Marszałek Michel Ney | |
| Marszałek Francji | |
| Data i miejsce urodzenia |
10 stycznia 1769 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
7 grudnia 1815 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1788–1815 |
| Siły zbrojne |
|
| Główne wojny i bitwy |
bitwy pod Zurychem, Hohenlinden, Jeną, Pruską Iławą, Frydlandem, wojna z Rosją, Borodino, Lützen, Budziszynem, Dreznem, Lipskiem, Waterloo |
| Odznaczenia | |
Michel Ney diuk d’Elchingen, książę Moskwy (de la Moskova), (wym. [miʃɛl nɛ]; ur. 10 stycznia 1769 w Saarlouis, zm. 7 grudnia 1815 w Paryżu) – marszałek Francji. Walczył w obronie rewolucji francuskiej oraz w wojnach napoleońskich.



Z pochodzenia Ney wywodził się z rodziny rzemieślniczej. Urodził się 10 stycznia 1769 w Saarlouis jako syn Pierre’a Neya, byłego żołnierza i bednarza. W 1787 lub 1788 roku (źródła podają różne daty) wstąpił ochotniczo do królewskiego pułku huzarów. W czasie rewolucji francuskiej szybko awansował: w 1792 roku uzyskał stopień podoficerski, a następnie oficerski. W 1794 roku służył w Armii Sambre i Mozy, gdzie wyróżnił się w walkach na obszarze Niderlandów i Nadrenii. W tym okresie zyskał przydomek „L'Infatigable” (Niestrudzony).
W czerwcu 1796 roku Ney wyróżnił się w walkach pod Altenkirchen, a w sierpniu tego samego roku, po zwycięstwie Francuzów pod Forchheim, został mianowany generałem brygady. W 1797 roku uczestniczył w ofensywie Armii Sambre i Mozy pod dowództwem generała Lazare’a Hoche’a. 18 kwietnia brał udział w walkach pod Neuwied, a następnie dostał się do austriackiej niewoli w okolicach Gießen. Został zwolniony po wymianie jeńców.
W czasie wojny drugiej koalicji Ney służył w armiach francuskich działających nad Renem i w Szwajcarii. W 1799 roku uczestniczył w działaniach przeciwko wojskom austriackim, a we wrześniu tego roku powierzono mu tymczasowo dowództwo Armii Renu. 28 marca 1800 roku otrzymał stopień generała dywizji. W maju tego roku został ciężko ranny podczas walk pod Frauenfeld. Po powrocie do służby uczestniczył w kampanii w południowych Niemczech, a w grudniu 1800 roku walczył w bitwie pod Hohenlinden pod dowództwem generała Jeana Victora Moreau.
W 1802 roku Ney otrzymał dowództwo nad wojskami francuskimi w Szwajcarii i pełnił tam również funkcje dyplomatyczne. Po powrocie do Francji objął dowództwo nad obozem wojskowym w Montreuil. 19 maja 1804 roku Napoleon Bonaparte mianował go marszałkiem Cesarstwa. Podczas wojny trzeciej koalicji w 1805 roku dowodził VI Korpusem Wielkiej Armii. Wyróżnił się w bitwie pod Elchingen, a następnie uczestniczył w działaniach, które doprowadziły do kapitulacji wojsk austriackich pod Ulm. Później jego korpus działał w Tyrolu, blokując siły austriackie arcyksięcia Jana. W kampanii 1806 roku uczestniczył w bitwie pod Jeną, a następnie w oblężeniu Magdeburga. W 1807 roku walczył przeciwko wojskom rosyjskim, między innymi pod Pruską Iławą i Frydlandem.
W 1808 roku Ney został mianowany księciem Elchingen i skierowany do działań na Półwyspie Iberyjskim. Uczestniczył w kampanii w Hiszpanii, między innymi w walkach pod Tudelą w listopadzie 1808 roku oraz w pościgu za wycofującymi się wojskami brytyjskimi generała Johna Moore’a w kierunku A Coruñi na początku 1809 roku. W 1810 roku służył pod rozkazami marszałka André Massény podczas kampanii w Portugalii, między innymi w rejonie linii Torres Vedras. Konflikty z Masséną i niesubordynacja doprowadziły do odwołania Neya z dowództwa pod koniec 1810 roku. Do czynnej służby powrócił w związku z przygotowaniami do wyprawy na Rosję.
