie; w tym samym okresie pojęcie dzieła muzycznego zaczęło regulować praktykę muzyczną.

W XX wieku do zasobów kompozytorskich dołączyły nowe sposoby notowania, nagrywania i syntezy dźwięku. Aleatoryzm pozwalał włączać przypadek do procesu powstawania utworu, a kompozycja otwarta dopuszczała zmienność jego formy.

Zakres i sposoby komponowania

Granica między komponowaniem a improwizowaniem zależy od oczekiwań wobec muzyków w danej sytuacji oraz od sposobu przygotowania do wykonania. Komponowanie może odbywać się przed wykonaniem lub w jego trakcie, indywidualnie albo zespołowo; może obejmować tworzenie nowej muzyki oraz przekształcanie istniejącego materiału. Zapis muzyczny może być wykorzystywany przed wykonaniem lub w jego trakcie, lecz nie jest uniwersalnym warunkiem komponowania.

Zależnie od gatunku i funkcji muzyki działania kompozytorskie mogą obejmować wcześniejsze przygotowanie, różne stopnie przekształcania zastanego materiału podczas wykonania, tworzenie spontaniczne albo połączenie tych działań. Zasobami kompozytorskimi bywają modele strukturalne, formuły, figury, style i scenariusze wykonawcze, pojedyncze dźwięki i interwały oraz wzorce ruchowe służące uzyskiwaniu określonych figur rytmicznych i melodycznych na instrumencie. Technika kompozytorska to zespół środków i sposobów posługiwania się materiałem dźwiękowym służących kształtowaniu struktur muzycznych. Nie jest ona tożsama ze stylem muzycznym: ta sama technika może służyć różnym stylom.

Proces twórczy

W jednym z modeli psychologicznych komponowanie jest ujmowane jako rozwiązywanie problemów w ramach ograniczeń wyznaczanych przez cele twórcy, sytuację i właściwości materiału. Proces może łączyć świadomy namysł z mniej świadomym rozwijaniem materiału i prowadzić do rozwiązań nieprzewidzianych na początku pracy.

W ujęciu psychologii ekologicznej przedstawionym przez Erica Clarke’a(inne języki) komponowanie nie zachodzi wyłącznie w umyśle twórcy, lecz kształtuje się w jego wzajemnym oddziaływaniu z materialnym i społecznym otoczeniem. Jego możliwości i ograniczenia współtworzą między innymi instrumenty, notacje, stroje instrumentów oraz technologie nagrywania i odtwarzania. Jest to proces rozciągnięty w czasie, niekiedy rozdzielony między wiele osób. Projekty kompozytorskie mogą obejmować następujące po sobie lub nakładające się działania kompozytorów, wykonawców, technologów, kopistów, producentów i realizatorów dźwięku.

Przypisy