 Kornel Filipowicz na spotkaniu w Andrychowie (1970) | |
| Data i miejsce urodzenia |
27 października 1913 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
28 lutego 1990 |
| Narodowość |
polska |
| Język |
polski |
| Alma Mater | |
| Dziedzina sztuki |
opowiadanie, mikropowieść, scenariusze, poezja |
| Odznaczenia | |
  | |
Kornel Filipowicz (ur. 27 października 1913 w Tarnopolu, zm. 28 lutego 1990 w Krakowie) – polski powieściopisarz, nowelista, scenarzysta, poeta. Autor 37 książek, znany z krótkich form literackich.
Był synem Kornela (1876–1938) i Stanisławy z domu Futymy. Jego rodzice, urodzeni odpowiednio w Tulczynie i Sokalu, przenieśli się na zachód w wyniku I wojny światowej. Dzieciństwo i młodość spędził w Cieszynie (1923–1932), gdzie uczęszczał do szkoły podstawowej, a później do gimnazjum. Należał do grupy młodych literatów działających pod kierunkiem nauczyciela gimnazjalnego Juliana Przybosia. Z inspiracji Przybosia debiutował w 1934 opublikowanym w „Zaraniu Śląskim” opowiadaniem Zapalniczka i wierszem, który ukazał się w „Gazecie Artystów”.
W latach 1933–1938 studiował biologię na Uniwersytecie Jagiellońskim i był od 1934 do 1939 członkiem Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej. Współredagował miesięcznik „Nasz Wyraz” (1936–1939). Zainteresowanie sztuką współczesną, wpojone przez Przybosia, sprawiło, iż obracał się w kręgach artystycznej awangardy (bliska znajomość z członkami Grupy Krakowskiej: Wicińskim, Sternem, Łewyckim i in., kręgiem teatru Cricot założonego przez Józefa Jaremę), zajmował się również krytyką sztuki jako prasowy recenzent.
Po wybuchu wojny brał udział w kampanii wrześniowej, po ucieczce z niewoli zaangażował się w działalność konspiracyjną, pracując w kamieniołomach w Zagnańsku (1940–1943). Jesienią 1941 jako jedyna osoba odwiedzał potajemnie Przybosia w gospodarstwie Jerzego Hohendorffa w Zwertowie pod Żółkwią, później utrzymywał z nim kontakt korespondencyjny. Po aresztowaniu był więźniem obozów koncentracyjnych Groß-Rosen i Sachsenhausen (1944–1945). Po wojnie zamieszkał w Krakowie.
W 1943 wydał konspiracyjnie w 10 egzemplarzach tomik wierszy Mijani, zilustrowany przez Marię Jaremę. W 1953 podpisał Rezolucję Związku Literatów Polskich w Krakowie w sprawie procesu krakowskiego. W latach 50. i 60. wraz z braćmi Stanisławem i Tadeuszem Różewiczami tworzył nieformalną grupę twórczą „Miczura-Film”, dla której pisał wraz z T. Różewiczem scenariusze filmowe. Sygnatariusz Listu 59 (1975). Członek i działacz Związku Literatów Polskich do 1981 r., wiceprezes Oddziału Krakowskiego ZLP. Członek założyciel Towarzystwa Kursów Naukowych (1978). W latach osiemdziesiątych publikował poza cenzurą m.in. w „NaGłosie” i „Zapisie”. Współzałożyciel miesięcznika „Pismo”. Współautor (wraz z T. Różewiczem) scenariuszy filmów Moje miejsce na ziemi (1960), Głos z tamtego świata (1962). Został pochowany na cmentarzu Salwatorskim w Krakowie.
Relacje pisarstwa Filipowicza z filozofią egzystencjalistów, zwłaszcza Sartre’a i Camusa, opisała Justyna Gorzkowicz w książce W poszukiwaniu antagonisty. O wątkach egzystencjalnych w twórczości Kornela Filipowicza (2018)
W swojej twórczości powracał do związków z ziemią cieszyńską m.in. w Profilach moich przyjaciół, Białym ptaku czy Ulicy Głębokiej. W pozostawionych przezeń materiałach zachowały się fragmenty Pana Tadeusza przełożone na gwarę cieszyńską.
Od października 1967 roku do śmierci był związany z poetką Wisławą Szymborską, nie łączył ich jednak nigdy związek małżeński ani wspólne mieszkanie. W 2016 opublikowano ich korespondencję – zbiór pt. Listy. Najlepiej w życiu ma twój kot – przechowywaną (zgodnie z wolą poetki) w Bibliotece Jagiellońskiej. Pierwszy z listów Filipowicz wysłał 4 kwietnia 1966. W kopercie znajdowały się trzy zdjęcia małp z krakowskiego ZOO i kartka, na której Filipowicz naszkicował kwiatek (podpisany „W dniu kobiet – kwiatek od mężczyzny”) i napisał zdanie: „Ten skromny przyczynek do małpologii proszę przyjąć od Kornela Filipowicza”. W następnych latach niemal codziennie pisali do siebie listy, cechujące się jednakowo dużym poczuciem humoru i czułością. Tomasz Fiałkowski i Sebastian Kudas (wydawcy zbioru listów) nazywają Kornela Filipowicza „jednym z najważniejszych polskich prozaików i (co chyba najistotniejsze) największą miłością w życiu Poetki”. Po jego śmierci napisała wiersz Kot w pustym mieszkaniu.
Filipowicz urządzał spływy kajakowe Wisłą, w których brali udział jego przyjaciele i rodzina, np. Tadeusz Różewicz, Julian Przyboś, Artur Sandauer czy Jonasz Stern. Pisarz interesował się także wędkarstwem, co znalazło odbicie w jego twórczości.
Zmarł na raka płuc z przerzutami do wątroby.
Laureat nagród Ministra Kultury i Sztuki, odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Pierwszy prezes krakowskiego oddziału Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W 1973 otrzymał Nagrodę Miesięcznika „Odra” za całokształt twórczości prozatorskiej.
