National Football League (w skrócieNFL, pol.Narodowa Liga Futbolowa) – największa zawodowa liga futbolu amerykańskiego, złożona z 32 drużyn. Utworzona 17 września 1920 jako American Professional Football Conference (pol. Amerykańska Konferencja Futbolu Zawodowego), od 1922 r. pod obecną nazwą.
Zespoły podzielone są obecnie pomiędzy dwie konferencje: American Football Conference (skrót: AFC, Amerykańska Konferencja Futbolowa) i National Football Conference (skrót: NFC, Krajowa Konferencja Futbolowa), które powstały w wyniku połączenia się American Football League i National Football League w 1970 roku. Obie konferencje dzielą się z kolei na 4 dywizje zrzeszające po 4 zespoły każda. Dla rozróżnienia dywizjom nadano określenia: Wschodnia, Północna, Południowa i Zachodnia.
Podczas sezonu każdy z zespołów ligi rozgrywa 17 meczów w przeciągu 18 tygodni – zazwyczaj w okresie od września do grudnia. Po zakończeniu sezonu następuje faza rozgrywek play-off, w której uczestniczy po 7 najlepszych zespołów w obu konferencjach: czterech zwycięzców dywizji oraz trzy drużyny niezwycięskie (tzw. dzikie karty) z najlepszym dorobkiem punktowym w danej konferencji. Faza kończy się zwycięstwem jednej z drużyn, która staje się mistrzem swojej konferencji i awansuje do finału ligi, Super Bowl, w którym mierzy się z mistrzem drugiej konferencji. Super Bowl rozgrywa się na uprzednio wybranym obiekcie – zazwyczaj jest to stadion jednej z drużyn ligi. Tydzień przed finałem, odbywa się Pro Bowl, mecz gwiazd obu konferencji.
Drużyny
W lidze NFL grają łącznie 32 zespoły, które podzielone są na dwie konferencje: American Football Conference i National Football Conference. W każdej konferencji jest po 16 drużyn, które podzielone są jeszcze na cztery dywizje (Wschodnia, Północna, Południowa i Zachodnia) po cztery drużyny każda. Każdemu z klubów wolno zgłosić 55 zawodników do rozgrywek w sezonie, jednak w dniu meczu zgłoszonych może być tylko 48 zawodników.
Kluby w NFL działają na zasadzie franczyzy, którą otrzymują od komisarza i sekretarza ligi z certyfikacją na prowadzenie profesjonalnego klubu futbolu amerykańskiego w wyznaczonym mieście. Członkostwo lub udziały mogą zostać zbyte lub przeniesione na specjalnych zasadach. Przepisy ustalają także zasięg terytorialny dla drużyn (Home Territory), w którego ramach kluby mają wyłączne prawo do organizacji profesjonalnych meczów futbolu i mogą prowadzić działalność marketingową (Home Marketing Area).
Zasady przewidują możliwość dodania nowego członka do NFL, jednak decyzja ta musi zostać zaakceptowana przez 3/4 obecnych członków ligi. Nowy kandydat musi spełnić także określone wymogi formalne i finansowe.
Od 2021 roku okres przedsezonowy składa się z trzech meczów sparingowych, jednak drużyna, która rozgrywa mecz Pro Football Hall of Fame, będzie ich mieć cztery.
Sezon zasadniczy
Na sezon zasadniczy (regular season) ligi składa się 18 tygodni rozgrywek rozpoczynających się we wrześniu, a zakończanych w grudniu. Każdy z 32 zespołów ligi gra po 17 spotkań w ciągu 18 tygodni:
sześć meczów z trzema pozostałymi drużynami w swojej dywizji, dwa mecze na drużynę – u siebie i na wyjeździe,
cztery mecze z drużynami z innej dywizji tej samej konferencji,
cztery mecze z drużynami z innych dywizji z przeciwnej konferencji,
dwa mecze z zespołami z dwóch pozostałych dywizji tej samej konferencji (kolejność par ustalana jest na bazie rankingu z zeszłego sezonu),
ostatni mecz jest dodatkowym spotkaniem z zespołem spoza konferencji z dywizji, której drużyna nie miała w planach gry na dany sezon.
Zespół tworzący terminarz rozgrywek na podstawie wzoru, zanim wybierze ten ostateczny, tworzy najpierw nawet kilka tysięcy symulacji. W NFL obowiązuje rotacyjność, która zakłada, że każdy zespół zagra z każdym z pozostałych zespołów każdej dywizji przeciwnej konferencji co najmniej raz na cztery lata.
Faza play-off
System play-off wprowadzony przez NFL w 2020 roku
Według zasad wprowadzonych przez NFL w 2020 roku sezon zasadniczy kończy się wyłonieniem 14 drużyn przystępujących do serii meczów w systemie pucharowym, prowadzących do finału ligi. Do rozgrywek play-off nominowanych jest po siedem zespołów z obu konferencji, American Football Conference (A) i National Football Conference (N):
cztery drużyny, które zdobyły pierwsze miejsca w swoich dywizjach. Mistrzów dywizji klasyfikuje się na miejscach 1–4, na podstawie stosunku wygranych do przegranych i remisów w sezonie zasadniczym,
trzy dodatkowe drużyny (tzw. dzikie karty, ang.wild cards), które miały najlepsze stosunki wyników w całej konferencji wyjąwszy mistrzów dywizji. Te zespoły klasyfikuje się na miejscach 5–7.
