Kwinkwerema

Kwinkwerema lub pentera (łac. quinquerēmis [navis]; gr. πεντήρης pentērēs) – rzymska galera o kilku rzędach wioseł, w okresie republiki najczęściej używany typ okrętu wojennego.

Była to rzymska wersja rozpowszechnionego w czasach hellenistycznych wojennego kilkurzędowca, którego pomysł konstrukcji przypisuje się syrakuzańskiemu tyranowi Dionizjuszowi Starszemu toczącemu wówczas walki z Kartaginą. Od sycylijskich Greków przejęty przez Kartagińczyków, został następnie podczas pierwszej wojny punickiej masowo skopiowany przez Rzymian na podstawie znalezionego wraku nieprzyjacielskiego okrętu.

Zaliczana przez nich do klasy wiosłowych galer wojennych (navis longa), typowa kwinkwerema miała długość 37 m przy szerokości kadłuba 4 m i głębokości zanurzenia 1,2 m. Według Polibiusza (Dzieje I 26, 7) w skład załogi kwinkweremy wchodziło 300 wioślarzy (remiges) i 120 żołnierzy. W porównaniu z mniej doskonałą triremą o podobnych wymiarach (obsadzoną przez 200 ludzi załogi, w tym 170 wioślarzy), nieporozumienia i kontrowersje wzbudzało faktyczne rozmieszczenie wioślarzy w kilku (3-5) rzędach (poziomach) oraz liczba obsługujących jedno wiosło. Udowodniono, że przy pięciu rzędach wioseł na burcie, w praktyce znacznie zakłócona byłaby sterowność takiej jednostki ze względu na niemożność synchronizacji ruchów obsługi. Brak również świadectw ikonograficznych i archeologicznych dla istnienia takiego rzymskiego pięciorzędowca.

Obecnie przyjmuje się, iż trójrzędowa kwinkwerema w rzeczywistości mogła mieć w sekcji wiosłowej na burcie po 2 wioślarzy przy wiośle na dwóch wyższych poziomach i po jednym w najniższym rzędzie wioseł. Według odpowiednich wyliczeń załogę okrętu stanowiło zatem 112 wioślarzy w górnym rzędzie, 108 – w środkowym i 50 w dolnym oraz 30 marynarzy (nautes) do obsługi takielunku, a ponadto 40 żołnierzy (classiarii) w czasie pokoju i 120 w stanie wojennym. Według innego schematu rozmieszczenia, na kwinkweremie liczącej 270 wioślarzy (na 300 członków załogi) i wyposażonej w 158 wioseł, poziom najwyższy miałby 58 wioseł z dwuosobową obsługą, średni – 54 dwuosobowe, a najniższy – 46 wioseł jednoosobowych.

Wioślarzy i żeglarzy rekrutowano najczęściej z warstwy sprzymierzeńców (socii navales), natomiast rzadko z najniższych klas ludności – proletariuszy i wyzwoleńców (libertini). Żołnierzami na okrętach byli legioniści, przeszkoleni do walki abordażowej i pokładowej z wykorzystaniem ruchomych pomostów (corvus, harpago), unieruchamiających okręt przeciwnika. Taran (rostrum) stanowił czołowe uzbrojenie kwinkweremy, która podobnie jak inne duże jednostki wyposażona była w dwa stery (gubernacula).

W okresie cesarstwa zastosowanie kwinkwerem we flocie zostało znacznie ograniczone na rzecz lżejszych i ruchliwszych jednostek – powszechniej używanych kwadrirem i najpopularniejszych trirem.

Zobacz hasło kwinkwerema w Wikisłowniku

Przypisy