Myszoskoczka

Myszoskoczka
	Gerbillus
	Desmarest, 1804
	; Myszoskoczka okularowa (G. cheesmani)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	gryzonie
Podrząd	Supramyomorpha
Infrarząd	myszokształtne
Nadrodzina	myszowe
Rodzina	myszowate
Podrodzina	myszoskoczki
Plemię	Gerbillini
Rodzaj	myszoskoczka
	Typ nomenklatoryczny
	Gerbillus aegyptius Desmarest, 1804 (= Dipus gerbillus Olivier, 1800)
Synonimy
	Dipodillus Lataste, 1881; Endecapleura Lataste, 1882; Hendecapleura: Lataste, 1884; Monodia Heim de Balsac, 1943; Petteromys Pavlinov, 1982;
	Dipodillus Lataste, 1881; Endecapleura Lataste, 1882; Hendecapleura: Lataste, 1884; Monodia Heim de Balsac, 1943; Petteromys Pavlinov, 1982;
Podordzaje i gatunki
	4 podrodzaje (w tym 1 incertae sedis) i 55 gatunków (w tym 7 wymarłych) – zobacz opis w tekście
	4 podrodzaje (w tym 1 incertae sedis) i 55 gatunków (w tym 7 wymarłych) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Myszoskoczka (Gerbillus) – rodzaj ssaków z podrodziny myszoskoczków (Gerbillinae) w obrębie rodziny myszowatych (Muridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące na suchych, pustynnych regionach w Afryce, Bliskim i Środkowym Wschodzie.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 51–222 mm, długość ogona 53–180 mm, długość ucha 7–20 mm, długość tylnej stopy 15–38 mm; masa ciała 7–67 g.

Nazwa zwyczajowa

W przeszłości nazwą „myszoskoczka” określano w Polsce różne gryzonie:

suwaka tłustego (Meriones crassus) – gatunek myszoskoczki z rodzaju Meriones
suwaka pustynnego (Meriones meridianus) – gatunek myszoskoczki z rodzaju Meriones
myszoskoczkę małą (Gerbillus gerbillus) – gatunek myszoskoczki z rodzaju Gerbillus

Ostatecznie w wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” nazwę myszoskoczka przypisano rodzajowi Gerbillus, zaś wspomniane gatunki gryzoni otrzymały odmienne nazwy.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1804 roku francuski zoolog Anselme Gaëtan Desmarest w rozdziale poświęconym klasyfikacji ssaków opublikowanym w „Nowym Słowniku Historii Naturalnej”. Desmarest wymienił trzy gatunki – Dipus canadensis Davies, 1798 (= Dipus Hudsonius E.A.W. Zimmermann, 1780, Gerbillus aegyptius Desmarest, 1804 (= Dipus gerbillus Olivier, 1800) i Dipus pyramidum É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1803 (= Dipus pyramidum É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1803) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Gerbillus aegyptius Desmarest, 1804 (= Dipus gerbillus Olivier, 1800) (myszoskoczka mała).

Taksonomia

Systematyka rodzaju Gerbillus jest słabo zbadana. W 2010 roku tunezyjscy naukowcy z Laboratoire d'Ecologie Animale: Awatef Abiadh, M’barek Chetoui, Taher Lamine-Cheniti, Ernesto Capanna i Paolo Colangelo, opublikowali wyniki badań filogenetycznych z wykorzystaniem mitochondrialnego genu cytochromu b populacji sześciu gatunków myszoskoczek z rodzaju Gerbillus zamieszkujących na terenie Tunezji. Naukowcy wskazali konieczność rewizji dotychczasowego podziału systematycznego, oraz włączenie do Gerbillus w randze podrodzaju myszoskocz (Dipodillus) – kladu, który funkcjonował dotychczas jako rodzaj w podrodzinie myszoskoczków. Dipodillus obejmuje gatunki zamieszkujące tereny północnej Afryki: myszoskocz okazały (Gerbillus campestris) i myszoskocz krótkoogonowy (Gerbillus simoni).

