Lysander Spooner

Lysander Spooner
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

19 stycznia 1808
Athol, Massachusetts

Data i miejsce śmierci

14 maja 1887
Boston, Massachusetts

Narodowość

amerykańska

Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Lysander Spooner (ur. 19 stycznia 1808 r. w Athol, zm. 14 maja 1887 r. w Bostonie) – amerykański anarchoindywidualista, przedsiębiorca, prawnik, filozof polityczny, abolicjonista. Założyciel konkurencyjnego dla rządowego monopolu przedsiębiorstwa pocztowego American Letter Mail Company zdelegalizowanego w 1845 r. przez Kongres.

Wczesne życie

Spooner urodził się 19 stycznia 1808 na farmie swojego ojca, niedaleko Athol w Massachusetts. Wychowywał się razem z ośmiorgiem rodzeństwa. Jego dziadek, Wing Spooner, walczył w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

Imię Lysander miało nawiązywać do spartańskiego admirała Lizandera. Starszy brat Lysandera otrzymał od matki imię Leander, które nawiązywało do mitycznego bohatera z mitu Hero i Leander.

W 1833 opuścił dom rodzinny by zamieszkać w Worcester, gdzie zaczął studiować prawo pod okiem Johna Davisa, przyszłego gubernatora i senatora. Gdy Davis był nieobecny, Spooner uczył się u Charlesa Allena, także senatora i sędziego przewodniczącego najwyższego sądu Massachusetts. Prawo Massachusetts w tamtych czasach wymagało by studenci prawa pracowali w biurze adwokackim trzy lata (po skończonej uczelni) zanim zostaną dopuszczeni do aplikacji.

Kariera pisarska Spoonera zaczęła się w tym samym czasie co prawnicza. Jego pierwszy esej The Deist's Immortality, and An Essay on Man’s Accountability For His belief, wydany w 1834, był krytyką chrześcijaństwa z perspektywy deizmu. Dwa lata później, Lysander postanowił wyjechać z Massachusetts, aby konkurować na rynku nieruchomości w Ohio. Jednak kariera spekulanta nieruchomości nie powiodła mu się i w 1840 powrócił na farmę ojca.

American Letter Mail Company

W 1844 założył agencję pocztową o nazwie American Letter Mail Company. Miała ona stanowić alternatywne dla U.S. Post Office, która posiadała monopol na przesyłki pierwszej klasy. Przedsiębiorstwo Spoonera wydawało własne znaczki, zatrudniało pracowników i utrzymywało placówki pocztowe. W tamtych czasach poczta amerykańska narzucała bardzo duże stawki, dlatego firma Spoonera nie była jedyną, która powstała na fali sprzeciwu. Spierał się w tamtym czasie z izbą adwokacką stanu Massachusetts. W obronie swoich racji wydał pamflet zatytułowany „The Unconstitutionality of the Laws of Congress Prohibiting Private Mails” („Sprzeczność z Konstytucją ustaw zabraniających prywatnej poczty”).

Przedsiębiorstwo Spoonera początkowo realizowało trasę Boston–Nowy Jork, następnie zaś rozszerzyło ofertę na Filadelfię i Baltimore. Firma okazała się wielkim sukcesem, ale prawny spór z rządem wyczerpał finanse Spoonera. Nie mając nawet okazji domagać się swoich konstytucyjnych praw zamknął agencję w lipcu tego samego roku – po ośmiu miesiącach działalności.

Spooner nazywany jest ojcem trzy-centowych znaczków („Father Of The 3-cent Stamp”), ponieważ jako pierwszy wprowadził je do sprzedaży. Kongres USA uczynił to dopiero w 1851.

Abolicjonizm

Spooner był zadeklarowanym abolicjonistą – swoje poglądy na ten temat wyłożył w dziele „The Unconstitutionality of Slavery” („Sprzeczność niewolnictwa z Konstytucją”). Sposób dowodzenia odróżniał go od zwolenników Williama L. Garrisona. Spooner, przede wszystkim, wskazywał na niezgodność istnienia niewolnictwa z obowiązującą konstytucją, podczas gdy zwolennicy Garrisona określali konstytucję jako „pakt z diabłem”. Dodatkowo, inaczej niż stronnictwo skupione wokół czasopisma „The Liberator”, Spooner zachęcał przeciwników niewolnictwa do zbrojnej insurekcji („To the Non­-Slaveholders of the South”). Rozmyślania i dyskusje dotyczące problemu niewolnictwa skłoniły Spoonera do napisania znanej pracy „An Essay on the Trial by Jury”, poświęconej niezależności sądownictwa.

W czasie po wojnie secesyjnej, powstała praca „Natural Law or the Science of Justice”, w której Spooner przedstawił uzasadnienie wszystkich swoich poglądów społecznych w postaci teorii prawa naturalnego. Prawo to wyraża niezbywalność uprawnień jednostki oraz ich pierwszeństwo przed prawem pozytywnym. W całej koncepcji widoczne jest echo filozofii J. Locke’a. Murray N. Rothbard określił Spoonera jako „ostatniego z wielkich teoretyków prawa naturalnego pośród anarchistów, klasycznych liberałów czy teoretyków moralności w ogóle”.

Różne przemyślenia przeplatały się w życiu Spoonera z działalnością praktyczną. Będąc konsekwentnym w swoich poglądach, podczas Wojny Secesyjnej odmówił poparcia obydwu stronom – Południowi, ponieważ było winne towarowego niewolnictwa, i Północy, ponieważ była ona winna „płacowego niewolnictwa” (jak określał pracę najemną) – i ponadto dlatego, że zabraniała ona prawa do odłączania się oraz „wszelkich prawdziwie wolnych zrzeszeń”.

Poglądy ekonomiczne

Spooner wierzył w ideę uspołecznienia banków i pieniądza, co miało zapobiec kryzysom nękającym dziewiętnastowieczną gospodarkę. Alternatywny system banków opierał się na tym, co Spooner określał jako „dolar inwestycyjny”, przez co rozumiał walutę, która służyłaby zwykłym ludziom i mogłaby być chroniona ich mieniem. Autor Konstytucji bez autorytetu chciał wprowadzić standard skorelowany z rzeczami o względnie niezmiennej wartości, którą widział nie w złocie, lecz w ziemi czy budynkach. Murray N. Rothbard podkreśla, że obecnie Spooner zostałby sklasyfikowany jako „dziwak pieniężny”, gdyż u podłoża jego teorii leży błędne zrozumienie natury pieniądza. W roku 1863 Spooner założył The Spooner Copyright Company, gdzie oferował usługi bankowe zgodne ze swoją teorią – nie znalazł jednak żadnego klienta.

Publikacje

Zobacz też

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne