Mazama

Mazama
	Mazama
	Rafinesque, 1817
	; Mazama ruda (M. americana)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	parzystokopytne
Podrząd	przeżuwacze
Infrarząd	Pecora
Nadrodzina	Cervoidea
Rodzina	jeleniowate
Podrodzina	sarny
Plemię	Odocoileini
Rodzaj	mazama
	Typ nomenklatoryczny
	Mazama pita Rafinesque, 1817 (= Moschus americanus Erxleben, 1777)
Synonimy
	Coassus J.E. Gray, 1825; Coassus J.E. Gray, 1843; Homelaphus J.E. Gray, 1872; Doryceros Fitzinger, 1873; Nanelaphus Fitzinger, 1873; Doratoceros: Lydekker, 1915; Azarina Larrañaga, 1923;
	Coassus J.E. Gray, 1825; Coassus J.E. Gray, 1843; Homelaphus J.E. Gray, 1872; Doryceros Fitzinger, 1873; Nanelaphus Fitzinger, 1873; Doratoceros: Lydekker, 1915; Azarina Larrañaga, 1923;
Gatunki
	10 gatunków (w tym 2 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	10 gatunków (w tym 2 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Mazama (Mazama) – rodzaj ssaków z podrodziny saren (Capreolinae) w obrębie rodziny jeleniowatych (Cervidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej.

Morfologia

Długość ciała 70–145 cm, długość ogona 6–16 cm, wysokość w kłębie 38–80 cm; masa ciała 8–65 kg. Sierść gładka koloru rudobrązowego. Poroże krótkie, o długości 3–12 cm, nierozgałęzione. Mazamy mają łukowato wygięty grzbiet i zad wyższy od kłębu.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1817 roku francusko-amerykański przyrodnik Constantine Samuel Rafinesque w artykule zatytułowanym Nowe gatunki ssaków w notatkach do „(Tableau methodique des Mammiferes)” tabeli metodycznej ssaków autorstwa D. Desmaresta w 24. i ostatnim tomie francuskiego Nowego słownika historii naturalnej, opublikowanym na łamach „The American Monthly Magazine and Critical Review”. Rafinesque wymienił dwa gatunki – Mazama pita Rafinesque, 1817 (= Moschus americanus Erxleben, 1777) i Mazama bira Rafinesque, 1817 (= Cervus gouazoubira G. Fischer, 1814) – z których gatunkiem typowym był (późniejsze oznaczenie) Mazama pita Rafinesque, 1817 (= Moschus americanus Erxleben, 1777).

Etymologia

Mazama: meksykańskie nazwy mazame, magame lub teuthlamacame użyte przez Hernándeza (Nova plantarum, animalium et mineralium Mexicanorum historia wydane w 1651 roku) na opisanie niektórych meksykańskich kopytnych.
Coassus: fr. coassou ‘jeleń’, od guar. gouazou ‘jeleń’. Gatunek typowy: Gray wymienił dwa gatunki – Cervus rufus Illiger, 1815 i Cervus nemorivagus F. Cuvier, 1817 – nie wskazując gatunku typowego.
Homelaphus: gr. ὁμως homōs ‘podobny, taki sam’; ελαφος elaphos ‘jeleń’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Homelaphus inornatus J.E. Gray, 1872 (= Moschus americanus Erxleben, 1777).
Doryceros (Doratoceros): gr. δορυ doru, δορατος doratos ‘włócznia’; κερας keras, κερατος keratos ‘róg’. Gatunek typowy: Fitzinger wymienił dwa gatunki – Cervus nemorivagus F. Cuvier, 1817 i Cervus tschudii J.A. Wagner, 1855 – nie wskazując gatunku typowego.
Nanelaphus: gr. νανος nanos ‘karzeł’; ελαφος elaphos ‘jeleń’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Nanelaphus namby Fitzinger, 1879 (= Moschus americanus Erxleben, 1777).
Azarina: gen. bryg. Félix Manuel de Azara (1746–1821), hiszpański oficer, inżynier, kartograf, komisarz graniczny na granicy Paragwaju i Brazylii w latach 1781–1801, przyrodnik. Gatunek typowy: Larrañaga nie wskazał gatunku typowego.

Podział systematyczny

Dane mitochondrialne sugerują, że Mazama jest wysoce parafiletyczna. Na podstawie danych molekularnych Mazama pandora została przeniesiona do Odocoileus, Mazama nemorivaga do Passalites natomiast Mazama gouazoupira i Mazama chunyi do Subulo. W takim ujęciu do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Mazama americana	(Erxleben, 1777)	mazama ruda	gatunek monotypowy	Kolumbia, Wenezuela, Ekwador, Peru, Gujana, Surinam, Gujana Francuska, Brazylia oraz Trynidad i Tobago (Trynidad, niedawno wytępiony na Tobago); zakres wysokości: 0–1000 m n.p.m.	DC: 90–145 cm DO: 12–16 cm MC: 30–65 kg	DD
Mazama rufa	(Illiger, 1815)		gatunek monotypowy	Brazylia, Paragwaj i północna Argentyna	DC: 51,5–100 cm DO: 6,5–17,5 cm MC: 6,7–47 kg	NE
Mazama nanus	(Hensel, 1872)	mazama mała	gatunek monotypowy	południowo-wschodnia Brazylia, południowo-wschodni Paragwaj i północna Argentyna	DC: około 70 cm DO: 9–12 cm MC: 14–16 kg	VU
Mazama jucunda	O. Thomas, 1896	mazama parańska	gatunek monotypowy	endemit Brazylii: południowo-wschodnie São Paulo i północno-wschodnia Parana; zakres wysokości: do 1200 m n.p.m.	DC: około 85 cm DO: 11–14 cm MC: około 25 kg	VU
Mazama temama	(Kerr, 1792)	mazama środkowoamerykańska	3 podgatunki	południowy Meksyk (na południe od Tamaulipas), Gwatemala i Belize do Salwadoru; zakres wysokości: do 2800 m n.p.m.	DC: 80–110 cm DO: 10–14 cm MC: 12–32 kg	DD
Mazama tschudii	(J.A. Wagner, 1855)		gatunek monotypowy	endemit Peru: północno-zachodnie Andy w Lambayeque; zakres wysokości: około 1500 m n.p.m.	DC: około 97 cm DO: około 7,5 cm MC: około 13,6 kg	NE
Mazama reperticia	E.A. Goldman, 1913		gatunek monotypowy	Nikaragua, Kostaryka i Panama	DC: około 111 cm DO: około 13 cm MC: brak danych	NE
Mazama zetta	O. Thomas, 1913		gatunek monotypowy	Kolumbia i Ekwador; być może Wenezuela; zakres wysokości: 1600–1950 m n.p.m.	DC: około 118 cm DO: około 18 cm MC: 19,9–22,3 kg	NE

Kategorie IUCN: VU – gatunek narażony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe z Ameryki Południowej:

Mazama entrerriana (Roth, 1904) (miocen).
Mazama mesolithica (Ameghino, 1880 (holocen).

Uwagi

↑ Nomen nudum.
↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Doryceros Fitzinger, 1874.
↑ Podgatunek M. nemorivagus.
↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 C.S. Rafinesque. New Species of Mammifers in the Notes to the (Tableau methodique des Mammiferes) Methodical Picture of the Mammiferes, by D. Desmarest, in the 24th and last volume of the French New Dictionary of Natural History. „The American Monthly Magazine and Critical Review”. 1 (5), s. 363, 1817. (ang.).
↑ J.E. Gray. An Outline of an Attempt at the Disposition of Mammalia into Tribes and Families, with a List of the Genera apparently appertaining to each Tribe. „Annals of Philosophy”. New Series. 10, s. 342, 1825. (ang.).
↑ J.E. Gray: List of the specimens of Mammalia in the collection of the British museum. London: The Trustees, 1843, s. 174. (ang.).
↑ J.E. Gray: Catalogue of ruminant Mammalia (Pecora, Linnaeus) in the British Museum. London: British Museum, 1872, s. 90. (ang.).
↑ Fitzinger 1873 ↓, s. 360.
↑ Fitzinger 1873 ↓, s. 347, 360.
↑ R. Lydekker: Catalogue of the ungulate mammals in the British Museum (Natural History). Cz. 4: Artiodactyla, families Cervidæ (deer), Tragulidæ (chevrotains), Camelidæ (camels and llamas), Suidæ (pigs and peccaries), and Hippopotamidæ (hippopotamuses). London: The Trustees, 1915, s. 210. (ang.).
1 2 A. Larrañaga: Escritos de don Dámaso Antonio Larrañaga. T. 2. Montevideo: Impr. Nacional, 1923, s. 348. (hiszp.).
1 2 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 172. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 316–318. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
1 2 3 4 5 6 S. Mattioli: Family Cervidae (Deer). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 441–443. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Mazama. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-04-10]. (ang.).
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 595–596. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
1 2 P.H. Peres, D.J. Luduvério, A.M. Bernegossi, D.J. Galindo, G.B. Nascimento, M.L. Oliveira, E.D.P. Sandoval, M. Vozdova, S. Kubickova, H. Cernohorska & J.M.B. Duarte. Revalidation of Mazama rufa (Illiger 1815) (Artiodactyla: Cervidae) as a Distinct Species out of the Complex Mazama americana (Erxleben 1777). „Frontiers in Genetics”. 12, s. 742870, 2021. DOI: 10.3389/fgene.2021.742870. (ang.).
↑ C.H. Merriam. Zoölogical Nomenclature. „Science”. Second series. 2 (1), s. 18–19, 1895. (ang.).
↑ F. Hernández de Toledo: Nova plantarum, animalium et mineralium Mexicanorum historia. Romae: Sumptibus Blasij Deuersini, & Zanobij Masotti bibliopolarum, typis Vitalis Mascardi, 1651, s. 893. (łac.).
↑ Palmer 1904 ↓, s. 402.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 192.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 330.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 244.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 446.
↑ R. Lydekker: The deer of all lands; a history of the family Cervidæ living and extinct. London: R. Ward, limited, 1898, s. 298. (ang.).
↑ E.E. Gutiérrez, K.M. Helgen, M.M. McDonough, F. Bauer, M.T.R. Hawkins, L.A. Escobedo-Morales, B.D. Patterson & J.E. Maldonado. A gene-tree test of the traditional taxonomy of American deer: the importance of voucher specimens, geographic data, and dense sampling. „ZooKeys”. 697, s. 87–131, 2017. DOI: 10.3897/zookeys.697.15124. (ang.).
1 2 N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.4) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-01-08]. (ang.).
1 2 3 E.D.P. Sandoval, J.E. Hernández-Guevara, A.M. Bernegossi, P.H.F. Peres, R. Caparroz & J.M.B. Duarte. Mazama tschudii (Wagner, 1855), forgotten by science, re-emerges as a new genetic lineage of Neotropical deer with a proposed neotype (Artiodactyla, Cervidae). „ZooKeys”. Second series. 1265, s. 25–47, 2025. DOI: 10.3897/zookeys.1265.157429. (ang.).
↑ Taxonomy Mazama – genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-08-06]. (ang.).
↑ S. Roth. Noticias preliminares sobre nuevos mamíferos fósiles del Cretáceo superior y terciario inferior de la Patagonia. (Apéndice). „Revista del Museo de La Plata”. 11, s. 158, 1904. (hiszp.).
↑ F. Ameghino: La antigüedad del hombre en el Plata. Wyd. G. Masson & Igon Hermanos. T. 1. Paris & Buenos Aires: La Cultura Argentina, 1880, s. 623. (hiszp.).

Bibliografia

L.J.F.J. Fitzinger. Die Gattungen der Familie der Hirsche (Cervi) nach ihrer natürlichen. „Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe”. Abt. 1 Mineralogie, Botanik, Zoologie, Geologie und Paläontologie. 68, s. 332–362, 1873. (niem.).
T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).
Praca zbiorowa: Zwierzęta w parkach narodowych świata. Warszawa: MUZA SA, 2000. ISBN 83-7200-437-4.
H. Komosińska & E. Podsiadło: Ssaki kopytne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.

[2] Nomen nudum.

[8] Niepoprawna późniejsza pisownia Doryceros Fitzinger, 1874.

[23] Podgatunek M. nemorivagus.

[29] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Rafinesque-1] 1 2 C.S. Rafinesque. New Species of Mammifers in the Notes to the (Tableau methodique des Mammiferes) Methodical Picture of the Mammiferes, by D. Desmarest, in the 24th and last volume of the French New Dictionary of Natural History. „The American Monthly Magazine and Critical Review”. 1 (5), s. 363, 1817. (ang.).

[Gray1825-3] J.E. Gray. An Outline of an Attempt at the Disposition of Mammalia into Tribes and Families, with a List of the Genera apparently appertaining to each Tribe. „Annals of Philosophy”. New Series. 10, s. 342, 1825. (ang.).

[Gray1843-4] J.E. Gray: List of the specimens of Mammalia in the collection of the British museum. London: The Trustees, 1843, s. 174. (ang.).

[Gray1872-5] J.E. Gray: Catalogue of ruminant Mammalia (Pecora, Linnaeus) in the British Museum. London: British Museum, 1872, s. 90. (ang.).

