Mokenowie

Mokenowie
Moken
Populacja	6 tys. (Moken i Moklen)
Miejsce zamieszkania	archipelag Mergui (Mjanma), Tajlandia
Język	moken, birmański, tajski, malajski
Grupa	ludy austronezyjskie
Pokrewne	Moklenowie

Mokenowie, Moken (Mawken, Morgan) – lud austronezyjski zamieszkujący przede wszystkim archipelag Mergui u wybrzeży Mjanmy, a także niektóre wyspy na terytorium Tajlandii. Łączna liczebność ludów Moken i Moklen wynosi 6 tys. osób (4 tys. w Mjanmie, 2 tys. w Tajlandii; dane szacunkowe z 2007 r.).

Tradycyjnie prowadzą koczowniczy, łowiecko-zbieracki tryb życia i są silnie związani z morzem. Bywają rozpatrywani łącznie z ludami Orang Laut i Urak Lawoi’ (Urak Lawoik), a także odległymi Badżawami. Wraz z nimi należą do grupy tzw. Morskich Cyganów.

Posługują się językiem moken z wielkiej rodziny austronezyjskiej. W użyciu są też inne języki, takie jak birmański, tajski i malajski.

Inne określenia tej grupy etnicznej to „Salon” (Selon, Selong, Selung, Silung; określenie birmańskie) i „Chao Le” (ชาวเล) lub „Chao Nam” (ชาวน้ำ) (nazwy w języku tajskim). Obie wspomniane nazwy tajskie są też odnoszone do ludu Urak Lawoi’.

Są blisko spokrewnieni z ludem Moklen, lecz nie są z nimi tożsami pod względem kultury i języka; Moklenowie zamieszkują wyłącznie kontynentalną Tajlandię i przyległe wyspy (prowincje Phang Nga i Phuket), a języki moken i moklen nie są dobrze wzajemnie zrozumiałe. Ludność Urak Lawoi’ bywa mylona z Mokenami, ale jest to wyraźnie odrębna grupa etniczna, a ich język jest znacznie bliżej spokrewniony z malajskim.

Przypisy

↑ JanuszJ. Kamocki JanuszJ., Etnologia ludów pozaeuropejskich: zarys, Kraków: Universitas, 2003, s. 31, ISBN 83-242-0149-1, OCLC 1424256189 .
↑ KazimierzK. Moszyński KazimierzK., Ludy zbieracko-łowieckie: ich kultura materialna oraz podstawowe wiadomości o formach współżycia zbiorowego, o wiedzy, życiu religijnym i sztuce, Kraków: Nakładem Państwowego Wydawnictwa Naukowego, 1951, s. 35, OCLC 69600806 .
↑ Anderbeck 2012 ↓, s. 271.
↑ Moken, [w:] Gerald W.G.W. Fry Gerald W.G.W., Gayla S.G.S. Nieminen Gayla S.G.S., Harold E.H.E. Smith Harold E.H.E., Historical Dictionary of Thailand, wyd. 3, Lanham: Scarecrow Press, 2013, s. 253, ISBN 978-0-8108-7802-0, OCLC 821067766 (ang.).
1 2 Larish 2005 ↓, s. 513.
↑ Moken. Endangered Languages Project. [dostęp 2024-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-08-10)]. (ang.).
↑ Bradley 2007 ↓, s. 404.
1 2 Sea Gypsies, [w:] Barbara A.B.A. West Barbara A.B.A., Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania, New York: Infobase Publishing, 2009, s. 717, ISBN 978-1-4381-1913-7, OCLC 370717954 (ang.).
↑ Leonard Y.L.Y. Andaya Leonard Y.L.Y., Leaves of the Same Tree: Trade and Ethnicity in the Straits of Melaka, Honolulu: University of Hawaiʻi Press, 2008, s. 173–174, DOI: 10.21313/hawaii/9780824831899.001.0001, ISBN 978-0-8248-3189-9, ISBN 978-0-8248-6940-3, OCLC 259735384, JSTOR: j.ctt6wqx14 (ang.).
↑ M. PaulM.P. Lewis M. PaulM.P., Gary F.G.F. Simons Gary F.G.F., Charles D.Ch.D. Fennig Charles D.Ch.D. (red.), Moken, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 18, Dallas: SIL International, 2015 [dostęp 2021-08-16] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-29] (ang.).
↑ Larish 2005 ↓, s. 513–514.
↑ Arunotai, Wongbusarakum i Elias 2007 ↓, s. 13.
↑ Nowak 1993 ↓, s. 230.
↑ Jacob Y. deJ.Y. Groot Jacob Y. deJ.Y., Urak Lawoi’ Language and Social History, Phuket: Phuket Campus, Prince of Songkla University, 2012, s. 7 [dostęp 2024-08-11] (ang.).
↑ Larish 2005 ↓, s. 513–514, 515.
↑ David W.D.W. Hogan David W.D.W., Stephen W.S.W. Pattemore Stephen W.S.W., Urak Lawoi’: Basic Structures and a Dictionary, Canberra: Department of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University, 1988 (Pacific Linguistics C-109), s. 1–4, DOI: 10.15144/PL-C109, ISBN 0-85883-385-9, OCLC 21586673 (ang.).

