Nadrzewnik

Nadrzewnik
	Dendromus
	A. Smith, 1829
	; Grupa nadrzewników kasztanowych (D. mystacalis)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	gryzonie
Podrząd	Supramyomorpha
Infrarząd	myszokształtne
Nadrodzina	myszowe
Rodzina	malgaszomyszowate
Podrodzina	nadrzewniki
Rodzaj	nadrzewnik
	Typ nomenklatoryczny
	Dendromus typus A. Smith, 1829 (= Mus mesomelas Brants, 1827)
Synonimy
	Dendromys: Wagler, 1830; Dendromys: J.B. Fischer, 1830; Dendromys: Smuts, 1832; Chortomys O. Thomas, 1916;
	Dendromys: Wagler, 1830; Dendromys: J.B. Fischer, 1830; Dendromys: Smuts, 1832; Chortomys O. Thomas, 1916;
Gatunki
	20 gatunków (w tym 4 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	20 gatunków (w tym 4 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Nadrzewnik (Dendromus) – rodzaj ssaków z podrodziny nadrzewników (Dendromurinae) w obrębie rodziny malgaszomyszowatych (Nesomyidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 47–95 mm, długość ogona 57–132 mm, długość ucha 7–19 mm, długość tylnej stopy 14–23 mm; masa ciała 4–23 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1829 roku szkocki przyrodnik Andrew Smith w artykule zatytułowanym Wkład w historię naturalną Afryki Południowej, opublikowanym w czasopiśmie „The Zoological journal”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) nadrzewnik bagienny (D. mesomelas).