[CITEREFFitzinger1873[https://www.biodiversitylibrary.org/page/8286412_360]-6] Fitzinger 1873 ↓, s. 360.

[CITEREFFitzinger1873[https://www.biodiversitylibrary.org/page/8286399_347],_[https://www.biodiversitylibrary.org/page/8286412_360]-7] Fitzinger 1873 ↓, s. 347, 360.

[Lydekker-9] R. Lydekker: Catalogue of the ungulate mammals in the British Museum (Natural History). Cz. 4: Artiodactyla, families Cervidæ (deer), Tragulidæ (chevrotains), Camelidæ (camels and llamas), Suidæ (pigs and peccaries), and Hippopotamidæ (hippopotamuses). London: The Trustees, 1915, s. 210. (ang.).

[Larrañaga-10] 1 2 A. Larrañaga: Escritos de don Dámaso Antonio Larrañaga. T. 2. Montevideo: Impr. Nacional, 1923, s. 348. (hiszp.).

[Cichocki&inni-11] 1 2 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 172. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-12] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 316–318. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).

[Mattioli-13] 1 2 3 4 5 6 S. Mattioli: Family Cervidae (Deer). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 441–443. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.).

[Wilson&Reeder-14] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Mazama. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-04-10]. (ang.).

[amw-15] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 595–596. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[per&inni-16] 1 2 P.H. Peres, D.J. Luduvério, A.M. Bernegossi, D.J. Galindo, G.B. Nascimento, M.L. Oliveira, E.D.P. Sandoval, M. Vozdova, S. Kubickova, H. Cernohorska & J.M.B. Duarte. Revalidation of Mazama rufa (Illiger 1815) (Artiodactyla: Cervidae) as a Distinct Species out of the Complex Mazama americana (Erxleben 1777). „Frontiers in Genetics”. 12, s. 742870, 2021. DOI: 10.3389/fgene.2021.742870. (ang.).

[mer-17] C.H. Merriam. Zoölogical Nomenclature. „Science”. Second series. 2 (1), s. 18–19, 1895. (ang.).

[Hernández-18] F. Hernández de Toledo: Nova plantarum, animalium et mineralium Mexicanorum historia. Romae: Sumptibus Blasij Deuersini, & Zanobij Masotti bibliopolarum, typis Vitalis Mascardi, 1651, s. 893. (łac.).

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/27792149_402]-19] Palmer 1904 ↓, s. 402.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/27791939_192]-20] Palmer 1904 ↓, s. 192.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/27792077_330]-21] Palmer 1904 ↓, s. 330.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/27791991_244]-22] Palmer 1904 ↓, s. 244.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/27792193_446]-24] Palmer 1904 ↓, s. 446.

[lyd-25] R. Lydekker: The deer of all lands; a history of the family Cervidæ living and extinct. London: R. Ward, limited, 1898, s. 298. (ang.).

[Gutiérrez&inni-26] E.E. Gutiérrez, K.M. Helgen, M.M. McDonough, F. Bauer, M.T.R. Hawkins, L.A. Escobedo-Morales, B.D. Patterson & J.E. Maldonado. A gene-tree test of the traditional taxonomy of American deer: the importance of voucher specimens, geographic data, and dense sampling. „ZooKeys”. 697, s. 87–131, 2017. DOI: 10.3897/zookeys.697.15124. (ang.).

[mdd-27] 1 2 N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.4) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-01-08]. (ang.).

[san&inni-28] 1 2 3 E.D.P. Sandoval, J.E. Hernández-Guevara, A.M. Bernegossi, P.H.F. Peres, R. Caparroz & J.M.B. Duarte. Mazama tschudii (Wagner, 1855), forgotten by science, re-emerges as a new genetic lineage of Neotropical deer with a proposed neotype (Artiodactyla, Cervidae). „ZooKeys”. Second series. 1265, s. 25–47, 2025. DOI: 10.3897/zookeys.1265.157429. (ang.).

[30] Taxonomy Mazama – genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-08-06]. (ang.).

[roth-31] S. Roth. Noticias preliminares sobre nuevos mamíferos fósiles del Cretáceo superior y terciario inferior de la Patagonia. (Apéndice). „Revista del Museo de La Plata”. 11, s. 158, 1904. (hiszp.).

[ame-32] F. Ameghino: La antigüedad del hombre en el Plata. Wyd. G. Masson & Igon Hermanos. T. 1. Paris & Buenos Aires: La Cultura Argentina, 1880, s. 623. (hiszp.).