Liatra

Liatra
	; Liatra kłosowa
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	liatra
	Nazwa systematyczna
	Liatris Gaertn. ex Schreb.; Gen. 2: 542. Mai 1791
	Typ nomenklatoryczny
	Liatris squarosa (L.) Michx
Synonimy
	Ammopursus Small; Calostelma D.Don; Lacinaria Hill; Psilosanthus Neck.; Suprago Gaertn.;
	Ammopursus Small; Calostelma D.Don; Lacinaria Hill; Psilosanthus Neck.; Suprago Gaertn.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Liatra, bezmian (Liatris Gaertn. ex Schreb.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Obejmuje 42 gatunki. Występują one w środkowej i wschodniej części Ameryki Północnej (w północno-wschodnim Meksyku, w Stanach Zjednoczonych na wschód od Kordylierów i w południowej Kanadzie od Alberty po Quebec oraz na Bahamach). Większość gatunków rośnie w miejscach suchych, w formacjach bezdrzewnych, niektóre związane są z brzegami cieków.

Liczne gatunki uprawiane są jako ozdobne (najczęściej liatra kłosowa L. spicata o kwiatach u różnych odmian rozmaicie zabarwionych od białych do fioletowych), niektóre wykorzystywane są także jako rośliny lecznicze.

Morfologia

Pokrój: Byliny o wzniesionych pędach osiągających od 0,2 do 1,8 m wysokości. Łodygi (pojedyncze i nierozgałęzione lub z rozgałęzieniami u nasady) wyrastają z kulistawej, burakowatej, spłaszczonej lub wydłużonej bulwy, czasem kłącza, z korzeniami przybyszowymi.
Liście: Odziomkowe i łodygowe, skrętoległe, odziomkowe czasem ogonkowe, poza tym siedzące. Blaszki zwykle jednożyłkowe, rzadziej trój- i pięciożyłkowe, równowąskie do jajowato-lancetowatych, całobrzegie.
Kwiaty: Drobne, zebrane w koszyczki tworzące złożone kwiatostany groniaste lub kłosokształtne. Te ostatnie są wyjątkiem w rodzinie astrowatych. Kwiatostany też rozkwitają w sposób nietypowy dla rodziny astrowatych, mianowicie poczynając od wierzchołka kłosa w dół. Okrywy poszczególnych koszyczków są dzwonkowate do półkulistych i walcowatych, o średnicy od 3 do ponad 20 mm. Listków okrywy jest 18–40 i ułożone są one w 3–7 rzędach, są zwykle nierówne i mają kształt od lancetowatego do jajowatego. Na brzegach są zwykle błoniaste, a na wierzchołku białoróżowe. Dno koszyczka jest płaskie i bez plewinek. W koszyczkach występują wyłącznie kwiaty rurkowate. Jest ich od 3 do 85. Korona ma barwę lawendową do ciemnoróżowofioletowej, rzadziej białą.
Owoce: Niełupki pryzmatyczne do walcowatych, 8–11-żebrowe, zwykle owłosione i ogruczolone. Puch kielichowy trwały, z 12–40 piórkowatymi włoskami wyrastającymi w 1 lub 2 rzędach.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny astrowatych Asteraceae. W obrębie rodziny klasyfikowany jest do podrodziny Asteroideae, plemienia Eupatorieae, podplemienia Liatrinae.

Wykaz gatunków

Liatris acidota Engelm. & Gray
Liatris aestivalis G.L.Nesom & O'Kennon
Liatris aspera Michx. – liatra szorstka
Liatris boykinii Torr. & A.Gray
Liatris bracteata Gaiser
Liatris bridgesii (Mayfield) G.L.Nesom
Liatris carrizana (Gaiser) G.L.Nesom
Liatris chapmanii Torr. & A.Gray
Liatris cokeri Pyne & Stucky
Liatris compacta Rydb.
Liatris cylindracea Michx. – liatra walcowata
Liatris cymosa K.Schum.
Liatris elegans (Walter) Michx. – liatra wytworna
Liatris elegantula K.Schum.
Liatris fallacior (Lunell) Rydb.
Liatris × freemaniana J.R.Allison
Liatris × frostii Gaiser
Liatris garberi A.Gray
Liatris × gladewitzii (Farw.) Farw. ex Shinners
Liatris glandulosa G.L.Nesom & O'Kennon
Liatris gracilis Pursh
Liatris helleri Porter
Liatris hesperelegans G.L.Nesom
Liatris hirsuta Rydb.
Liatris × johnsonii Matt White
Liatris laevigata Nutt.
Liatris lancifolia (Greene) Kittell
Liatris ligulistylis (A.Nelson) K.Schum.
Liatris × macdanieliana J.R.Allison
Liatris microcephala K.Schum.
Liatris ohlingerae B.L.Rob.
Liatris oligocephala J.R.Allison
Liatris × orzellii G.L.Nesom
Liatris patens Kral & G.L.Nesom
Liatris pauciflora Pursh
Liatris pilosa Willd. – liatra trawolistna
Liatris × platylepis (Small) K.Schum. – liatra łuskowata
Liatris provincialis R.K.Godfrey
Liatris punctata Hook. – liatra kropkowana
Liatris pycnostachya Michx. – liatra grubokłosowa, l. gęstokłosowa
Liatris quadriflora (Chapm.) E.L.Bridges & Orzell
Liatris × ridgwayi Standl.
Liatris scariosa (L.) Willd. – liatra pomarszczona
Liatris spheroidea Michx.
Liatris spicata (L.) Willd. – liatra kłosowa
Liatris squarrosa (L.) Michx.
Liatris squarrulosa Michx.
Liatris × steelei Gaiser
Liatris tenuifolia Nutt.
Liatris tenuis Shinners
Liatris virgata Nutt.
Liatris × weaveri Shinners

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-16].
1 2 3 4 Liatris Gaertn. ex Schreb.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-10-05].
1 2 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 108, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 507, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 348. ISBN 0-333-74890-5.
1 2 3 4 5 6 7 Guy L. Nesom: Liatris Gaertner ex Schreber. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-10-06].
1 2 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
↑ Genus Liatris Gaertn. ex Schreb.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-10-06].
1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 114. ISBN 978-83-925110-5-2.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).

[A-3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-16].

[powo-4] 1 2 3 4 Liatris Gaertn. ex Schreb.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-10-05].

[checklist-5] 1 2 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 108, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[mabb-6] 1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 507, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[philips-7] 1 2 3 4 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 348. ISBN 0-333-74890-5.

[america-8] 1 2 3 4 5 6 7 Guy L. Nesom: Liatris Gaertner ex Schreber. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-10-06].

[E-9] 1 2 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[grin-10] Genus Liatris Gaertn. ex Schreb.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-10-06].

[gawrys-11] 1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 114. ISBN 978-83-925110-5-2.