Gatunkiem bazalnym rodzaju Gerbillus jest G. nanus.

Kladogram z zaznaczeniem pozycji filogenetycznej tunezyjskich Gerbillus według Abiadh, Chetoui, Lamine-Cheniti i Capanna (2010):

Gerbillus

Gerbillus (podrodzaj)

	G. latastei

	G. tarabuli

G. gerbillus

Hendecapleura

G. nanus

Dipodillus

	G. campestris

	G. simoni

Etymologia

Gerbillus: fr. gerboa lub jerboa ‘myszoskoczek’, od arab. ‏جَرْبُوع‎ jarbū ‘mięśnie grzbietu i lędźwi’; łac. przyrostek zdrabniający -illus.
Dipodillus: rodzaj Dipus E.A.W. Zimmermann, 1780 (skoczek); łac. przyrostek zdrabniający -illus. Gatunek typowy: Lataste wymienił dwa gatunki – Gerbillus campestris Loche, 1867 i Gerbillus simoni Lataste, 1881 – z któreych gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Gerbillus simoni Lataste, 1881.
Endecapleura i Hendecapleura: gr. ενδεκα endeka ‘jedenaście’; πλευρα pleura ‘żebro’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Gerbillus garamantis Lataste, 1881.
Monodia: Théodore André Monod (1902–2000), francuski przyrodnik. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Monodia mauritaniae Heim de Balsac, 1943.
Petteromys: Francis Petter (1923–2012), francuski zoolog; gr. μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy: Meriones dasyurus Wagner, 1842.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki zgrupowane w kilku podrodzajach:

