Leon Niemczyk

Leon Niemczyk
Ilustracja
Leon Niemczyk (1980)
Data i miejsce urodzenia

15 grudnia 1923
Warszawa

Data i miejsce śmierci

29 listopada 2006
Łódź

Zawód

aktor

Współmałżonek

1) Tatiana Zaunar
2) Krystyna Niemczyk

Lata aktywności

1948–2006

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Nagroda Państwowa NRD
Honorowa Odznaka Miasta Łodzi
Odcisk dłoni i podpis L. Niemczyka w Alei Gwiazd w Międzyzdrojach
Gwiazda Leona Niemczyka w łódzkiej Alei Gwiazd
Grób Leona Niemczyka na Starym Cmentarzu w Łodzi

Leon Stanisław Niemczyk (ur. 15 grudnia 1923 w Warszawie, zm. 29 listopada 2006 w Łodzi) – polski aktor filmowy i teatralny. Jeden z najwybitniejszych i najpopularniejszych aktorów w historii polskiej kinematografii.

W ciągu ponad 50 lat kariery zagrał w około 400 filmach polskich i prawie 150 zagranicznych, głównie niemieckich. Grał także w filmach czechosłowackich, jugosłowiańskich i francuskich. Z zagranicznych wytwórni filmowych najbardziej był związany z enerdowską wytwórnią DEFA, dla której zagrał w ponad 100 filmach, od ról epizodycznych do głównych. W 1969 otrzymał państwową nagrodę NRD za najlepszą rolę roku, za rolę Lorenza Regera w filmie Horsta Seemanna Zeit zu leben.

Najbardziej znane filmy z udziałem Niemczyka to: Baza ludzi umarłych (1958), Pociąg (1959) Jerzego Kawalerowicza, Krzyżacy (1960) Aleksandra Forda, nominowany do Oskara Nóż w wodzie (1961) Romana Polańskiego, Rękopis znaleziony w Saragossie (1964) Wojciecha Jerzego Hasa, Chudy i inni (1966), czy Wielki Szu (1982). Mimo że był jednym z najbardziej znanych polskich aktorów, to przyjmował niemal wszystkie propozycje, łącznie z rolami epizodycznymi. Od końca lat 90. grał w popularnych serialach telewizyjnych: Złotopolscy, Klan, Na dobre i na złe i Ranczo.

W latach 1948–1979 występował w teatrze.

Życiorys

Młodość

Miał czworo rodzeństwa: Wacława, Ludwika, Roberta i Stefanię. Jego matka pochodziła z niemieckiej rodziny. Ojciec zmarł w 1936 na zawał serca. Był stryjem aktorki Moniki Niemczyk i artysty Krzysztofa Niemczyka.

W trakcie II wojny światowej został postrzelony w udo, przez rok chodził o kulach. Pracował w biurze kreślarskim. Ukończył tajną podchorążówkę Armii Krajowej. Chcąc uniknąć aresztowania przez Gestapo w lutym 1943, posługiwał się fikcyjnym nazwiskiem „Jerzy Królikowski”. Wziął udział w powstaniu warszawskim, po którego upadku przedostał się do Krakowa, a stamtąd pod Wrocław, gdzie pracował przy budowie torów kolejowych. Po ewakuacji w głąb Niemiec, pod Norymbergę, zgłosił się do armii amerykańskiej; służył w 444. batalionie 3. armii generała George’a Pattona m.in. jako kierowca.

Po wojnie wrócił z Włoch do Polski, by odnaleźć matkę, która zaginęła w czasie powstania warszawskiego i którą znajduje we Wrocławiu. Rozczarowany powojenną rzeczywistością, chciał uciec na Zachód, ale w 1947 został zatrzymany na granicy polsko-czechosłowackiej i aresztowany w Cieszynie pod zarzutem przerzutu ludzi za granicę. Po wyjściu na wolność zatrudnił się w Stoczni Gdańskiej.

Kariera aktorska

Równocześnie z pracą w stoczni uczęszczał do amatorskiego zespołu teatralnego, z którego dostał się do studia teatralnego Iwona Galla. Następnie grał w m.in. w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (1949) i bydgoskim Teatrze Ziemi Pomorskiej (1950–1953). W 1952 zdał eksternistyczny egzamin aktorski w Bydgoszczy.

Jego aktorskim wzorem od czasów dzieciństwa był amerykański gwiazdor Gary Cooper.

Otrzymawszy propozycję zagrania w filmie Jerzego Kawalerowicza Celuloza (1953), przeprowadził się do Łodzi, gdzie zamieszkał na stałe. W latach 1953 został aktorem Teatru Powszechnego w Łodzi. Zagrał główną rolę, Jerzego, w dreszczowcu psychologicznym Jerzego Kawalerowicza Pociąg (1959).

Po roli Andrzeja w nominowanym do Oscara filmie Romana Polańskiego Nóż w wodzie (1961) zaczął otrzymywać propozycje gry w filmach zagranicznych. Długo jednak nie występował w zagranicznych filmach, bo Przedsiębiorstwo Państwowe Film Polski odrzucało oferty nadsyłane do aktora. Na obczyźnie zadebiutował dopiero w drugiej połowie lat 60. rolą Stefana, członka AK, w filmie Jánosa Veicziego Zamrożone błyskawice(inne języki) (Die gefrorenen Blitze, 1967), a następnie zagrał jeszcze w sześciu filmach tego węgiersko-niemieckiego reżysera. Wystąpił w ponad 100 produkcjach enerdowskiej wytwórni DEFA, z którą współpracował przez 25 lat.

W 1969 odebrał nagrodę państwową dla najlepszego aktora za rolę inżyniera Lorenza Regera w filmie Horsta Seemanna Czas życia(inne języki) (Zeit zu leben, 1969).

W 1979 porzucił karierę teatralną na rzecz filmu.

W 2000 wystąpił w teledysku do piosenki Stachursky’ego „Czuję i wiem”.

Życie prywatne

Twierdził, że był sześciokrotnie żonaty, co jednak jest podawane w wątpliwość m.in. przez jedyną córkę Niemczyka, Monikę Utrzymywał, że był żonaty m.in. z Jugosłowianką, Kubanką o imieniu Diana i Niemką o imieniu Doroti. Z żoną, aktorką Tatianą Zaunar, miał córkę, Monikę. Kolejną żoną Niemczyka była Krystyna. Podobno był żonaty także z Jadwigą, księgową pracującą w wytwórni filmowej. Od 2000 roku był związany z pedagog Iwoną Ławicką, która została jego jedyną spadkobierczynią.

Był kibicem Łódzkiego Klubu Sportowego.

Zmarł na raka płuc. Prochy Niemczyka spoczęły w części rzymskokatolickiej Starego Cmentarza w Łodzi.

Filmografia

 Osobny artykuł: Filmografia Leona Niemczyka.

Odznaczenia i upamiętnienie

Odznaczony Krzyżem Kawalerskim, Krzyżem Oficerskim (1985), a także Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1999). Wyróżniony Honorową Odznaką Miasta Łodzi i Nagrodą Państwową NRD II klasy.

W 1998 została odsłonięta jego gwiazda w Alei Gwiazd na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi.

Imię Leona Niemczyka nosi łódzki skwer przy Filmówce.