Lophodermium

Osutka
	; Apotecja Lophodermium pinastri na igłach sosny
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	workowce
Klasa	patyczniaki
Rząd	łuszczeńcowce
Rodzina	łuszczeńcowate
Rodzaj	osutka
	Nazwa systematyczna
	Lophodermium Chevall.; Fl. gén. env. Paris (Paris) 1: 435 (1826)
	Typ nomenklatoryczny
	Lophodermium arundinaceum (Schrad.) Chevall. 1826
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Lophodermium Chevall. (osutka) – rodzaj grzybów z rodziny łuszczeńcowatych (Rhytismataceae). Osutka to także nazwa wywołanej przez grzyby niedoskonałe i workowce grupy grzybowych chorób roślin.

Charakterystyka

Do rodzaju Lophodermium należy około 150 gatunków żyjących przeważnie na drzewach i krzewach iglastych, rzadziej innych roślinach. Liczne gatunki to grzyby saprotroficzne, ale niektóre wywołują choroby zwane osutkami. Ich najliczniejsza grupa żyje na sosnach, wywołując grzybowe choroby roślin o nazwie osutki sosny. Pasożytami są ich formy bezpłciowe (anamorfy), wytwarzające pyknidia lub pyknotyria, formy płciowe (teleomorfy) są zazwyczaj saprotrofami wytwarzającymi owocniki typu apotecjum. Apotecja powstają pojedynczo, mają elipsoidalny kształt i wydłużoną szparkę o różnych odcieniach szarości lub brązu. Szparka ta może się otwierać lub zamykać, w zależności od wilgotności środowiska.

L. piceae powoduje chorobę o nazwie niżowa osutka świerka, L. pinastri, L. seditiosum, L. conigenum, L. pini-excelsae, L. staleyi wiosenną osutkę sosny.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Rhytismataceae, Rhytismatales, Leotiomycetidae, Leotiomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.

Takson utworzył François Fulgis Chevallier w 1826 r. Gatunkiem typowym jest Lophodermium arundinaceum (Schrad.) Chevall. 1826 Synonimy: Actinothyrium Kunze, Aporia Duby, Dermascia Tehon, Hadotia Maire, Hypoderma DC., Lophoderma Chevall., Lophodermellina Höhn., Lophodermina Höhn., Stigmatoscolia Bat. & Peres.

Gatunki występujące w Polsce:

Lophodermium arundinaceum (Schrad.) Chevall. 1826 – osutka trzcinowa
Lophodermium aucupariae (Schleich.) Darker 1967 – osutka jarzębinowa
Lophodermium caricinum (Roberge ex Desm.) Duby 1861 – osutka turzycowa
Lophodermium conigenum (Brunaud) Hilitzer 1929
Lophodermium corconticum Koukol, Pusz & Minter 2015
Lophodermium culmigenum (Fr.) De Not. 1847 – osutka trzcinnikowa
Lophodermium foliicola (Fr.) P.F. Cannon & Minter 1983 – osutka liściowa
Lophodermium herbarum (Fr.) Fuckel 1874 – osutka konwaliowa
Lophodermium juniperinum'' (Fr.) De Not. 1847 – osutka jałowcowa
Lophodermium maculare (Fr.) De Not. 1847 – osutka łochiniowa
Lophodermium melaleucum (Fr.) De Not. 1847 – osutka brusznicowa
Lophodermium oxycoccos (Fr.) Duby 1861 – osutka żurawinowa
Lophodermium paeoniae Rehm 1897 – osutka piwoniowa
Lophodermium petiolicola Fuckel 1870 – osutka dębowa
Lophodermium piceae (Fuckel) Höhn. 1917 – osutka świerkowa
Lophodermium pinastri (Schrad.) Chevall. 1826 – osutka sosnowa
Lophodermium pini-mugonis C.L. Hou & M. Piepenbr. 2009
Lophodermium punctiforme (Fr.) Fuckel 1870
Lophodermium pini-excelsae S. Ahmad 1954
Lophodermium seditiosum Minter, Staley & Millar 1978
Lophodermium sphaeroides (Alb. & Schwein.) Duby 1861 – osutka bagnowa
Lophodermium typhinum (Fr.) Lambotte 1880
Lophodermium staleyi Minter 1981 – wiosenna osutka sosny

Nazwy naukowe według Index Fungorum. Wykaz gatunków i nazwy polskie według M.A. Chmiel (bez przypisów), Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów i innych.

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2022-09-04] (ang.).
1 2 3 4 KarolK. Manka KarolK., Fitopatologia leśna, Warszawa: PWRiL, 2005, s. 172–190, ISBN 83-09-01793-6 .
1 2 Maria AlicjaM.A. Chmiel Maria AlicjaM.A., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów workowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany PAN, 2006, s. 73–75, ISBN 978-83-89648-46-4 .
1 2 JoannaJ. Marcinkowska JoannaJ., Oznaczanie rodzajów grzybów sensu lato ważnych w fitopatologii, Warszawa: PWRiL, 2012, s. 297–298, ISBN 978-83-09-01048-7 .
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2022-09-04] (ang.).
1 2 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-09-17] .
↑ Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-06-28] .

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2022-09-04] (ang.).

[fl-2] 1 2 3 4 KarolK. Manka KarolK., Fitopatologia leśna, Warszawa: PWRiL, 2005, s. 172–190, ISBN 83-09-01793-6 .

[chm-3] 1 2 Maria AlicjaM.A. Chmiel Maria AlicjaM.A., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów workowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany PAN, 2006, s. 73–75, ISBN 978-83-89648-46-4 .

[mar-4] 1 2 JoannaJ. Marcinkowska JoannaJ., Oznaczanie rodzajów grzybów sensu lato ważnych w fitopatologii, Warszawa: PWRiL, 2012, s. 297–298, ISBN 978-83-09-01048-7 .

[sf-5] Species Fungorum [online] [dostęp 2022-09-04] (ang.).

[kom-6] 1 2 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-09-17] .

[lit-7] Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-06-28] .