Bibliografia

KarlK. Anderbeck KarlK., The Malayic-speaking Orang Laut: Dialects and directions for research, „Wacana”, 14 (2), 2012, s. 265–312, DOI: 10.17510/wacana.v14i2.64, ISSN 2407-6899, OCLC 8773625975 [dostęp 2024-08-10] (ang.).
NarumonN. Arunotai NarumonN., SupinS. Wongbusarakum SupinS., DerekD. Elias DerekD., Bridging the Gap between the Rights and Needs of Indigenous Communities and the Management of Protected Areas : Case Studies from Thailand : Surin Islands National Marine Park and the Moken, Tarutao National Marine Park and the Urak Lawoi, Bangkok: UNESCO Asia and Pacific Regional Bureau for Education, 2007 (Coastal region and small island papers 22), ISBN 92-9223-116-2, OCLC 299154043 [dostęp 2024-08-10] (ang.).
DavidD. Bradley DavidD., East and Southeast Asia, [w:] ChristopherCh. Moseley (red.), Encyclopedia of the World’s Endangered Languages, Abingdon–New York: Routledge, 2007, s. 349–422, DOI: 10.4324/9780203645659, ISBN 978-0-2036-4565-9, ISBN 978-0-7007-1197-0, OCLC 47983733 (ang.).
Michael D.M.D. Larish Michael D.M.D., Moken and Moklen, [w:] K. AlexanderK.A. Adelaar, Nikolaus P.N.P. Himmelmann (red.), The Austronesian Languages of Asia and Madagascar, Abingdon–New York: Routledge, 2005, s. 513–533, DOI: 10.4324/9780203821121, ISBN 978-0-2038-2112-1, ISBN 978-0-7007-1286-1, OCLC 53814161 (ang.).
Barbara S.B.S. Nowak Barbara S.B.S., Selung/Moken, [w:] DavidD. Levinson (red.), Encyclopedia of World Cultures, t. 5: East and Southeast Asia, Boston: G.K. Hall, 1993, s. 230–233, ISBN 0-8168-8840-X, OCLC 22492614 [dostęp 2024-08-10] (ang.).

[etnologia2003-1] JanuszJ. Kamocki JanuszJ., Etnologia ludów pozaeuropejskich: zarys, Kraków: Universitas, 2003, s. 31, ISBN 83-242-0149-1, OCLC 1424256189 .

[ludy1951-2] KazimierzK. Moszyński KazimierzK., Ludy zbieracko-łowieckie: ich kultura materialna oraz podstawowe wiadomości o formach współżycia zbiorowego, o wiedzy, życiu religijnym i sztuce, Kraków: Nakładem Państwowego Wydawnictwa Naukowego, 1951, s. 35, OCLC 69600806 .

[CITEREFAnderbeck2012271-3] Anderbeck 2012 ↓, s. 271.

[dict-4] Moken, [w:] Gerald W.G.W. Fry Gerald W.G.W., Gayla S.G.S. Nieminen Gayla S.G.S., Harold E.H.E. Smith Harold E.H.E., Historical Dictionary of Thailand, wyd. 3, Lanham: Scarecrow Press, 2013, s. 253, ISBN 978-0-8108-7802-0, OCLC 821067766 (ang.).

[CITEREFLarish2005513-5] 1 2 Larish 2005 ↓, s. 513.

[ELP-6] Moken. Endangered Languages Project. [dostęp 2024-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-08-10)]. (ang.).

[CITEREFBradley2007404-7] Bradley 2007 ↓, s. 404.

[West-8] 1 2 Sea Gypsies, [w:] Barbara A.B.A. West Barbara A.B.A., Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania, New York: Infobase Publishing, 2009, s. 717, ISBN 978-1-4381-1913-7, OCLC 370717954 (ang.).

[andaya-9] Leonard Y.L.Y. Andaya Leonard Y.L.Y., Leaves of the Same Tree: Trade and Ethnicity in the Straits of Melaka, Honolulu: University of Hawaiʻi Press, 2008, s. 173–174, DOI: 10.21313/hawaii/9780824831899.001.0001, ISBN 978-0-8248-3189-9, ISBN 978-0-8248-6940-3, OCLC 259735384, JSTOR: j.ctt6wqx14 (ang.).

[Ethnologue-10] M. PaulM.P. Lewis M. PaulM.P., Gary F.G.F. Simons Gary F.G.F., Charles D.Ch.D. Fennig Charles D.Ch.D. (red.), Moken, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 18, Dallas: SIL International, 2015 [dostęp 2021-08-16] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-29] (ang.).

[CITEREFLarish2005513–514-11] Larish 2005 ↓, s. 513–514.

[CITEREFArunotaiWongbusarakumElias200713-12] Arunotai, Wongbusarakum i Elias 2007 ↓, s. 13.

[CITEREFNowak1993230-13] Nowak 1993 ↓, s. 230.

[degroot2012-14] Jacob Y. deJ.Y. Groot Jacob Y. deJ.Y., Urak Lawoi’ Language and Social History, Phuket: Phuket Campus, Prince of Songkla University, 2012, s. 7 [dostęp 2024-08-11] (ang.).

[CITEREFLarish2005513–514,_515-15] Larish 2005 ↓, s. 513–514, 515.

[urak-lawoi1988-16] David W.D.W. Hogan David W.D.W., Stephen W.S.W. Pattemore Stephen W.S.W., Urak Lawoi’: Basic Structures and a Dictionary, Canberra: Department of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University, 1988 (Pacific Linguistics C-109), s. 1–4, DOI: 10.15144/PL-C109, ISBN 0-85883-385-9, OCLC 21586673 (ang.).