Leon Niemczyk (1980) | |
| Data i miejsce urodzenia |
15 grudnia 1923 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
29 listopada 2006 |
| Zawód | |
| Współmałżonek |
1) Tatiana Zaunar |
| Lata aktywności |
1948–2006 |
| Odznaczenia | |


Leon Stanisław Niemczyk (ur. 15 grudnia 1923 w Warszawie, zm. 29 listopada 2006 w Łodzi) – polski aktor filmowy i teatralny. Jeden z najwybitniejszych i najpopularniejszych aktorów w historii polskiej kinematografii.
W ciągu ponad 50 lat kariery zagrał w około 400 filmach polskich i prawie 150 zagranicznych, głównie niemieckich. Grał także w filmach czechosłowackich, jugosłowiańskich i francuskich. Z zagranicznych wytwórni filmowych najbardziej był związany z enerdowską wytwórnią DEFA, dla której zagrał w ponad 100 filmach, od ról epizodycznych do głównych. W 1969 otrzymał państwową nagrodę NRD za najlepszą rolę roku, za rolę Lorenza Regera w filmie Horsta Seemanna Zeit zu leben.
Najbardziej znane filmy z udziałem Niemczyka to: Baza ludzi umarłych (1958), Pociąg (1959) Jerzego Kawalerowicza, Krzyżacy (1960) Aleksandra Forda, nominowany do Oskara Nóż w wodzie (1961) Romana Polańskiego, Rękopis znaleziony w Saragossie (1964) Wojciecha Jerzego Hasa, Chudy i inni (1966), czy Wielki Szu (1982). Mimo że był jednym z najbardziej znanych polskich aktorów, to przyjmował niemal wszystkie propozycje, łącznie z rolami epizodycznymi. Od końca lat 90. grał w popularnych serialach telewizyjnych: Złotopolscy, Klan, Na dobre i na złe i Ranczo.
W latach 1948–1979 występował w teatrze.
Miał czworo rodzeństwa: Wacława, Ludwika, Roberta i Stefanię. Jego matka pochodziła z niemieckiej rodziny. Ojciec zmarł w 1936 na zawał serca. Był stryjem aktorki Moniki Niemczyk i artysty Krzysztofa Niemczyka.
W trakcie II wojny światowej został postrzelony w udo, przez rok chodził o kulach. Pracował w biurze kreślarskim. Ukończył tajną podchorążówkę Armii Krajowej. Chcąc uniknąć aresztowania przez Gestapo w lutym 1943, posługiwał się fikcyjnym nazwiskiem „Jerzy Królikowski”. Wziął udział w powstaniu warszawskim, po którego upadku przedostał się do Krakowa, a stamtąd pod Wrocław, gdzie pracował przy budowie torów kolejowych. Po ewakuacji w głąb Niemiec, pod Norymbergę, zgłosił się do armii amerykańskiej; służył w 444. batalionie 3. armii generała George’a Pattona m.in. jako kierowca.
Po wojnie wrócił z Włoch do Polski, by odnaleźć matkę, która zaginęła w czasie powstania warszawskiego i którą znajduje we Wrocławiu. Rozczarowany powojenną rzeczywistością, chciał uciec na Zachód, ale w 1947 został zatrzymany na granicy polsko-czechosłowackiej i aresztowany w Cieszynie pod zarzutem przerzutu ludzi za granicę. Po wyjściu na wolność zatrudnił się w Stoczni Gdańskiej.
Równocześnie z pracą w stoczni uczęszczał do amatorskiego zespołu teatralnego, z którego dostał się do studia teatralnego Iwona Galla. Następnie grał w m.in. w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (1949) i bydgoskim Teatrze Ziemi Pomorskiej (1950–1953). W 1952 zdał eksternistyczny egzamin aktorski w Bydgoszczy.
Jego aktorskim wzorem od czasów dzieciństwa był amerykański gwiazdor Gary Cooper.
Otrzymawszy propozycję zagrania w filmie Jerzego Kawalerowicza Celuloza (1953), przeprowadził się do Łodzi, gdzie zamieszkał na stałe. W latach 1953 został aktorem Teatru Powszechnego w Łodzi. Zagrał główną rolę, Jerzego, w dreszczowcu psychologicznym Jerzego Kawalerowicza Pociąg (1959).
Po roli Andrzeja w nominowanym do Oscara filmie Romana Polańskiego Nóż w wodzie (1961) zaczął otrzymywać propozycje gry w filmach zagranicznych. Długo jednak nie występował w zagranicznych filmach, bo Przedsiębiorstwo Państwowe Film Polski odrzucało oferty nadsyłane do aktora. Na obczyźnie zadebiutował dopiero w drugiej połowie lat 60. rolą Stefana, członka AK, w filmie Jánosa Veicziego Zamrożone błyskawice (Die gefrorenen Blitze, 1967), a następnie zagrał jeszcze w sześciu filmach tego węgiersko-niemieckiego reżysera. Wystąpił w ponad 100 produkcjach enerdowskiej wytwórni DEFA, z którą współpracował przez 25 lat.
W 1969 odebrał nagrodę państwową dla najlepszego aktora za rolę inżyniera Lorenza Regera w filmie Horsta Seemanna Czas życia (Zeit zu leben, 1969).
W 1979 porzucił karierę teatralną na rzecz filmu.
W 2000 wystąpił w teledysku do piosenki Stachursky’ego „Czuję i wiem”.
Twierdził, że był sześciokrotnie żonaty, co jednak jest podawane w wątpliwość m.in. przez jedyną córkę Niemczyka, Monikę Utrzymywał, że był żonaty m.in. z Jugosłowianką, Kubanką o imieniu Diana i Niemką o imieniu Doroti. Z żoną, aktorką Tatianą Zaunar, miał córkę, Monikę. Kolejną żoną Niemczyka była Krystyna. Podobno był żonaty także z Jadwigą, księgową pracującą w wytwórni filmowej. Od 2000 roku był związany z pedagog Iwoną Ławicką, która została jego jedyną spadkobierczynią.
Był kibicem Łódzkiego Klubu Sportowego.
Zmarł na raka płuc. Prochy Niemczyka spoczęły w części rzymskokatolickiej Starego Cmentarza w Łodzi.
Odznaczony Krzyżem Kawalerskim, Krzyżem Oficerskim (1985), a także Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1999). Wyróżniony Honorową Odznaką Miasta Łodzi i Nagrodą Państwową NRD II klasy.
W 1998 została odsłonięta jego gwiazda w Alei Gwiazd na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi.
Imię Leona Niemczyka nosi łódzki skwer przy Filmówce.