Podrodzaj	Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Hendecapleura Lataste, 1884	Gerbillus poecilops	Yerbury & O. Thomas, 1895	myszoskoczka adeńska	gatunek monotypowy	przybrzeżne górzyste regiony w południowo-zachodniej Arabii Saudyjskiej i zachodnim Jemenie	DC: 15–22 cm DO: 7,2–11,5 cm MC: brak danych	LC
	Gerbillus henleyi	(de Winton, 1903)	myszoskoczka karłowata	2 podgatunki	Afryka Północna od Sahary Zachodniej i Maroka na wschód do Egiptu, na południe od Sahary od południowej Mauretanii i północnego Senegalu na wschód do północnego Sudanu, Azja Zachodnia oraz nieregularnie na Półwyspie Arabskim i w Dżibuti	DC: 5,5–7,3 cm DO: 7,3–10,7 cm MC: 8–14 g	LC
	Gerbillus syrticus	Misonne, 1974	myszoskoczka piaskowa	gatunek monotypowy	endemit Libii (znany tylko z miejsca typowego w pobliżu Nofilii)	DC: około 5,1 cm DO: około 5,3 cm MC:brak danych	NE
	Gerbillus nanus	Blanford, 1875	myszoskoczka beludżystańska	4 podgatunki	Egipt (Synaj), Izrael, Jordania, Półwysep Arabski, Irak na wschód do północno-zachodnich Indii; zakres wysokości: 0–1000 m n.p.m.	DC: 7,2–11 cm DO: 8–14,5 cm MC: 14–29 g	LC
	Gerbillus pusillus	W. Peters, 1878	myszoskoczka drobna	gatunek monotypowy	Etiopia, południowo-wschodni Sudan Południowy, zachodnia Kenia, północno-środkowa Tanzania i południowo-zachodnia Somalia	DC: 5,4–7,7 cm DO: 8,2–11,5 cm MC: brak danych	LC
	Gerbillus garamantis	Lataste, 1881	myszoskoczka algierska	gatunek monotypowy	endemit Algierii (znany tylko z Sidi Roueld (Warkala))	DC: 7,4–7,8 cm DO: około 11,5 cm MC: brak danych	NE
	Gerbillus grobbeni	Klaptocz, 1909	myszoskoczka plażowa	gatunek monotypowy	endemit Libii (znany tylko z Dernah (Cyrenajka)	DC: około 8,3 cm DO: około 12 cm MC: brak danych	DD
	Gerbillus principulus	(O. Thomas & Hinton, 1923)	myszoskoczka przednia	gatunek monotypowy	endemit Sudanu (znany z 2 pobliskich miejsc w Dżabal Meidob)	DC: około 7,3 cm DO: około 11,5 cm MC: brak danych	DD
	Gerbillus watersi	de Winton, 1901	myszoskoczka samotna	gatunek monotypowy	piaszczysta siedliska w północno-wschodnim Sudanie, południowo-wschodnim Dżibuti i Somalii	DC: 7–9,6 cm DO: 9–12,5 cm MC: 14–20 g	LC
	Gerbillus brockmani	(O. Thomas, 1910)	myszoskoczka wyżynna	gatunek monotypowy	endemit Somalii (znany tylko z Burco)	DC: 7,1–8,4 cm DO: 10,6–11,7 cm MC: brak danych	DD
	Gerbillus muriculus	(O. Thomas & Hinton, 1923)	myszoskoczka darfurska	gatunek monotypowy	endemit Sudanu (znany tylko z miejsca typowego w północnym Darfurze); zakres wysokości: około 885 m n.p.m.	DC: około 6,5 cm DO: około 8,2 cm MC: brak danych	DD
	Gerbillus vivax	(O. Thomas, 1902)		gatunek monotypowy	endemit Libii (Ain Hammam (w pobliżu Sokna) i Sebha)	DC: około 7,5 cm DO: około 10,6 cm MC: brak danych	NE
	Gerbillus amoenus	(de Winton, 1902)	myszoskoczka powabna	gatunek monotypowy	Afryka Północna od Mauretanii na wschód do Egiptu	DC: 7–10,5 cm DO: 9–14,5 cm MC: 11–36 g	LC
	Gerbillus mesopotamiae	D.L. Harrison, 1956	myszoskoczka mezopotamska	gatunek monotypowy	doliny rzek Tygrys, Eufrat i Karun (skrajnie wschodnia Syria, Irak i południowo-zachodni Iran)	DC: 7,5–9,1 cm DO: 8,5–12,1 cm MC: brak danych	LC
	Gerbillus famulus	Yerbury & O. Thomas, 1895	myszoskoczka jemeńska	gatunek monotypowy	endemit Jemenu (skaliste wzgórza z niską roślinnością)	DC: 8,6–10,5 cm DO: 12,8–15 cm MC: 24–38 g	LC
Gerbillus Desmarest, 1804	Gerbillus nancillus	O. Thomas & Hinton, 1923	myszoskoczka prosowa	gatunek monotypowy	rozproszone populacje na sahelijskich sawannach w Senegalu, Mali, Nigrze i Sudanie, także w południowo-wschodnim Egipcie	DC: 5,5–6,9 cm DO: 7,6–8,9 cm MC: 7–11 g	DD
