Mars Express

Mars Express
Zaangażowani	Europejska Agencja Kosmiczna
Indeks COSPAR	2003-022A
Rakieta nośna	Sojuz-FG / Fregat
Miejsce startu	Bajkonur, Kazachstan
Cel misji	Mars
	Orbita (docelowa, początkowa)
Okrążane ciało niebieskie	Mars
Perycentrum	298 km
Apocentrum	10 107 km
Okres obiegu	7,5 h
	Czas trwania
Początek misji	2 czerwca 2003 (17:45:26 UTC)
Data lądowania	25 grudnia 2003
	Wymiary
Masa całkowita	1123 kg
	Multimedia w Wikimedia Commons

Mars Express, MEX – bezzałogowa misja kosmiczna Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), której celem jest badanie Marsa. W jej skład wchodził orbiter Mars Express Orbiter (MEO) oraz lądownik Beagle 2. To pierwsza misja na Marsa tej agencji.

Zadaniem orbitera jest m.in. sfotografowanie powierzchni planety przy użyciu kamery o wysokiej rozdzielczości (mapa topograficzna planety z dokładnością do 10 metrów, wybrane obszary z rozdzielczością 2 metrów), oraz badanie składu atmosfery, jej cyrkulacji, budowy warstw podpowierzchniowych oraz ich wpływu na atmosferę. Start sondy miał miejsce 2 czerwca 2003, o godzinie 17:45:26 czasu GMT, z kosmodromu Bajkonur.

Lądownik Beagle 2 miał za zadanie przeprowadzenie badań geologicznych, atmosferycznych oraz egzobiologicznych (poszukiwanie śladów życia marsjańskiego). Próba lądowania w dniu 25 grudnia 2003 nie powiodła się, a lądownik został uznany za stracony.

16 stycznia 2015 ESA ogłosiła, że lądownik został odnaleziony na zdjęciach wysokiej rozdzielczości wykonanych przez sondę Mars Reconnaissance Orbiter. Stoi on w zaplanowanej do lądowania okolicy, z częściowo otwartymi panelami, co jak wstępnie stwierdzono mogło być przyczyną niepowodzenia misji, ponieważ antena służąca do komunikacji z orbiterem jest ulokowana pod panelami i może funkcjonować tylko przy ich pełnym otwarciu. Na tych samych zdjęciach, w pobliżu miejsca lądowania zaobserwowano również spadochron i osłonę, co może sugerować, że samo lądowanie przebiegło pomyślnie.

Instrumenty naukowe orbitera

Visible and Infrared Mineralogical Mapping Spectrometer (OMEGA – fr. Observatoire pour la Minéralogie, l'Eau, les Glaces et l'Activité) – Francja – Spektrometr Światła Widzialnego i Podczerwieni o rozdzielczości 100 m. Waży 28,6 kg.
Ultraviolet and Infrared Atmospheric Spectrometer (SPICAM) – Francja – Spektrometr Podczerwieni i Ultrafioletu badający atmosferę. Waży 4,7 kg.
Sub-Surface Sounding Radar Altimeter (MARSIS) – Włochy – Radarowy Wysokościomierz Sondowania Podpowierzchniowego, wyposażony w antenę o długości 40 m, służy do badania struktur pod powierzchnią Marsa do głębokości kilku kilometrów, w tym czap lodowych i lodu wodnego. Waży 13,7 kg.
Planetary Fourier Spectrometer (PFS) – Włochy – Planetarny Spektrometr Fourierowski. Waży 30,8 kg.
Analyzer of Space Plasmas and Energetic Atoms (ASPERA) – Szwecja – instrument badający górną atmosferę i wiatr słoneczny. Waży 7,9 kg.
High Resolution Stereo Camera (HRSC) – Niemcy – Kamera Stereo Wysokiej Rozdzielczości. Waży 20,4 kg.
Mars Radio Science Experiment (MaRS) – Niemcy – Marsjański Radiowy Eksperyment Naukowy, służy do badania jonosfery, atmosfery oraz wnętrza Marsa za pomocą fal radiowych.