Zespoły z miejsc 3 i 6, 4 i 5 oraz 2 i 7 grają przeciw sobie w pierwszym tygodniu rozgrywek play-off – w fazie dzikich kart. NFL nazywa te sześć meczów „weekendem dzikich kart”. Drużyna wyżej sklasyfikowana pełni automatycznie rolę gospodarza meczu i spotkanie odbywa się na jego stadionie. W tym czasie zespoły z miejsca 1 pauzują, przechodząc automatycznie do następnej rundy – fazy dywizyjnej.
W fazie dywizyjnej obowiązują te same zasady dotyczące rozstawienia zespołów, co w przypadku poprzedniej. Drużyna sklasyfikowana najwyżej spotyka się z drużyną najniżej sklasyfikowaną, która awansowała z poprzedniej rundy. W tej fazie zespół klasyfikowany wyżej również przystępuje do pojedynku jako gospodarz.
Dwa zwycięskie zespoły rundy meczów dywizyjnych przechodzą do fazy konferencyjnej, w której walczą o tytuł mistrza konferencji. Gospodarzami tych meczów jest drużyna wyżej klasyfikowana. Tydzień później rozgrywany jest mecz Pro Bowl, a dwa tygodnie później mistrzowie obu konferencji spotykają się w meczu finałowym o mistrzostwo ligi – Super Bowl.
Od 1990 roku do 2019 do fazy play-offów kwalifikowało się 12 drużyn, po sześć z każdej konferencji. Cztery zespoły były mistrzami konferencji, a dodatkowe dwie drużyny były dzikimi kartami.
Tiebreaking – rozstrzygnięcie remisu
Zasady przewidują sposób rozstrzygania sytuacji, w których dwa zespoły, lub więcej, osiągnęły ten sam rezultat wygranych-przegranych-remisów w fazie zasadniczej w ramach swojej dywizji. W przypadku dwóch klubów bierze się pod uwagę następujące determinanty do momentu wyłonienia właściwego zespołu:
bezpośrednie pojedynki (lepszy odsetek wygranych-przegranych-remisów w meczach bezpośrednich),
lepszy odsetek wygranych-przegranych-remisów w meczach w ramach dywizji,
lepszy odsetek wygranych-przegranych-remisów w meczach z tymi samymi przeciwnikami,
lepszy odsetek wygranych-przegranych-remisów w meczach rozegranych w ramach konferencji,
siła zwycięstwa (strength of victory, SOV), czyli odsetek łącznego bilansu wygranych-przegranych-remisów przeciwników,
siła terminarza (strength of schedule, SOS), czyli łączny procent zwycięstw jej przeciwników z poprzedniego sezonu,
lepsza pozycja w konferencji pod względem punktów zdobytych i straconych,
lepsza pozycja w zestawieniu wszystkich drużyn pod względem punktów zdobytych i straconych,
lepszy stosunek punktów netto w meczach wspólnych przeciwników (stosunek sumy punktów zdobytych do punktów straconych),
lepszy stosunek punktów netto we wszystkich meczach,
lepszy stosunek przyłożeń we wszystkich meczach,
rzut monetą.
Zasady przewidują podobną sytuację w przypadku potrzeby wyłonienia dwóch drużyn z każdej konferencji jako dzikich kart. Jeżeli problem powstaje w wypadku drużyn z tej samej dywizji, to stosuje się powyższe zasady. Jeżeli zespoły są z innych dywizji, to stosuje się poniższe zasady:
bezpośrednie pojedynki (jeżeli dotyczy sytuacji),
lepszy odsetek wygranych-przegranych-remisów w meczach w ramach konferencji,
lepszy odsetek wygranych-przegranych-remisów w meczach z tymi samymi przeciwnikami, minimum czterech przeciwników,
siła zwycięstwa (strength of victory, SOV),
siła terminarza (strength of schedule, SOS),
lepsza pozycja w konferencji pod względem punktów zdobytych i straconych,
lepsza pozycja w zestawieniu wszystkich drużyn pod względem punktów zdobytych i straconych,
lepszy stosunek punktów netto w meczach w konferencji,
lepszy stosunek punktów netto we wszystkich meczach,
Pierwszy raz propozycja draftu została przedłożona przez zespół Philadelphia Eagles w 1935 roku ze względu na to, że klub nie posiadał wystarczająco środków, żeby zainteresować swoją ofertą zawodników. Propozycja instytucji draftu została zaakceptowana na spotkaniu ligi w tym samym roku i pierwszy zaciąg odbył się w 1936 roku. Początkowo instytucja draftu nie była medialna. Listy zawodników tworzono na bazie raportów prasowych lub pozyskiwaniu rekomendacji od władz poszczególnych uczelni. Do lat 60. nie istniał również skauting sportowy. Powstanie American Football League (AFL) sprawiło, że kluby z AFL i National Footbal League (NFL) zaczęły rywalizować o zawodników, a media zaczęły angażować się w relacjonowanie tych wydarzeń. W 1963 roku pojawiły się pierwsze organizacje powoływane przez kilka klubów w celu współdzielenia kosztów takiego przedsięwzięcia. Rywalizacja NFL i AFL doprowadzała do licznych patologii w próbach pozyskania nowych zawodników. Skończyły się one wraz z połączeniem obu lig w jedną. Do lat 70. kluby nie przeprowadzały testów wytrzymałościowych i zdrowotnych dla potencjalnych kandydatów. W 1976 roku New York Jets przeprowadzili pierwsze takie testy. Od lat 80. organizacje skautingowe organizowały dla przyszłych kandydatów zjazdy, aby zbierać o nich dane. Od 1985 roku w sposób scentralizowany obywa się to w Indianapolis i organizowane było przez National Football Scouting(inne języki) (obecnie NFL Scouting Combine). W 1980 roku miała miejsce pierwsza ogólnokrajowa transmisja NFL Draft. Z kolei w 2010 roku wydarzenie zostało podzielone na trzy dni. W 2019 roku transmisja wydarzenia, różnymi kanałami, dotarła do 47,5mln widzów, a w Nashville, gdzie odbył się draft, wzięła udział rekordowa liczba 600000 kibiców.