	Gerbillus cheesmani	O. Thomas, 1919	myszoskoczka okularowa	3 podgatunki	Jordania, Półwysep Arabski, Irak i południowy Iran; zakres wysokości: 0–1240 m n.p.m.	DC: 7,4–10,3 cm DO: 9,4–14,6 cm MC: 17–35 g	LC
	Gerbillus aquilus	Schlitter & Setzer, 1972	myszoskoczka śniada	gatunek monotypowy	południowo-wschodni Iran, południowy Afganistan i południowo-zachodni Pakistan (Beludżystan)	DC: 9,4–10,3 cm DO: 12,2–15,1 cm MC: brak danych	LC
	Gerbillus gerbillus	(Olivier, 1800)	myszoskoczka mała	gatunek monotypowy	Afryka Północna od Maroka i Mauretanii na wschód do Egiptu, północnego Sudanu, południowo-zachodniego Izraela, Palestyny i południowo-zachodniej Jordanii; prawdopodobnie północna Erytrea	DC: 7–10,5 cm DO: 9–13,6 cm MC: 14–35 g	LC
	Gerbillus andersoni	de Winton, 1902	myszoskoczka wydmowa	2 podgatunki	przybrzeżna Afryka Północna od Tunezji na wschód do Egiptu, Izraela, Palestyny i zachodniej Jordanii	DC: 7–11,5 cm DO: 9–13,5 cm MC: 16–38 g	LC
	Gerbillus nigeriae	O. Thomas & Hinton, 1920	myszoskoczka sahelska	gatunek monotypowy	zachodnia Mauretania, północna Senegal, Mali, Niger, północne Burkina Faso, północna Nigeria i zachodni Czad	DC: 7,4–10,6 cm DO: 10,4–16 cm MC: 14–43 g	LC
	Gerbillus latastei	O. Thomas & Trouessart, 1903	myszoskoczka włosostopa	gatunek monotypowy	od Hadjeb El Djmel (północno-środkowa Algieria) na wschód przez Tunezję do północnej Libii	DC: 9,8–12 cm DO: 11–14,4 cm MC: 34–50 g	DD
	Gerbillus hesperinus	Cabrera, 1936	myszoskoczka marokańska	gatunek monotypowy	endemit Maroka (znany tylko z miejsca typowego w As-Suwajrze)	DC: 9–11,4 cm DO: 9,8–12 cm MC: brak danych	EN
	Gerbillus hoogstraali	Lay, 1975	myszoskoczka zwinna	gatunek monotypowy	endemit Maroka (piaszczyste gleby w dolinie Sus	DC: 8–10 cm DO: 10,3–13 cm MC: 22–30 g	VU
	Gerbillus floweri	O. Thomas, 1919	myszoskoczka synajska	gatunek monotypowy	obie strony Delty Nilu i półwysep Synaj (północny Egipt), Negew i przybrzeżne równiny (południowy Izrael i Palestyna)	DC: 9,5–13 cm DO: 13–15,8 cm MC: 26–63 g	LC
	Gerbillus pyramidum	(É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1803)	myszoskoczka egipska	3 podgatunki	Mali i Niger na wschód przez Czad do północnego Sudanu i Egiptu, także zachodnia Mauretania	DC: 10,2–13,5 cm DO: 12,8–18 cm MC: 37–67 g	LC
	Gerbillus acticola	O. Thomas, 1918	myszoskoczka berberyjska	gatunek monotypowy	endemit Sudanu (suche przybrzeżne równiny na północnym zachodzie); zakres wysokości: poniżej 1000 m n.p.m.	DC: 9–10,4 cm DO: 12,4–14,2 cm MC: brak danych	DD
	Gerbillus occiduus	Lay, 1975	myszoskoczka zachodnia	gatunek monotypowy	endemit Maroka (wybrzeże od 80 km na południowy zachód od Kulmimu na południe od gór Antyatlas do Tarfaii	DC: 7,5–9,9 cm DO: 9,8–12,6 cm MC: brak danych	DD
	Gerbillus tarabuli	O. Thomas, 1902	myszoskoczka pustynna	gatunek monotypowy	od południowego Maroka na wschód do północnej Tunezji i środkowej Libii, na południe do północnego Senegalu, Mali (na północ od rzeki Niger) i północno-zachodni Czad	DC: 8,4–11,7 cm DO: 10,7–15,5 cm MC: 19–46 g	LC
	Gerbillus agag	O. Thomas, 1903	myszoskoczka skąpa	3 podgatunki	Mali, południowy Niger, północna Nigeria, skrajnie północny Kamerun, zachodnio-środkowy Czad, Sudan, skrajnie południowo-wschodni Sudan Południowy i zachodnia Kenia	DC: 9–13,5 cm DO: 10–14,3 cm MC: 30–34 g	DD
	Gerbillus pulvinatus	Rhoads, 1896	myszoskoczka pulchna	gatunek monotypowy	Dżibuti, południowo-zachodnia Etiopia i północno-zachodnia Kenia; być może południowo-wschodni Sudan Południowy	DC: 8,6–10,5 cm DO: 11,8–14,5 cm MC: brak danych	LC