Przebieg misji i odkrycia

2004

23 stycznia
- Europejska Agencja Kosmiczna ogłosiła odkrycie lodu wodnego w czapie lodowej na biegunie południowym planety. Informacja została poparta danymi zebranymi przez pokładowy instrument OMEGA w dniu 18 stycznia.
28 stycznia
- Osiągnięcie docelowej orbity przez sondę Mars Express Orbiter.
30 marca
- Podano informacje o odkryciu przez sondę metanu w atmosferze Marsa. Jakkolwiek są to śladowe ilości (około 0,01 ppm), naukowców zainteresował sam fakt istnienia gazu, którego pochodzenia nie są w stanie jednoznacznie wytłumaczyć. Ze względu na szybki rozpad metanu w atmosferze planety, stwierdzenie przez sondę stałego jego poziomu, zmusza wszystkich do szukania źródła uzupełniającego jego zasoby. Jedna z powstałych hipotez głosi możliwość udziału prymitywnych form życia w jego wytwarzaniu. Ze względu na duży wydźwięk takiej teorii, naukowcy starają się zweryfikować uzyskane dane oraz określić zmiany koncentracji gazu w różnych obszarach marsjańskiego globu. Możliwe, że na podstawie analizy mapy stężenia metanu, uda się określić jego źródło.
28 kwietnia
- Europejska Agencja Kosmiczna podała informację, iż rozłożenie ramion radaru MARSIS zostanie opóźnione ze względu na możliwe komplikacje. Inżynierowie boją się ewentualnych uszkodzeń, które mogą powstać podczas rozwijania bomów. W symulacjach stwierdzono możliwość uderzenia masztami o niektóre części pojazdu.
15 lipca
- Naukowcy obsługujący urządzenie PFS poinformowali, że uzyskane wstępnie dane wskazują na obecność amoniaku w atmosferze planety. Amoniak, podobnie jak wcześniej odkryty metan, ulega szybkiemu rozpadowi w panujących na Marsie warunkach. Stała obecność tego gazu wymaga istnienia stałego źródła uzupełniającego jego zasoby. Dwie wysunięte hipotezy, biologiczna upatrująca źródła w prymitywnych formach życia jak i druga tłumacząca istnienie obu gazów aktywnością geologiczną nie zostały potwierdzone.

2005

8 lutego
- Podjęto decyzję o rozłożeniu masztów radaru MARSIS. Według planu proces ten zostanie rozpoczęty na początku maja i będzie przebiegał trójetapowo.
5 maja
- Poinformowano o udanym rozłożeniu pierwszego masztu antenowego. Informacja została następnie sprostowana, gdyż dalsza analiza danych wykazała, iż ostatni segment pierwszego ramienia anteny nie zablokował się w żądanym położeniu. Rozłożenie dwóch pozostałych masztów odroczono do czasu rozwiązania problemu.
11 maja
- Potwierdzono prawidłowe zablokowanie ostatniego segmentu pierwszego ramienia anteny MARSIS. Udało się tego dokonać wystawiając fragment na działanie promieni słonecznych i rozgrzanie elementów układu.
16 czerwca
- Drugi maszt radaru MARSIS został rozłożony bez przeszkód.
22 czerwca
- Europejska Agencja Kosmiczna ogłosiła, że proces rozkładania anteny urządzenia MARSIS został zakończony pomyślnie. Radar pracuje prawidłowo i jest przygotowany do zbierania danych. Trzeci fragment anteny został rozłożony 17 lipca. Pierwsza próba pracy urządzenia została zakończona pomyślnie 19 lipca.

2007

23 lutego
- ESA przedłużyła misję do maja 2009
15 marca
- Badania bieguna południowego z użyciem radaru MARSIS pozwoliły wyznaczyć grubość warstwy lodu, co jest znaczącym krokiem w określeniu ilości wody obecnej na Marsie.

