Lanolina
Lanolina, inaczej tłuszczopot – wosk zwierzęcy otrzymywany podczas czyszczenia wełny owczej. Jest mieszaniną estrów kwasów tłuszczowych ze sterolami (m.in. z cholesterolem). Wykorzystuje się ją w kosmetykach i lekach oraz jako surowiec do produkcji witaminy D3.
Postacie i właściwości
Oczyszczony i odwodniony wosk nosi nazwę lanoliny bezwodnej (Lanolinum anhydricum). Lanolina uwodniona (Lanolinum hydricum) zawiera 25–28% wody.
Lanolina czysta, bezwodna ma postać gęstej masy o barwie ciemnożółtej lub żółtobrunatnej i słabym, lekko alkoholowym zapachu. Lanolina jakości farmaceutycznej jest jasnożółta i prawie bezwonna. Lanolina mniej oczyszczona ma silny, charakterystyczny zapach. Podczas ucierania z roztworami wodnymi jaśnieje. Topi się w temperaturze 38–42 °C, tworząc ciemnożółtą, klarowną ciecz.
Lanolina dobrze wiąże wodę i tworzy z nią emulsję. Lanolina bezwodna może wchłonąć prawie dwa razy więcej wody, niż sama waży, i nie traci przy tym konsystencji. Dzięki temu w kosmetykach i wyrobach dermatologicznych na jej bazie można stosować roztwory ekstraktów roślinnych, witaminy rozpuszczalne w wodzie i wodne roztwory leków.
Zastosowanie
Lanolina dobrze wchłania się przez skórę. Dlatego używa się jej w kosmetykach oraz w recepturze aptecznej i przemysłowej produkcji leków, jako podłoża do półstałych postaci leku, takich jak maści i kremy. Surowiec do celów farmaceutycznych musi spełniać wymagania jakościowe. W Polsce określa je aktualna monografia w Farmakopei Polskiej. Lanolina farmaceutyczna (łac. Lanolinum FP VI, syn. Lanolinum anhydricum, Adeps Lanae anhydricus, Cera Lana) powinna mieć słabo wyczuwalny zapach i jasnożółtą barwę.
W kosmetyce stosuje się też pochodne lanoliny: euceryt, lanolan izopropylu, lanolinę hydroksylowaną i etoksylowaną oraz acetylowane alkohole lanolinowe. Płynna frakcja lanoliny nazywa się olejem lanolinowym.
Witamina D3 z lanoliny
Lanolina jest surowcem do otrzymywania cholekalcyferolu, czyli witaminy D3. Pozyskuje się z niej 7-dehydrocholesterol, który po naświetleniu promieniowaniem UV przechodzi w witaminę D3. Taka sama przemiana zachodzi w skórze człowieka, gdy promieniowanie UVB o długości fali 290–320 nm zamienia 7-dehydrocholesterol w prewitaminę D3, a ta w witaminę D3.
Suplementacja
Witamina D3 jest składnikiem suplementów diety i żywności wzbogacanej. Obok niej w suplementach występuje witamina D2 (ergokalcyferol), którą otrzymuje się z ergosterolu drożdży. Obie formy różnią się tylko budową łańcucha bocznego. W dawkach pokrywających zapotrzebowanie wydają się równoważne, ale w dużych dawkach witamina D2 działa słabiej. Witamina D jest rozpuszczalna w tłuszczach, więc jej wchłanianie zależy od zdolności jelit do trawienia tłuszczów.
Uczulenie
Lanolina może powodować uczulenie. Za główne czynniki uczulające uważa się wolne alkohole obecne w jej składzie. Wśród osób z zapaleniem skóry, którym wykonuje się testy płatkowe, wynik dodatni ma 1,7–3,3% badanych, a w całej populacji szacuje się go na mniej niż 0,5%. Większe ryzyko mają osoby z uszkodzoną skórą, np. z atopowym zapaleniem skóry, wypryskiem żylnym lub owrzodzeniami podudzi. W 2023 roku American Contact Dermatitis Society uznało lanolinę za alergen roku.
Przypisy
- 1 2 Allergy to wool alcohols (lanolin). DermNet NZ. [dostęp 2026-11-05]. (ang.).
- 1 2 3 4 Vitamin D: Fact Sheet for Health Professionals. NIH Office of Dietary Supplements. [dostęp 2026-11-05]. (ang.).