	Gerbillus dunni	O. Thomas, 1904	myszoskoczka somalijska	gatunek monotypowy	stepy i suche sawanny w Erytrei, Etiopii, Dżibuti i Somalii	DC: 9,3–10,2 cm DO: 13–14,3 cm MC: 34–41 g	LC
	Gerbillus rosalinda	St. Leger, 1929	myszoskoczka sudańska	gatunek monotypowy	znany z kilku miejsc w środkowym Sudanie (obszar Kordofan) i zachodnio-środkowej Somalii	DC: 8,7–10,6 cm DO: 10,5–13 cm MC: 20–35 g	LC
	Gerbillus gleadowi	J.A. Murray, 1886	myszoskoczka indyjska	gatunek monotypowy	dolina Indusu w Pakistanie (Pendżab i Sindh) i północno-zachodnich Indiach (Radżastan i Gudźarat)	DC: 7,5–10,2 cm DO: 11,8–15 cm MC: 20–28 g	LC
Dipodillus Lataste, 1881	Gerbillus simoni	Lataste, 1881	myszoskocz krótkoogonowy	gatunek monotypowy	północno-wschodnie Maroko, północna Algieria, Tunezja, północno-zachodnia i północno-wschodnia Libia i przybrzeżny Egipt (na zachód od Delty Nilu)	DC: 6,9–10,3 cm DO: 5,7–9,6 cm MC: 12–22 g	LC
	Gerbillus maghrebi	Schlitter & Setzer, 1972	myszoskocz naskalny	gatunek monotypowy	endemit Maroka (między południową częścią gór Rif a górami Atlas Średni)	DC: 10,6–11,9 cm DO: 10,2–11,1 cm MC: 34–58 g	LC
	Gerbillus dasyurus	(J.A. Wagner, 1842)	myszoskocz arabski	gatunek monotypowy	południowa Turcja, Syria, Liban, Izrael, Palestyna, Jordania, Egipt (Synaj), Irak i Półwysep Arabski; zakres wysokości: 500–2000 m n.p.m.	DC: 7–11 cm DO: 8,5–14 cm MC: 15–35 g	LC
	Gerbillus campestris	Levaillant, 1857	myszoskocz okazały	gatunek monotypowy	Afryka Północna (Maroko do Egiptu), rozłączne populacje na Saharze i Subsaharze (północna Mauretania, Mali, Niger, Czad i Sudan)	DC: 9,9–11,2 cm DO: 11,8–15,3 cm MC: 21–38 g	LC
	erbillus rupicola	Granjon, Aniskin, Volobouev & Sicard, 2002	myszoskocz urwiskowy	gatunek monotypowy	endemit Mali (znany z 2 miejsc na południe od rzeki Niger)	DC: 9,5–10,6 cm DO: 13,6–14,2 cm MC: 31–39 g	LC
	Gerbillus mackilligini	(O. Thomas, 1904)	myszoskocz nubijski	gatunek monotypowy	suche pustynie od południowo-wschodniego Egiptu i północno-wschodniego Sudanu; zakres wysokości: do 750 m n.p.m.	DC: 7,2–8,6 cm DO: 9,9–13,8 cm MC: brak danych	LC
	Gerbillus jamesi	D.L. Harrison, 1967	myszoskocz reliktowy	gatunek monotypowy	endemii Tunezji (znany tylko z miejsca typowego w obszarze pomiędzy Bouficha i Enfidha)	DC: około 7,9 cm DO: około 10,5 cm MC: brak danych	DD
	Gerbillus somalicus	O. Thomas, 1910	myszoskocz somalijski	gatunek monotypowy	znany tylko z 2 miejsc Dżibuti i północnej Somalii	DC: 8,2–9 cm DO: 11,2–12,4 cm MC: brak danych	DD
	Gerbillus lowei	O. Thomas & Hinton, 1923	myszoskocz darfurski	gatunek monotypowy	endemit Sudanu (znany tylko z kilku miejsc w Dżabal Marra); zakres wysokości: do 2300 m n.p.m.	DC: 8,9–11,3 cm DO: 14,1–15,8 cm MC: 32–40 g	DD
	Gerbillus stigmonyx	Heuglin, 1877	myszoskocz chartumski	gatunek monotypowy	endemit Sudanu (kilka miejsc wzdłuż Nilu Białego od Chartumu do El Kowy	DC: 8,6–9,5 cm DO: 9,7–10,6 cm MC: brak danych	DD
	Gerbillus bottai	Lataste, 1882	myszoskocz nilowy	gatunek monotypowy	endemit Sudanu (pomiędzy rzekami Nil Biały a Nil Błękitny, na południe od Chartumu)	DC: 8,3–9,2 cm DO: 10,1–11 cm MC: 19–26 g	DD
	Gerbillus harwoodi	O. Thomas, 1901	myszoskocz masajski	gatunek monotypowy	południowo-środkowa Kenia i północno-środkowa Tanzania	DC: 6–8,9 cm DO: 8,5–11,2 cm MC: około 14 g	LC
Incertae sedis	Gerbillus burtoni	F. Cuvier, 1838	myszoskoczka reliktowa	gatunek monotypowy	endemit Sudanu (obszar Darfuru)	DC: brak danych DO: brak danych MC: brak danych	DD
Incertae sedis	Gerbillus mauritaniae	(Heim de Balsac, 1943)	myszoskoczka mauretańska	gatunek monotypowy	endemit Mauretanii (znany z miejsca typowego w regionie Aoukar)	DC: około 5,5 cm DO: około 7,5 cm MC: brak danych	NE