2009

4 lutego
- ESA poinformowała o przedłużeniu misji do końca 2009
7 października
- ESA ogłosiła oficjalnie, że sonda zakończy misję 31 grudnia 2012

2010

4 marca
- Sonda zbliżyła się na odległość 67 km do księżyca Marsa Fobosa
19 listopada
- ESA zaaprobowała przedłużenie misji sondy do 31 grudnia 2014

2014

Orbiter przeprowadził obserwację komety Siding Spring, która 19 października 2014 roku przeleciała obok Marsa w odległości zaledwie 137 tysięcy kilometrów. Wbrew obawom orbiter nie został uszkodzony i przeprowadził przewidziane programem badania.

2015

16 stycznia
- ESA poinformowała o odnalezieniu lądownika Beagle 2 na zdjęciach wysokiej rozdzielczości wykonanych przez sondę Mars Reconnaissance Orbiter

Zobacz też

Beagle 2

Przypisy

1 2 Beagle-2 lander found on Mars. Europejska Agencja Kosmiczna ESA, 2015-01-16. [dostęp 2015-01-21]. (ang.).
1 2 Niezwykłe odkrycie na Marsie. Znaleziono lądownik, który zaginął 11 lat temu. Wiadomości WP, 2015-01-16. [dostęp 2015-01-21].
↑ Green light for deployment of ESA's Mars Express radar ESA
↑ First Marsis radar boom deployed BBC NEWS
↑ Delay hits Mars radar deployment BBC NEWS
↑ First MARSIS boom successfully deployed ESA
↑ Smooth deployment for second MARSIS antenna boom ESA
↑ Mars Express radar ready to work ESA
↑ Thickness of Mars' South Polar Layered Deposits NASA
↑ Phobos flyby success ESA
↑ FIRST EUROPEAN MARTIAN MISSION. CNES. [dostęp 2013-01-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-15)]. (ang.).
↑ Ewa Zegler-Poleska: Kosmos. Nowe mapy Marsa. T. 78. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2013, s. 24. ISBN 978-83-252-2118-8.
↑ Marek Muciek. Kronika. Listopad 2014.. „Urania - Postępy Astronomii”. 1 (775), s. 6, 2015-styczeń-luty. Polskie Towarzystwo Astronomiczne. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii. ISSN 1689-6009. (pol.).

Bibliografia

Mars Express na stronie internetowej ESA (ang.) [dostęp 2012-09-16]

[Beagle_2_znaleziony-1] 1 2 Beagle-2 lander found on Mars. Europejska Agencja Kosmiczna ESA, 2015-01-16. [dostęp 2015-01-21]. (ang.).

[Beagle_2_naukawp-2] 1 2 Niezwykłe odkrycie na Marsie. Znaleziono lądownik, który zaginął 11 lat temu. Wiadomości WP, 2015-01-16. [dostęp 2015-01-21].

[3] Green light for deployment of ESA's Mars Express radar ESA

[4] First Marsis radar boom deployed BBC NEWS

[5] Delay hits Mars radar deployment BBC NEWS

[6] First MARSIS boom successfully deployed ESA

[7] Smooth deployment for second MARSIS antenna boom ESA

[8] Mars Express radar ready to work ESA

[9] Thickness of Mars' South Polar Layered Deposits NASA

[10] Phobos flyby success ESA

[11] FIRST EUROPEAN MARTIAN MISSION. CNES. [dostęp 2013-01-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-15)]. (ang.).

[12] Ewa Zegler-Poleska: Kosmos. Nowe mapy Marsa. T. 78. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2013, s. 24. ISBN 978-83-252-2118-8.

[urania-13] Marek Muciek. Kronika. Listopad 2014.. „Urania - Postępy Astronomii”. 1 (775), s. 6, 2015-styczeń-luty. Polskie Towarzystwo Astronomiczne. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii. ISSN 1689-6009. (pol.).

[awaria-14] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 sonda nie przesłała danych lub uległa awarii w drodze do Marsa