Podczas wyprawy na Rosję Ney dowodził III Korpusem Wielkiej Armii. Walczył między innymi pod Smoleńskiem i w bitwie pod Borodino (fr. bataille de la Moskova). W marcu 1813 roku Napoleon nadał mu tytuł księcia Moskwy (fr. prince de la Moskowa), nawiązujący do bitwy pod Borodino. Podczas odwrotu Ney dowodził ariergardą i wyróżnił się w walkach pod Krasnem oraz podczas przeprawy przez Berezynę. Po odcięciu od głównych sił zdołał przeprowadzić część swoich żołnierzy przez Dniepr i ponownie dołączyć do armii Napoleona. Według tradycji był ostatnim żołnierzem armii napoleońskiej, który opuścił terytorium Rosji.
W kampanii niemieckiej 1813 roku Ney dowodził wojskami francuskimi i uczestniczył w zwycięskich bitwach pod Lützen i Budziszynem. 6 września poniósł porażkę w bitwie pod Dennewitz, gdzie został pokonany przez wojska pruskie generała Friedricha Wilhelma Bülowa. W następstwie klęski wycofał się w kierunku Torgau. W październiku walczył w bitwie pod Lipskiem, podczas której został ranny. W kampanii francuskiej 1814 roku ponownie służył u boku Napoleona. W kwietniu należał do marszałków, którzy opowiedzieli się za abdykacją cesarza, a następnie uczestniczył w delegacji wysłanej do Paryża. Po abdykacji Napoleona opowiedział się po stronie Ludwika XVIII i otrzymał dowództwo nad królewską kawalerią.
Po powrocie Napoleona z Elby w 1815 roku Ney zadeklarował wierność Ludwikowi XVIII i zobowiązał się schwytać cesarza, który powrócił do Francji. Otrzymał rozkaz zatrzymania Napoleona, jednak 14 marca 1815 roku, w okolicach Auxerre, przeszedł wraz z podległymi mu wojskami na stronę cesarza. Podczas stu dni dowodził lewym skrzydłem armii francuskiej. Walczył w bitwie pod Quatre Bras oraz w bitwie pod Waterloo 18 czerwca 1815 roku, gdzie jego działania przyczyniły się do klęski Napoleona.
Po powrocie Burbonów na tron Ney został aresztowany 3 sierpnia 1815 roku i oskarżony o zdradę stanu. Początkowo sprawą zajmowała się rada wojenna, jednak ostatecznie marszałka postawiono przed Izbą Parów, która pełniła wówczas funkcję sądu. Proces odbył się w listopadzie i grudniu 1815 roku. 6 grudnia Izba Parów uznała Neya za winnego i skazała go na śmierć. Wyrok wykonano następnego dnia, 7 grudnia 1815 roku, w Paryżu, w pobliżu alei Obserwatorium (fr. avenue de l'Observatoire). Ney odmówił założenia opaski na oczy. Według relacji przytoczonej przez francuski Senat powiedział: „Czy nie wiecie, że od dwudziestu pięciu lat przywykłem patrzeć wprost na kule i pociski?”. Następnie, stojąc z ręką na piersi, wypowiedział słowa protestu przeciwko wyrokowi. Został rozstrzelany przez francuski pluton egzekucyjny.
Ney był znany z rudych włosów, porywczego usposobienia i odwagi na polu bitwy. Nazywano go „Le Brave des Braves” („Najdzielniejszy z dzielnych”), a przydomek ten wiązano z jego postawą podczas odwrotu Wielkiej Armii z Rosji w 1812 roku. Jego działania w czasie kampanii rosyjskiej, zwłaszcza dowodzenie ariergardą i wyprowadzenie części żołnierzy z okrążenia pod Krasnem, przyczyniły się do utrwalenia jego reputacji jako jednego z najodważniejszych dowódców napoleońskich.