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, VU – gatunek narażony, EN – gatunek zagrożony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe:

Gerbillus bibersoni Geraads, 1995 (Maroko; pliocen)
Gerbillus abdallahi Tong Haiyan, 1989 (Maroko; plejstocen)
Gerbillus grandis Tong Haiyan, 1989 (Maroko; plejstocen)
Gerbillus jebileti Tong Haiyan, 1989 (Maroko; plejstocen)
Gerbillus minutus Tong Haiyan, 1989 (Maroko; plejstocen)
Gerbillus ochrae Tong Haiyan, 1989 (Maroko; plejstocen)
Gerbillus robustus Tong Haiyan, 1989 (Maroko; plejstocen)

Historia ekspansji rodzaju

Pojawienie się rodzaju Gerbillus zbiega się z okresem mioceńsko-plioceńskiej ekspansji afrykańskich suchych biomów. Odkryte kopalne ślady występowania Gerbillus dokumentują rozprzestrzenienie przedstawicieli rodzaju na dużym obszarze: Chińska Republika Ludowa (wczesny plejstocen), Indie (plejstocen), Afryka (środkowy pliocen–wczesny plejstocen). Najstarszym poznanym przodkiem gryzoni z rodzaju był Debruijnimys, którego szczątki datowane na wczesny pliocen odkryto w Hiszpanii, a oceniane na późny pliocen w północnej Afryce.

Uwagi

↑ Uzasadniona poprawka Endecapleura Lataste, 1882.
↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 A.G. Desmarest: Tableau Méthodique des Mammifères. W: Nouveau dictionnaire d’histoire naturelle, appliquée aux arts, à l’agriculture, à l’économie rurale et domestique, à la médecine, etc. Par une société de naturalistes et d’agriculteurs. T. 24. Paris: Chez Deterville, 1804, s. 22. (fr.).
↑ F. Lataste. Mammifères nouveaux d’Algérie. „Le Naturaliste”. 1 (64), s. 506, 1881. (fr.).
↑ F. Lataste. Mammifères nouveaux d’Algérie. „Le Naturaliste”. 2 (16), s. 127, 1882. (fr.).
↑ F. Lataste. Revue systematique des campagnols de Sibéria. „Annali del Museo civico di storia naturale di Genova”. 20, s. 258, 1884. (fr.).
1 2 R. Heim de Balsac. Mission Th. MONOD. – Genre nouveau de Rongeur (Gerbillinae) de Mauritanie. „Bulletin du Muséum national d’histoire naturelle”. 2^e série. 15, s. 287, 1943. (fr.).
1 2 И.Я. Павлинов. Филогения и классификация подсемейства песчанок Gerbillinae. „Бюллетень Московского общества испытателей природы”. Отдел биологический. 87 (2), s. 30, 1982. (ros.).
1 2 3 4 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 260–261. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 450–454. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 5 Ch. Denys, P. Taylor & K. Aplin. Opisy gatunków Muridae: Ch. Denys, P. Taylor, C. Burgin, K. Aplin, P.-H. Fabre, R. Haslauer, J. Woinarski, B. Breed & J. Menzies: Family Muridae (True Mice and Rats, Gerbils and relatives). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 627–640. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
1 2 D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Gerbillus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-03].
1 2 3 4 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 287–291. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
1 2 Z. Kraczkiewicz: Ssaki. Wrocław: Polskie Towarzystwo Zoologiczne – Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych, 1968, s. 81, seria: Polskie nazewnictwo zoologiczne.
↑ K. Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1971, s. 218 i 452.
↑ K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 208, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
↑ Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. pwn.pl Sp. z o.o., 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.
1 2 3 4 5 A. Abiadh, M. Chetoui, T. Lamine-Cheniti, E. Capanna i inni. Molecular phylogenetics of the genus Gerbillus (Rodentia, Gerbillinae): Implications for systematics, taxonomy and chromosomal evolution. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 56 (2), s. 513-518, 2010-08. Elsevier. DOI: 10.1016/j.crvi.2010.07.003. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Subfamily Gerbillinae. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-03].
↑ Palmer 1904 ↓, s. 294.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 238.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 258.
↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, J. Zijlstra & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.13) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-01-15]. (ang.).
↑ Taxonomy: Gerbillus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-01-15]. (ang.).
↑ J.S.J.S. Zijlstra J.S.J.S., Gerbillus Desmarest, 1804, Hesperomys project (Version 23.2.0), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2023-02-25] (ang.).
↑ D. Geraads. Rongeurs et insectivores (Mammalia) du Pliocène final de Ahl al Oughlam (Casablanca, Maroc). „Geobios”. 28 (1), s. 104, 1995. DOI: 10.1016/S0016-6995(95)80206-1. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 H. Tong. Origine et évolution des Gerbillidae (Mammalia, Rodentia) en Afrique du Nord. „Mémoires de la Société Géologique de France”. Nouvelle série. 155, s. 1–120, 1989. (fr.).
1 2 3 4 5 6 A. Ndiaye, K. Bâ, V. Aniskin, T. Benazzou, P. Chevret, A. Konečný, M. Sembène, C. Tatard, G.J. Kergoat & L. Granjon. Evolutionary systematics and biogeography of endemic gerbils (Rodentia, Muridae) from Morocco: an integrative approach. „Zoologica Scripta”. 41 (1), s. 25, 2011. DOI: 10.1111/j.1463-6409.2011.00501.x. (ang.).

Bibliografia

T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).

[4] Uzasadniona poprawka Endecapleura Lataste, 1882.

[23] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Desmarest-1] 1 2 A.G. Desmarest: Tableau Méthodique des Mammifères. W: Nouveau dictionnaire d’histoire naturelle, appliquée aux arts, à l’agriculture, à l’économie rurale et domestique, à la médecine, etc. Par une société de naturalistes et d’agriculteurs. T. 24. Paris: Chez Deterville, 1804, s. 22. (fr.).

[Lataste1881-2] F. Lataste. Mammifères nouveaux d’Algérie. „Le Naturaliste”. 1 (64), s. 506, 1881. (fr.).

[Lataste1882-3] F. Lataste. Mammifères nouveaux d’Algérie. „Le Naturaliste”. 2 (16), s. 127, 1882. (fr.).

[Lataste1884-5] F. Lataste. Revue systematique des campagnols de Sibéria. „Annali del Museo civico di storia naturale di Genova”. 20, s. 258, 1884. (fr.).

[Balsac-6] 1 2 R. Heim de Balsac. Mission Th. MONOD. – Genre nouveau de Rongeur (Gerbillinae) de Mauritanie. „Bulletin du Muséum national d’histoire naturelle”. 2^e série. 15, s. 287, 1943. (fr.).

[Pavlinov-7] 1 2 И.Я. Павлинов. Филогения и классификация подсемейства песчанок Gerbillinae. „Бюллетень Московского общества испытателей природы”. Отдел биологический. 87 (2), s. 30, 1982. (ros.).

[Cichocki&inni-8] 1 2 3 4 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 260–261. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-9] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 450–454. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Denys&inni-10] 1 2 3 4 5 Ch. Denys, P. Taylor & K. Aplin. Opisy gatunków Muridae: Ch. Denys, P. Taylor, C. Burgin, K. Aplin, P.-H. Fabre, R. Haslauer, J. Woinarski, B. Breed & J. Menzies: Family Muridae (True Mice and Rats, Gerbils and relatives). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 627–640. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).

[Wilson&Reeder-11] 1 2 D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Gerbillus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-03].

[amw-12] 1 2 3 4 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 287–291. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[kracz-13] 1 2 Z. Kraczkiewicz: Ssaki. Wrocław: Polskie Towarzystwo Zoologiczne – Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych, 1968, s. 81, seria: Polskie nazewnictwo zoologiczne.

[Kowalski-14] K. Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1971, s. 218 i 452.

[Kowalski&inni-15] K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 208, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.

[PWN2008-16] Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. pwn.pl Sp. z o.o., 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.

[Abiadh-17] 1 2 3 4 5 A. Abiadh, M. Chetoui, T. Lamine-Cheniti, E. Capanna i inni. Molecular phylogenetics of the genus Gerbillus (Rodentia, Gerbillinae): Implications for systematics, taxonomy and chromosomal evolution. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 56 (2), s. 513-518, 2010-08. Elsevier. DOI: 10.1016/j.crvi.2010.07.003. (ang.).

[Wilson&Reeder2-18] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Subfamily Gerbillinae. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-03].

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655450_294]-19] Palmer 1904 ↓, s. 294.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655394_238]-20] Palmer 1904 ↓, s. 238.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655414_258]-21] Palmer 1904 ↓, s. 258.

[mdd-22] N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, J. Zijlstra & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.13) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-01-15]. (ang.).

[24] Taxonomy: Gerbillus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-01-15]. (ang.).

[zij-25] J.S.J.S. Zijlstra J.S.J.S., Gerbillus Desmarest, 1804, Hesperomys project (Version 23.2.0), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2023-02-25] (ang.).

[ger-26] D. Geraads. Rongeurs et insectivores (Mammalia) du Pliocène final de Ahl al Oughlam (Casablanca, Maroc). „Geobios”. 28 (1), s. 104, 1995. DOI: 10.1016/S0016-6995(95)80206-1. (ang.).

[tong-27] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 H. Tong. Origine et évolution des Gerbillidae (Mammalia, Rodentia) en Afrique du Nord. „Mémoires de la Société Géologique de France”. Nouvelle série. 155, s. 1–120, 1989. (fr.).

[ndi&inni-28] 1 2 3 4 5 6 A. Ndiaye, K. Bâ, V. Aniskin, T. Benazzou, P. Chevret, A. Konečný, M. Sembène, C. Tatard, G.J. Kergoat & L. Granjon. Evolutionary systematics and biogeography of endemic gerbils (Rodentia, Muridae) from Morocco: an integrative approach. „Zoologica Scripta”. 41 (1), s. 25, 2011. DOI: 10.1111/j.1463-6409.2011.00501.x. (ang.).