Studio NFL draft 2010 w Radio City Music Hall w Nowym Jorku
NFL Draft odbywa się pod koniec kwietnia każdego roku i trwa trzy dni, od czwartku do soboty. Podzielony on jest na siedem rund, w której każda z 32 drużyn może dokonać jednego wyboru jednego zawodnika w określonym czasie. Kolejność drużyn stanowi odwrotność tabeli poprzedniego sezonu. Zatem pierwszym zespołem dokonującym wyboru jest zawsze ostatni drużyna, a zwycięzca Super Bowl wybiera jako ostatni. Kolejność jest następująca:
1–20 drużyny, które nie weszły do fazy playoff,
21–30 zespoły, które weszły do playoffów, ale nie zagrały w Super Bowl,
31 przegrany w finale ligi,
32 zwycięzca Super Bowl.
W przypadku, kiedy są drużyny, które skończyły poprzedni sezon z tym samym wynikiem, to czynnikiem decydującym jest siła terminarza danego zespołu. Drużyna mająca terminarz z zespołami z gorszym odsetkiem zwycięstw będzie miała wyższą pozycję w drafcie. Jeżeli i to nie rozwiązuje sytuacji, to stosowane są kolejne determinanty.
W trackie wydarzenia kluby przekazują swoje decyzje z siedziby telefonicznie swoim przedstawicielom na sali draftu. Ci natomiast w określonym czasie i kolejności muszą wypełnić kartę wyboru zawodnika jego imieniem i nazwiskiem, pozycją, nazwą uczelni i numerem wyboru. Jeżeli wybór nie zostanie dokonany, to szansa przechodzi na kolejny zespół. Kiedy zawodnik otrzyma kartę, to wybór uznawany jest za oficjalny i ogłaszany jest wszystkim klubom. Zasady dają klubom możliwość wymiany możliwości swojego wyboru z innymi drużynami przed draftem lub w jego trakcie..
Żeby zawodnik był zakwalifikowany do draftu, musi być co najmniej trzy lata po ukończeniu szkoły średniej i wykorzystać swoje prawa do gry w college’u przed rozpoczęciem kolejnego sezonu futbolu akademickiego. Zawodnicy mogą także ubiegać się o wcześniejsze zakwalifikowanie do draftu, jeżeli spełniają trzyletni wymóg i zrzekną się dalszych praw do gry w lidze akademickiej.
Kontrakty i wynagrodzenia zawodników
Wszyscy „obecni i przyszli” zawodnicy klubów NFL w kwestiach negocjacji kontraktów, licencji, ochrony praw pracy, opieki zdrowotnej, zabezpieczeń emerytalnych czy wynagrodzeń są reprezentowani przez związek zawodowyNational Football League Players Association(inne języki) (NFLPA). Związek stanowi reprezentację zawodników w rozmowach z władzami klubów NFL. Wszyscy zawodnicy mają możliwość przystąpienia, lub też nie, do NFLPA. Wynikiem rozmów i negocjacji pomiędzy obiema organizacjami jest umowa zwana układem zbiorowym pracy (Collective Bargaining Agreement, skrót: CBA). 15 marca 2020 roku został podpisany układ, który obowiązywać będzie do 2030 roku.
Kontrakt grupowy reguluje m.in. kwestie: draftu, płacy minimalnej i puli wynagrodzeń w klubach, praw wolnych agentów, puli nakładów na transfery, zasad zwolnień, dni wolnych, dostępu do opieki zdrowotnej, ochrony zawodnika podczas kontuzji, ochrony związkowej, dyscyplinarne, ochrony przed dyskryminacją, planów emerytalnych, ubezpieczeń zbiorowych.
Wynagrodzenia i limit płac
Kontrakt grupowy stanowi, że wynagrodzenie gracza zawiera „uposażenie w pieniądzach, nieruchomościach, inwestycjach, pożyczkach lub czymkolwiek innym, co posiada wartość, które klub wypłaca lub jest zobligowany do wypłacenia, zawodnikowi NFL” z wyjątkiem ubezpieczeń i emerytur (benefits). Wg umowy z 2020 roku zawodnicy mają otrzymywać minimum 48% wszystkich przychodów (telewizja/transmisje, sponsoring i przychody lokalne) ligi i klubów. Na każdy sezon oblicza się limit płac (salary cap), czyli kwotę, którą zespół może lub jest zobowiązany przeznaczyć na uposażenia swoich zawodników. Kwoty tej klub nie może przekroczyć pod żadnym pozorem. Wysokość limitu płac, wg umowy z 2020 roku, w NFL oblicza się w następujący sposób: oszacowuje się wszystkie przychody klubów i ligi na dany rok (telewizja/transmisje, sponsoring i przychody lokalne), od nich odejmuje się świadczenia dla zawodników (benefits), a otrzymaną kwotę dzieli się przez 32, czyli liczbę klubów w lidze. Na przykład na 2026 rok limit ten był wyznaczony na kwotę 301,2 mln dolarów, a na 2025 rok na 279,2 mln dolarów.
Płaca minimalna zawodnika w NFL uzależniona jest od jego stażu w lidze (credited seasons). Umowa z 2020 roku określa ich wysokość na każdy sezon osobno. Poniżej przykłady płac minimalnych zawodników w wybranych sezonach:
Kontrakt grupowy określa, że wolny agent to zawodnik, który nie jest objęty kontraktem z żadnym klubem, przez co może negocjować z dowolną drużyną warunki nowego kontraktu.
Takich zawodników dzieli się na dwie kategorie:
unrestricted free agent (dosł. nieograniczonych wolnych agentów) – to zawodnik, który ma cztery sezony stażu oraz wygasły kontrakt, co sprawia, że może negocjować i podpisać kontrakt dowolnym zespołem,
restricted free agent (ograniczony wolny agent) – to zawodnik ze stażem trzech sezonów w lidze i wygasłym kontraktem, który może negocjować i podpisać umowę z dowolnym zespołem, ale jego pierwotny klub może złożyć mu różne oferty, które obejmują m.in. prawo pierwokupu lub rekompensatę za wybór w drafcie. Jeżeli klub taką ofertę wycofa, to zawodnik staje się wówczas nieograniczonym wolnym agentem,
exclusive rights free agent (wolny agent z prawem wyłączności) – to zawodnik z mniej niż trzema sezonami stażu i wygasłym kontraktem, ale kiedy jego ostatni klub przedstawi mu ofertę rocznego kontraktu z płacą minimalną (w zależności od stażu), to zawodnik taki nie może negocjować z innymi klubami.
Zawodnicy franczyzowi
Kluby mają możliwość zmniejszania możliwości negocjacyjnych zawodników o statusie nieograniczonego wolnego agenta. Kluby mogą złożyć ofertę franczyzową (franchise tag) lub przejściową (transition tag) jednemu zawodnikowi. Może ona zostać wycofana w każdej chwili przed podpisaniem, ale po podpisaniu staje się wiążąca. Kluby mogą składać te oferty pomiędzy dwudziestym drugim dniem poprzedzającym nowy sezon a ósmym dniem poprzedzającym nowy sezon. Drużyna może nałożyć na zawodnika status franczyzowego tylko trzy razy.
Typy zawodników franczyzowych:
exclusive (wyłączny) – ten typ zawodnika nie może szukać innych ofert, jest związany ze swoim klubem,
non-exclusive (niewyłączny) – zawodnik taki może negocjować z dowolnym klubem, ale pierwotny klub ma prawo wyrównania oferty. Jeżeli zawodnik zdecyduje się odejść, to pierwotny klub w ramach rekompensaty otrzymuje prawo do dwóch wyborów w pierwszej rundzie draftu,
transition (przejściowy) – zawodnik taki może negocjować z dowolnym klubem, ale jego pierwotny klub ma wyłącznie prawo wyrównania innej oferty.
Zarobki takich zawodników zależą od ich typu. W pierwszych dwóch typach zawodnik otrzymuje jednoroczną ofertę na kwotę średniej z pięciu najwyższych wynagrodzeń za poprzedni rok graczy na tej samej pozycji lub 120% jego zarobków z poprzedniego roku. Zawodnik przejściowy otrzymuje natomiast jednoroczną ofertę na kwotę średniej z dziesięciu najwyższych wynagrodzeń za poprzedni rok graczy na tej samej pozycji lub 120% jego zarobków z poprzedniego roku.
Polityka antydopingowa
Polityka antydopingowa ligi NFL znalazła swoich zwolenników i przeciwników. Faktem pozostaje to, że jest najstarszym zbiorem zasad tego typu w sporcie zawodowym (przyjęta w 1987). Od roku 1989 przepisy ligi zawieszają zawodników bez prawa do wynagrodzeń w momencie uzyskania pozytywnych wyników testów dopingowych: na 4 mecze po pierwszym przewinieniu (co stanowi 1/4 sezonu zasadniczego), na 8 meczów po drugim przewinieniu i na 12 meczów po trzecim przewinieniu. Do zawieszonych gier zalicza się mecze w sezonie, jak i w fazie play-off. W porównaniu do lig MLB i NHL, gdzie dyskwalifikuje się zawodników po trzecim przewinieniu, przepisy NFL są najłagodniejsze.
Jako że NFL rozpoczęła serię losowych, całorocznych testów na obecność substancji dopingowych i polepszających wydajność znacznie wcześniej niż inne ligi, na zabronionych praktykach przyłapano więcej zawodników niż w innych sportach. Do kwietnia 2005 testy dały wynik pozytywny w przypadku 111 zawodników NFL, z czego zawieszono 54.
Numery zawodników
W lidze NFL, zawodnikom przydziela się numery w zależności od pozycji w drużynie, którą zajmują. Obecny ustandaryzowany system przyporządkowywania numerów wprowadzono w roku 1973.
Wszyscy zawodnicy, w zależności od zajmowanej pozycji, muszą mieć przydzielony numer wg następującego podziału:
rozgrywający: 0–19,
punterzy oraz placekickerzy: 0–49 i 90–99,
tylni obrońcy: 0–49,
biegacze, końcowi, i skrzydłowi: 0–49 i 80–89;
linia ofensywna: 50–79,
linia defensywna: 50–79 i 90–99;
wspomagający: 0–59 i 90.
Rozgrywający oraz zawodnicy, którzy są uprawnieni do otrzymania podania (eligible), muszą posiadać numery 0–49 lub 80–89. Zawodnicy posiadający pozostałe numery nie mogą otrzymać podania (ineligible), chyba że wcześniej zgłosi sędziemu zmianę swojej pozycji i zgodnie z nią ustawi się na boisku.
W trakcie sezonu zawodnik może również zmienić swoją pozycję. Jeżeli zmiana ta dotyczy przejścia z pozycji nieuprawnionej do otrzymywania podania (ineligible) na pozycję uprawnioną do tego (eligible), to wymusza ona jednocześnie zmiane numeru zawodnika. Jeżeli dochodzi do zmiany w ramach pozycji uprawnionych do otrzymani apodania lub nieuprawnionych do tego, to zasady nie wymagają zmiany numeru.
NFL w mediach i rozrywce
Telewizja
Narodowa Liga Cheerleadek podczas ProBowl, 2006
Prawo do transmisji rozgrywek NFL są najdroższym i najkorzystniejszym finansowo kontraktem nie tylko wśród wszystkich amerykańskich dyscyplin sportowych, ale w całym przemyśle rozrywkowym Ameryki. Mimo podziału rynku telewizyjnego pomiędzy stacje specjalizujące się w konkretnych, coraz węższych formatach mediowych, sport w mediach zawsze gwarantuje ogromną i zróżnicowaną widownię. Co więcej, widownię chętną na oglądanie programu na żywo.
Super Bowl co roku plasuje się w czołówce wydarzeń telewizyjnych. Finały ligi zajmują 4 z 10 miejsc rankingu oglądalności Nielsen Media Research. Nadawcy telewizyjni – zarówno stacje publiczne, jak i nadające w sieciach kablowych – wykupują prawa do transmisji gier NFL w celu podniesienia swojej całkowitej oglądalności. Sama liga emituje własny program w sieciach kablowych – NFL Network.
Radio
Każdy zespół z ligi ma swoją stację radiową. NFL także prowadzi swój program. Audycje dedykowane futbolowi nadawane są na falach radia satelitarnego.
Gry komputerowe
Firma Electronic Arts wydaje grę komputerową Madden NFL, nazwaną imieniem byłego trenera, a obecnie komentatora sportowego, Johna Maddena. Przed rokiem 2005 na rynku pojawiały się też inne produkcje, jednakże w grudniu 2004 r. Electronic Arts podpisała z NFL 5-letnią umowę na wyłączność na gry przedstawiające zawodników i zespoły ligi.
Podobnie jak futbol akademicki, z którego się wywodzi, futbol zawodowy wyewoluował z rugby, które przybyło do Stanów Zjednoczonych przez Kanadę w roku 1874. W tym roku studenci uniwersytetu Harvard, grający w grę zwaną Boston game, rozegrali dwa mecze przeciwko studentom kanadyjskiego Uniwersytetu McGilla, grającym w rugby. Pierwszy mecz, w którym zwyciężyli Amerykanie 3-0, rozegrano okrągłą piłką na zasadach „Boston game”. Drugi mecz, zakończony bezpunktowym remisem, rozegrano owalną piłką na zasadach rugby. Większość zasad z rugby zostało przejętych przez studentów z Harvardu, którzy zaczęli je popularyzować wśród innych uniwersytetów grających do tamtej pory w piłkę nożną. Z czasem zaczęto modyfikować zasady rugby, dzięki czemu powstał futbol amerykański, zdobywający z każdym rokiem coraz większą popularność wśród akademickich środowisk sportowych.
Lata 1892–1920
Powstanie zawodowego futbolu w Stanów Zjednoczonych datuje się na 1892 r., gdy pewien klub sportowy zapłacił Williamowi „Pudge” Heffelfingerowi 500 dolarów (bardzo wysoka kwota w tamtych czasach) za wzięcie udziału w meczu. Tamto spotkanie uznaje się za pierwszy występ zawodowy w futbolu amerykańskim. Choć przez kilkadziesiąt następnych lat rozgrywki uczelniane drużyn ze Wschodniego Wybrzeża skupiały większą uwagę kibiców, futbol zawodowy zaczął zyskiwać ogromną popularność w stanach Środkowego Zachodu, w szczególności w Ohio, gdzie np. w 1903 r. amatorski zespół Massillon Tigers zatrudnił czterech graczy zawodowych z Pittsburgha do rozegrania meczu kończącego sezon.
W 1920 r. utworzono zawodową ligę American Professional Football Association. Siedzibą APFA był salon samochodowy w Canton, w stanie Ohio, a pierwszym prezydentem (prezesem) ligi wybrano legendarnego zawodnika Jima Thorpe’a. Grupa jedenastu stowarzyszonych klubów, z których wszystkie oprócz jednego miały siedziby na Środkowym Zachodzie kraju, z początku mniej przypominała prawdziwą ligę, a bardziej była układem partnerów przystających do umowy o wzajemnym niezabieraniu sobie zawodników. W pierwszych latach ligi jej członkowie rozgrywali mecze z zespołami nie należącymi do APFA.
Lata 1920–1950
Od 1921 r. APFA zaczęła działać jak regularna liga, prowadząc oficjalne statystyki. Rok później zmieniono jej nazwę na National Football League, choć wciąż trudno było określić ją jako zawodową ligę o zasięgu krajowym. Różnorakie zespoły często dołączały i równie regularnie odchodziły.
Stopniowo jednak rozgrywki futbolu zawodowego zyskiwały na popularności, a kluby coraz częściej sięgały po takie byłe gwiazdy drużyn akademickich jak Red Grange czy Benny Friedman. Do 1934 r. wszystkie małomiasteczkowe kluby ligi, z wyjątkiem Green Bay Packers, przeniosły swoje siedziby lub zostały zastąpione przez drużyny z wielkich miast. Dodatkowe zainteresowanie ze strony kibiców wzbudzał mecz o mistrzostwo ligi, rozgrywany corocznie od sezonu 1933.
W okresie II wojny światowej mecze futbolu zawodowego zaczęły rywalizować z rozgrywkami uczelnianymi i wabić nowych kibiców. Upowszechnienie formacji T(inne języki) w taktyce futbolowej poskutkowało szybszymi zagraniami, prowadzącymi do wyższych wyników, co z kolei przyciągnęło rekordową liczbę widzów. W roku 1945 zespół Cleveland Rams przeniósł się do Los Angeles, stając się pierwszym dużym zawodowym klubem sportowym na Zachodnim Wybrzeżu. Pięć lat później do ligi trafiły trzy zespoły ze świeżo rozwiązanej All-America Football Conference, zwiększając liczbę drużyn NFL do trzynastu.
Lata 1950–1970
Od lat 50. nikt już nie podważał pozycji futbolu zawodowego. Rozgrywki NFL zagarnęły czas antenowy. Gwiazdami przekazów telewizyjnych stali się zawodnicy ligi, tacy jak Bobby Layne(inne języki), Paul Hornung(inne języki), Otto Graham(inne języki) czy Johnny Unitas(inne języki). Mecz o mistrzostwo NFL w 1958 r. przyciągnął rekordową liczbę telewidzów, kreując Unitasa i jego kolegów z Baltimore Colts na nowe narodowe sławy. Wzrost popularności rozgrywek profesjonalnych był tak silny, że w połowie lat 60. futbol prześcignął baseball w niektórych rankingach ulubionych sportów widowiskowych Amerykanów.
Gdy pod koniec lat 50. NFL odmówiła prośbie promotora sportowego i wizjonera, Lamara Hunta, o pozwolenie na zakup istniejącej lub wprowadzenie nowej franczyzy do ligi, Hunt zawiązał w roku 1960 konkurencyjną American Football League (AFL). Udało mu się zjednać siedmiu innych przedsiębiorców do zaangażowania się w nowe przedsięwzięcie. Grupę tych ośmiu założycieli ligi nazywano „Klubem Durniów” („Foolish Club”), ponieważ właściciele klubów AFL byli mniej stabilni finansowo od rywali z NFL, co w powszechnym mniemaniu skazywało ich na porażkę podobną do upadku AAFC.
Liga AFL wprowadziła do dyscypliny kilka nowinek nieobecnych w NFL, takich jak nowa taktyka otwartych gier ofensywnych górą, nazwiska zawodników wypisane na koszulkach czy oficjalny zegar czasu gry widziany przez widownię (w NFL czas mierzony był według zegarków sędziów i oznajmiany przez nich w pewnych odstępach). Nowej lidze udało się także zyskać stabilność finansową po tym, gdy ustalono równy podział zysków z przychodów za bilety i przekazy mediowe pomiędzy wszystkie zespoły oraz zawarto umowy telewizyjne na wszystkie mecze w AFL.
Pojawienie się AFL stało się bodźcem do rozwoju NFL: w Teksasie powstała drużyna Dallas Cowboys, aby zdystansować popularność zespołu Hunta – Dallas Texans, który przeniósłszy się w roku 1963 do Kansas City zmienił nazwę na Chiefs; NFL skusiła Maksa Wintera pozwoleniem na założenie klubu Minnesota Vikings w zamian za odejśce z AFL; nowo powstała drużyna Atlanta Falcons została własnością Rankina Smitha, którego NFL udało się skłonić do porzucenia pomysłu wystawienia zespołu Miami Dolphins w ramach AFL.
Między NFL i AFL rozpoczęła się wojna o zawodników, doprowadzająca niemal do upadku obu lig. Dlatego w 1966 r. obie organizacje postanowiły połączyć się przed sezonem roku 1970. Dziesięć drużyn AFL oraz trzy drużyny NFL weszły w skład konferencji AFC, zaś pozostałe trzynaście zespołów NFL uformowało konferencję NFC w ramach nowej ligi NFL. Dodatkowo, od 1966 r., pomiędzy obiema – już współpracującymi ze sobą – organizacjami rozgrywano Finał o Mistrzostwo Świata AFL-NFL (AFL-NFL Championship), który przed połączeniem lig wyłaniał tzw. Mistrza Świata Futbolu Zawodowego (World Championship of Professional Football). Po 1970 r. finał stał się meczem o mistrzostwo NFL i przemianowany został na Super Bowl.
Od roku 1970
W latach 70. i 80. liga utwierdziła swoją wiodącą rolę w sportach widowiskowych Ameryki i stała się ważną częścią amerykańskiej kultury masowej. Dzień rozgrywania Super Bowl stał się nieoficjalnym świętem, a sam mecz jednym z najchętniej oglądanych przekazów telewizyjnych w całym roku. Monday Night Football, po raz pierwszy nadany w 1970 r., od razu stał się jednym z najlepiej ocenianych programów łączących sport i rozrywkę. W przepisach ligowych wprowadzono zmiany skutkujące jeszcze szybszymi akcjami, przyciągającymi uwagę nowych widzów.
Pojawienie się United States Football League na początku lat 80. było największym wyzwaniem dla ligi po połączeniu z AFL. Nowa liga była dobrze opłaconą konkurencją ze znanymi zawodnikami i kontraktem telewizyjnym ze stacjami krajowymi. Jednakże po trzech latach działalności USFL rozwiązano ze względu na poziom przychodów finansowych.
W ostatnim czasie NFL zaangażowała się nowe przedsięwzięcia i weszła na nowe rynki. W 1986 r. liga rozpoczęła serię przedsezonowych meczów pokazowych nazywanych American Bowl, które rozgrywa się poza Stanami Zjednoczonymi. W 1991 r. pod auspicjami ligi powstała World League of American Football (zwana NFL Europa), z drużynami z siedzibami w Niemczech i Holandii. W 2005 r. rozegrano pilotowy mecz sezonu regularnego w stolicy Meksyku. Liga utworzyła w 2003 r. własną stację telewizji kablowej – NFL Network.
W czasach American Professional Football Association oraz w początkach NFL kilku zawodników czarnoskórych grało w lidze, a nawet uważanych było za klubowe gwiazdy. Jednak, gdy w roku 1932 znany ze swoich rasistowskich poglądów George Preston Marshall wprowadził do ligi swój zespół Boston Braves (który po latach stał się Washington Football Team), Afroamerykanie szybko zniknęli ze składów drużyn. Dopiero w połowie lat 40., idąc śladem ligi AAFC, niektóre z klubów NFL zaczęły zatrudniać czarnoskórych, choć aż do roku 1949 nie uwzględniano ich w zaciągach absolwentów uniwersytetów. W tym roku do ligi wybrano pięciu Afroamerykanów, a pierwszym z nich, który zaczął regularnie grać w sezonie, był Wally Triplett, biegacz z Pennsylvania State University, występujący później w drużynach Detroit Lions i Chicago Bears.
W tamtych czasach zawodnicy czarnoskórzy, którym udało się stać członkami drużyn, stawali się obiektami niepisanych, ale przestrzeganych „limitów” na liczbę Afroamerykanów w zespole oraz na pozycjach, na których mogli występować. Nie było wtedy w NFL czarnoskórych rozgrywających, środkowychlinii ataku ani środkowych wspomagających. Liga tradycyjnie ignorowała podczas zaciągów środowiska małych, „czarnych” college’ów.
Z kolei AFL chętnie zaciągała obiecujących zawodników z uczelni dla ciemnoskórych i obsadzała ich na pozycjach „zabronionych” w NFL. I tak w roku 1963 zespół ligi, Kansas City Chiefs, został pierwszą drużyną w historii futbolu zawodowego, która w pierwszej turze zaciągu sięgnęła po zawodnika z małej uczelni dla ciemnoskórych – liniowego obronyBucka Buchanana (z college’u Grambling State), który wcześniej nie został wybrany przez kilkanaście tur zaciągu w NFL. W roku 1990 Buchanan trafił do Galerii Gwiazd Futbolu Zawodowego. Ten wybór uruchomił lawinę wybitnych czarnoskórych zawodników starających się o zaciąg do AFL, w której mieli zdecydowanie większe szanse na grę w porównaniu z konkurencyjnymi ligami. Chiefs zatrudnili także Willie Laniera (także wybrany do Galerii Gwiazd), który został pierwszym czarnoskórym środkowym wspomagającym. Z kolei Marlin Briscoe, grający w innej drużynie AFL – Denver Broncos, był pierwszym Afroamerykaninem na pozycji rozgrywającego z pierwszego składu.
W ten sposób AFL stała się pionierem zmian stosunku ligi NFL do czarnoskórych sportowców. Zaowocowało to udziałem Afroamerykanów w aktywności klubów nie tylko w charakterze zawodników, ale także asystentów trenerskich, a ostatecznie – trenerów drużyn. W roku 2007 Tony Dungy, trener Indianapolis Colts, został pierwszym czarnoskórym, który doprowadził swoją drużynę do zwycięstwa w Super Bowl.
Przenosiny i połączenia klubów
Na początku swojej działalności NFL była niestabilna, a zespoły wielokroć zmieniały swoje siedziby. Do połączeń drużyn dochodziło często podczas II wojny światowej, gdy kluby opuszczali zawodnicy wcielani do wojska.
Przenosiny zespołów zaczęły wzbudzać o wiele więcej kontrowersji u schyłku XX wieku, gdy liga pozwoliła wielu swoim członkom na porzucenie wieloletnich siedzib na rzecz nowych, atrakcyjnych marketingowo lokalizacji. Mimo że właściciele klubów niezmiennie argumentowali swoje ruchy kłopotami pieniężnymi, rósł niesmak fanów uważających ligę za stabilną finansowo. Duże miasta traciły swoje drużyny: z Cleveland uciekli Rams, z Baltimore – Colts, z Houston – Oilers, a z Saint Louis – Cardinals. Jednak po latach miastom udało się zaprosić nowe franczyzy – odpowiednio: Browns, Ravens, Texans i Rams.
Dodatkowo, wraz z rozkwitem przedmieść wielkich miast amerykańskich, w latach 70. XX wieku narodził się trend do budowy nowych stadionów i siedzib klubowych poza metropolią centralną regionu. Od przełomu wieku zauważa się jednak tendencję powrotu obiektów sportowych do dużych miast.
NFL: nigdy – przegrali w Fazie dywizyjnej (Divisional Round)
Lata wytłuszczone odnoszą się do mistrzostw po połączeniu lig AFL i NFL (tzw. Super Bowl Championship).
Zespoły oznaczone symbolem # już nie działają.
Legenda tabeli:
(1) W opinii niektórych drużyna Philadelphia Eagles jest odtworzonym zespołem Frankford Yellow Jackets. Jednakże w oficjalnych dokumentach NFL traktowani są jako osobne kluby.
(2) Mistrzostwa ligi w roku 1925 budzą kontrowersje. Debatuje się, czy tytuł nadany zespołowi Arizona Cardinals (wtedy Chicago Cardinals) nie powinien być przyznany nieistniejącemu już zespołowi Pottsville Maroons.
(3) Od końca sezonu 1966 mistrzowie lig AFL i NFL rozgrywali Finał o Mistrzostwo Świata AFL-NFL (nazwane później Super Bowl). Drużyny New York Jets i Kansas City Chiefs były mistrzami ligi AFL i wygrały Finały z mistrzami ligi NFL, Baltimore Colts i Minnesota Vikings, odpowiednio po sezonach 1968 i 1969.
(4) Drużyny Canton Bulldogs i Cleveland Bulldogs to dwie odrębne franczyzy. Właściciel zespołu z Cleveland (wtedy zwanego Indians) kupił zespół z Canton po sezonie 1923. Następnie przeniósł zawodników z Canton do drużyny z Cleveland i zmienił jej nazwę na Bulldogs. Starał się też odsprzedać zespół Canton Bulldogs bez zabranych zawodników, ale żadna transakcja nie doszła do skutku. Tym sposobem drużyna z Canton nie rozegrała sezonu 1924, choć później wróciła do ligi, by po dwóch latach ostatecznie zostać rozwiązaną.
(5) Po sezonach 1966-1969 dwie rywalizujące ze sobą ligi AFL i NFL rozgrywały Finały o Mistrzostwo Świata AFL-NFL, którym później nadano nazwy Super Bowl I-IV. Do tych finałów przystępowały zespoły, które przeszły wszystkie fazy rozgrywek w swojej lidze. Dodatkowa kolumna w tabeli służy podkreśleniu wysiłku tych drużyn i rangi finałów.
↑Wszystkie drużyny mają swoje siedziby w Stanach Zjednoczonych, ale kilka meczów przedsezonowych i sezonowych rozegrano poza USA.
↑Rezultat składa się z trzech mistrzostw określonych na podstawie klasyfikacji końcowej ligi NFL (1929, 1930, 1931), sześciu tytułów zdobytych w meczu o mistrzostwo przed wprowadzeniem Super Bowl (1936, 1939, 1944, 1961, 1962, 1965) oraz czterech zwycięstw w Super Bowl (1966, 1967, 1996, 2010). Tytuły z sezonów 1966 i 1967 zostały uznane za Super Bowl I i II retroaktywnie w 1969 roku.
Bob Carroll, Total Football II: The Official Encyclopedia of the National Football League, 1999, ISBN0-06-270174-6.
Craig RC.R.CoenenCraig RC.R., From Sandlots to the Super Bowl: The National Football League, 1920-1967, wyd. 1st ed, Knoxville: University of Tennessee Press, 2005, ISBN1-57233-447-9, OCLC58468208.
Roger Goodell, Larry Upson, 2006 Official Playing Rules of the National Football League, 2006, ISBN1-57243-904-1.
The NFL Century: The Complete Story of the National Football League, 1920-2000, WillW.McDonough, wyd. 1st ed, New York: Smithmark, 1999, ISBN0-7651-1062-8, OCLC41361415.
Charles K. Ross, Outside the Lines: African Americans and the Integration of the National Football League, 2001, ISBN0-8147-7496-2.
JoeJ.ZiembaJoeJ., When Football Was Football: The Chicago Cardinals and the Birth of the NFL, Chicago, Ill.: Triumph Books, 1999, ISBN1-57243-317-5, OCLC42804041.
