Leksykografia

Leksykografia (gr. leksikón „słownik” + gráphõ „piszę”), także słownikarstwo – dział językoznawstwa zajmujący się teorią i praktyką tworzenia różnego rodzaju słowników. Jest ściśle związany z leksykologią. Zakres badawczy leksykografii obejmuje metodologię gromadzenia i opracowania materiałów słownikowych, typologię słowników oraz teorię słownika jako materiału językoznawczego i wytworu kulturalnego. Niektórzy badacze uznają leksykografię za odrębną samodzielną dyscyplinę.

Tradycje słownikarskie rozwinęły się u różnych narodów wraz z rozwojem piśmiennictwa, gdy istniała potrzeba definiowania znaczeń obcojęzycznych słów. Najstarszym sposobem wyjaśnienia sensu nieznanych wyrażeń były tzw. glosy w tekście lub pomiędzy segmentami ksiąg rękopiśmiennych. Później zaczęto tworzyć większe lub mniejsze zbiory słów (np. nazwy roślin leczniczych), tzw. glosariusze. Leksykografia wyodrębniła się jako samodzielna dyscyplina badawcza i teoretyczna w połowie XX wieku.

Tradycje leksykograficzne były obecne u starożytnych Greków i Rzymian, ale do XXI wieku przetrwało niewiele ich dorobku. Osiągnięcia w leksykografii miały również orientalne ośrodki naukowe: chińskie, indyjskie i arabskie, dokonania te nie miały jednak wpływu na rozwój słownikarstwa europejskiego. Leksykografia formująca się w epoce odrodzenia umotywowana była przede wszystkim wynalazkiem druku, koniecznością przekazania elicie europejskiej słownictwa języków klasycznych oraz ambicjami kształtujących się nowożytnych narodów. Słownikarstwo nowożytne zaczęło się od słowników dwu- i wielojęzycznych: w 1477 roku został wydany w Wenecji pierwszy dwujęzyczny słownik języków nowożytnych: Vocabolista italiano-tedesco. W XVII w. pojawiły się słowniki jednojęzyczne definicyjne, najwcześniejsze inicjatywy w tym zakresie należały do Włochów, którzy sporządzili opis normatywny języka włoskiego. Rozwój leksykografii nastąpił w XIX i XX w., pojawiły się wówczas słowniki etymologiczne, historyczne i frekwencyjne; upowszechniły się również słowniki rzeczowe (tematyczne).

Termin „leksykografia” jest pochodzenia greckiego. Synonimiczne określenie leksykografii to „słownikarstwo”; por. słow. slovnikárstvo, cz. slovníkářství.

Polscy leksykografowie

 Z tym tematem związana jest kategoria: Polscy leksykografowie.

Leksykografowie zagraniczni

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Mistrík i in. 1993 ↓, s. 263.
  2. 1 2 3 4 Polański 1999 ↓, s. 331.
  3. ↑ Monika Bielińska, Status i istota leksykografii. Stanowiska i kontrowersje, „Polonica”, 39, 2019, s. 111–148, DOI: 10.17651/POLON.39.6, OCLC 8479093062 [dostęp 2025-02-07].
  4. ↑ Adam Heinz, Dzieje językoznawstwa w zarysie, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978, s. 74.
  5. ↑ Polański 1999 ↓, s. 332.
  6. ↑ Polański 1999 ↓, s. 332–334.
  7. ↑ Władysław Miodunka, Tadeusz Piotrowski Z zagadnień leksykografii (recenzja), „Poradnik Językowy”, z. 1, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1995, s. 71 [dostęp 2024-01-16].
  8. ↑ Mária Pisárčiková (red.), Synonymický slovník slovenčiny, wyd. 2, Bratislava: Veda, 2000, s. 237, ISBN 978-80-224-0585-0, OCLC 611660785 [dostęp 2020-04-08] [zarchiwizowane z adresu 2020-04-08] (słow.).
  9. ↑ Jaroslav Hubáček, Eva Jandová, Jana Svobodová, Čeština pro učitele, Opava: Optys, 1996, s. 58, ISBN 80-85819-41-4, OCLC 36882198 (cz.).
  10. ↑ Zdeňka Hladká, Lexikografie, [w:] Petr Karlík, Marek Nekula, Jana Pleskalová (red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 [dostęp 2025-02-07] (cz.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne