Mesogastropoda

	Mesogastropoda
	Okres istnienia: późny paleozoik – mezozoik
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	mięczaki
Gromada	ślimaki
Podgromada	przodoskrzelne
Rząd	Mesogastropoda
Synonimy
	Taenioglossa
	Taenioglossa

Mesogastropoda (syn. Taenioglossa) – historycznie wyróżniany rząd ślimaków należących do podgromady przodoskrzelnych. Takson ten został wprowadzony w klasycznej systematyce mięczaków przez Johannesa Thielego na początku XX wieku i przez dziesięciolecia obejmował około 30 000 opisanych gatunków.

We współczesnych systemach klasyfikacyjnych Mesogastropoda nie jest uznawany, gdyż wykazano, że nie stanowi grupy monofiletycznej. Większość rodzin zaliczanych dawniej do tego rzędu została obecnie włączona do kladu Caenogastropoda, uznawanego za naturalną jednostkę filogenetyczną.

Charakterystyka

Przedstawiciele dawnego rzędu Mesogastropoda cechowali się obecnością jednego skrzela typu pektinibranchialnego oraz jednej nerki, a serce zbudowane było z jednego przedsionka i jednej komory. Układ nerwowy wykazywał koncentrację i skrócenie zwojów nożnych.

Większość gatunków była rozdzielnopłciowa; typowo występował dobrze rozwinięty, niewciągany narząd kopulacyjny. Otwór gębowy znajdował się na końcu krótszego lub dłuższego ryjka. Tarka (radula) miała budowę taenioglossalną, składającą się z licznych poprzecznych rzędów zębów, z których każdy zawierał zazwyczaj siedem elementów.

Muszla wykazywała znaczne zróżnicowanie morfologiczne, lecz na ogół pozbawiona była warstwy perłowej; w niektórych liniach ewolucyjnych mogła ulegać redukcji lub całkowitemu zanikowi. U większości przedstawicieli występowało wieczko (operculum) o budowie rogowej lub wapiennej.

Występowanie i zapis kopalny

Ślimaki zaliczane dawniej do Mesogastropoda występowały głównie w środowiskach morskich, lecz liczne taksony zasiedlały również wody słodkie, a nieliczne przystosowały się do życia na lądzie. Największą różnorodność osiągały w strefach tropikalnych i subtropikalnych.

Najstarsze formy przypisywane tej grupie znane są z zapisu kopalnego z późnego paleozoiku, a w mezozoiku nastąpiła ich znaczna radiacja, która dała początek większości współczesnych caenogastropodów.

Systematyka

Rząd Mesogastropoda był powszechnie stosowany w tradycyjnych systemach klasyfikacyjnych XX wieku, jednak późniejsze badania morfologiczne i molekularne wykazały jego parafiletyczny charakter. W konsekwencji został on porzucony w nowoczesnych ujęciach systematycznych, a wchodzące w jego skład taksony rozmieszczono w obrębie kladu Caenogastropoda lub pozostawiono jako jednostki o nieustalonej pozycji filogenetycznej.

Przypisy

1 2 J. Thiele: Handbuch der systematischen Weichtierkunde. Jena: 1929–1931.
1 2 3 Philippe Bouchet, Jean-Pierre Rocroi. Classification and nomenclator of gastropod families. „Malacologia”, s. 1–397, 2005.
1 2 3 Winston F. Ponder, David R. Lindberg. Towards a phylogeny of gastropod molluscs. „Zoological Journal of the Linnean Society”, s. 83–265, 1997. DOI: 10.1111/j.1096-3642.1997.tb00137.x.
1 2 Mesogastropoda. W: A Dictionary of Zoology. Oxford University Press.
1 2 Mesogastropoda. [dostęp 2026-04-20].

[Thiele1929-1] 1 2 J. Thiele: Handbuch der systematischen Weichtierkunde. Jena: 1929–1931.

[Bouchet2005-2] 1 2 3 Philippe Bouchet, Jean-Pierre Rocroi. Classification and nomenclator of gastropod families. „Malacologia”, s. 1–397, 2005.

[Ponder1997-3] 1 2 3 Winston F. Ponder, David R. Lindberg. Towards a phylogeny of gastropod molluscs. „Zoological Journal of the Linnean Society”, s. 83–265, 1997. DOI: 10.1111/j.1096-3642.1997.tb00137.x.

[Oxford-4] 1 2 Mesogastropoda. W: A Dictionary of Zoology. Oxford University Press.

[WoRMS-5] 1 2 Mesogastropoda. [dostęp 2026-04-20].