Etymologia

Dendromus (Dendromys): gr. δενδρον dendron ‘drzewo’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’.
Chortomys: gr. χορτος khortos ‘pastwistko’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Dendromys lovati de Winton, 1899.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Dendromus leucostomus	Monard, 1933	nadrzewnik reliktowy	gatunek monotypowy	endemit Angoli: znany z jednego stanowiska (Caluquembe)	DC: 4,7–6,9 cm DO: 5,7–8 cm MC: brak danych	NE
Dendromus lachaisei	Denys & Aniskin, 2012	nadrzewnik płowy	gatunek monotypowy	południowo-wschodnia Gwinea, Liberia i Wybrzeże Kości Słoniowej; zakres wysokości: 50–600 m n.p.m.	DC: 5,5–7,8 cm DO: 7,9–9,8 cm MC: około 11 g	DD
Dendromus kumasi	L. Bohmann, 1939		gatunek monotypowy	Ghana (Kumasi i Achimota) i Benin	DC: około 6 cm DO: około 9 cm MC: brak danych	NE
Dendromus kahuziensis	Dieterlen, 1969	nadrzewnik wąwozowy	gatunek monotypowy	endemit Demokratycznej Republiki Konga: znany tylko z góry Kahuzi; zakres wysokości: około 2100 m n.p.m.	DC: 7,7–8,2 cm DO: 12–13,2 cm MC: 10–12 g	CR
Dendromus lovati	(de Winton, 1900)	nadrzewnik łąkowy	gatunek monotypowy	endemit Etiopii: obszary wysokogórskie; zakres wysokości: powyżej 2500 m n.p.m.	DC: 5,7–9,5 cm DO: 5,7–8,7 cm MC: 11–23 g	LC
Dendromus ruppi	Dieterlen, 2009	nadrzewnik sudański	gatunek monotypowy	endemit Sudanu Południowego: znany tylko z gór Imatong; zakres wysokości: 1800–1900 m n.p.m.	DC: 6,3–8,2 cm DO: 9,1–11,5 cm MC: 8–15 g	DD
Dendromus messorius	(O. Thomas, 1903)	nadrzewnik bananowy	gatunek monotypowy	rozłączne populacje w Ghanie, Togo, Beninie, południowo-wschodniej Nigerii, Kamerunie, skrajnym południowym Sudanie Południowym, północno-wschodniej Demokratycznej Republice Konga, południowo-wschodniej Ugandzie i zachodniej Kenii	DC: 5,7–7 cm DO: 7,8–9,5 cm MC: 7–10 g	LC
Dendromus mystacalis	(von Heuglin, 1863)	nadrzewnik kasztanowy	gatunek monotypowy	Afryka Wschodnia i Południowa (Etiopia, południowy Sudan Południowy, Demokratyczna Republika Konga, Uganda i Kenia, od Tanzanii na południe do wschodniej Zambii, od zachodu do południowo-zachodniej Angoli); zakres wysokości: poniżej 1000 m n.p.m.	DC: 4,7–8 cm DO: 6,4–10,1 cm MC: 4–11 g	LC
Dendromus pseudomystacalis	Kerbis Peterhans, Lavrenchenko, Mulualem, Craig, Meheretu & Bryja, 2024		gatunek monotypowy	endemit Etiopii: zachodnie i centralne wyżyny; zakres wysokości: 1930–3259 m n.p.m.	DC: 5,4–9,8 cm DO: 8,5–17,3 cm MC: 5,2–13,5 g	NE
Dendromus nyasae	O. Thomas, 1916	nadrzewnik ruwenzorski	2 podgatunki	północno-wschodnia Demokratyczna Republika Konga, południowo-zachodnia Uganda i Rwanda oraz południowa Tanzania, skrajnie północno-wschodnia Zambia i północne Malawi; zakres wysokości: powyżej 1300 m n.p.m.	DC: 6,4–8 cm DO: 8,4–10,5 cm MC: 6–20 g	NE
Dendromus insignis	(O. Thomas, 1903)	nadrzewnik górski	gatunek monotypowy	tereny górskie Afryki Wschodniej, we wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga, zachodniej Ugandzie, Rwandzie, południowej Kenii i Tanzanii (Eastern Arc Mountains); zakres wysokości: 1500–4700 m n.p.m.	DC: 7,8–9,2 cm DO: 8,2–11,1 cm MC: 12–17 g	LC
Dendromus abyssinicus	Osgood, 1936		gatunek monotypowy	endemit Etiopii: duże wysokości po obu stronach Wielkich Rowów Afrykańskich; zakres wysokości: do 3750 m n.p.m.	DC: 5,9–7,3 cm DO: 6,2–10,6 cm MC: 5–16 g	NE
Dendromus rogersi	Kerbis Peterhans & Voelker, 2024		gatunek monotypowy	endemit Tanzanii: znany tylko z góry Kilimandżaro; zakres wysokości: 2043–2897 m n.p.m.	DC: 7,6–8,4 cm DO: 10,6–12,1 cm MC: 9,1–15 g	NE
Dendromus mesomelas	(Brants, 1827)	nadrzewnik bagienny	gatunek monotypowy	wschodnia i południowa Południowa Afryka i Eswatini; rozłączne populacje w południowej Demokratycznej Republice Konga, północno-zachodniej Zambii, północnej Botswanie, północno-wschodniej Namibii (Zambezi) i środkowym Mozambiku	DC: 6,7–8,8 cm DO: 7,7–12,1 cm MC: 6–15 g	LC
Dendromus vernayi	J. Eric Hill & T.D. Carter, 1937	nadrzewnik krótkoogonowy	gatunek monotypowy	endemit Angoli: znany tylko z miejsca typowego (Chitau)	DC: 6,3–7,7 cm DO: 8–8,6 cm MC: brak danych	DD
Dendromus oreas	Osgood, 1936	nadrzewnik kameruński	gatunek monotypowy	endemit Kamerunu: góry Manengouba, Kupé i Kamerun; zakres wysokości: 850–2900 m n.p.m.	DC: 6–7,4 cm DO: 8,9–10,4 cm MC: 9–13 g	LC

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, CR – gatunek krytycznie zagrożony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe:

Dendromus averyi Denys, 1994 (Południowa Afryka; pliocen)
Dendromus darti Denys, 1994 (Południowa Afryka; pliocen)
Dendromus denysae Mein, Pickford & Senut, 2004 (Namibia; miocen)
Dendromus intermedius Geraads, 2001 (Etiopia; miocen)

Uwagi

↑ Nieuzasadniona poprawka Dendromus A. Smith, 1829.
1 2 Niepoprawna późniejsza pisownia Dendromus A. Smith, 1829.
↑ DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 A. Smith. Contributions to the Natural History of South Africa. „The Zoological journal”. 4, s. 438, 1829. (ang.).
↑ J.G. Wagler: Natürliches System der Amphibien, mit vorangehender Classification der Säugethiere und Vögel. Ein Beitrag zur vergleichenden Zoologie. München, Stuttgart und Tübingen: In der J.G. Cotta’schen Buchhandlung, 1830, s. 19. (niem.).
↑ J.B. Fischer: Synopsis Mammalium. Addenda, Emendanda Et Index Ad Synopsis Mammalium. Stuttgardtiae: J. G. Cottae, 1830, s. 658. (łac.).
↑ J. Smuts: Dissertatio zoologica, enumerationem mammalium capensium continens: tribus tabulis adjunctis. Leidae: J.C. Cyfveer, 1832, s. 39. (łac.).
↑ O. Thomas. On Small Mammals obtained in Sankuru, South Congo, by Mr. II. Wilson. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eighth Series. 18, s. 238, 1916. (ang.).
1 2 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 233. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 336–338. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 5 S. Goodman & A. Monadjem: Family Nesomyidae (Pouched Rats, Climbing Mice and Fat Mice). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 197–201. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Dendromus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-20].
1 2 N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-09-21]. (ang.).
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 218–219. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 222, 1904. (ang.).
↑ Jaeger 1959 ↓, s. 56.
↑ Jaeger 1959 ↓, s. 160.
↑ Taxonomy: Dendromus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-08-22]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 G. Mulualem, L.A. Lavrenchenko, J.C. Kerbis Peterhans, O. Mikula, A. Bryjová, Y. Meheretu & J. Bryja. Taxonomic revision and evolutionary history of the climbing mice in eastern Africa (Dendromus mystacalis clade): the role of elevation and geographical barriers in the speciation process. „Organisms Diversity & Evolution”. 24, s. 573–598, 2025. (ang.).
↑ Denys 1994 ↓, s. 163.
↑ Denys 1994 ↓, s. 159.
↑ P. Mein, M. Pickford & B. Senut. Late Miocene micromammals from the Harasib karst deposits, Namibia. Part 2b – Cricetomyidae, Dendromuridae and Muridae, with an addendum on the Myocricetodontinae. „Communications of the Geological Survey of Namibia”. 13, s. 49, 2004. (ang.).
↑ D. Geraads. Rongeurs du Miocène supérieur de Chorora, Éthiopie: Murinae, Dendromurinae et conclusions. „Palaeovertebrata”. 30 (1-2), s. 100, 2001. (fr.).

Bibliografia

Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316, OCLC 11069271 (ang.).
Ch. Denys. Nouvelles espèces de Dendromus (rongeurs, Muroidea) à Langebaanweg (Pliocène, Afrique du Sud). Consequences stratigraphiques et paléoécologiques. „Palaeovertebrata”. 23 (1–4), s. 153–176, 1994. (fr.).

[2] Nieuzasadniona poprawka Dendromus A. Smith, 1829.

[uwaga1-4] 1 2 Niepoprawna późniejsza pisownia Dendromus A. Smith, 1829.

[17] DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Smith-1] 1 2 A. Smith. Contributions to the Natural History of South Africa. „The Zoological journal”. 4, s. 438, 1829. (ang.).

[wag-3] J.G. Wagler: Natürliches System der Amphibien, mit vorangehender Classification der Säugethiere und Vögel. Ein Beitrag zur vergleichenden Zoologie. München, Stuttgart und Tübingen: In der J.G. Cotta’schen Buchhandlung, 1830, s. 19. (niem.).

[Fischer-5] J.B. Fischer: Synopsis Mammalium. Addenda, Emendanda Et Index Ad Synopsis Mammalium. Stuttgardtiae: J. G. Cottae, 1830, s. 658. (łac.).

[Smuts-6] J. Smuts: Dissertatio zoologica, enumerationem mammalium capensium continens: tribus tabulis adjunctis. Leidae: J.C. Cyfveer, 1832, s. 39. (łac.).

[Thomas-7] O. Thomas. On Small Mammals obtained in Sankuru, South Congo, by Mr. II. Wilson. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eighth Series. 18, s. 238, 1916. (ang.).

[Cichocki&inni-8] 1 2 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 233. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-9] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 336–338. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Goodman&Monadjem-10] 1 2 3 4 5 S. Goodman & A. Monadjem: Family Nesomyidae (Pouched Rats, Climbing Mice and Fat Mice). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 197–201. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).

[Wilson&Reeder-11] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Dendromus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-20].

[mdd-12] 1 2 N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-09-21]. (ang.).

[amw-13] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 218–219. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[Palmer-14] T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 222, 1904. (ang.).

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=96_56]-15] Jaeger 1959 ↓, s. 56.

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=200_160]-16] Jaeger 1959 ↓, s. 160.

[18] Taxonomy: Dendromus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-08-22]. (ang.).

[mul&inni-19] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 G. Mulualem, L.A. Lavrenchenko, J.C. Kerbis Peterhans, O. Mikula, A. Bryjová, Y. Meheretu & J. Bryja. Taxonomic revision and evolutionary history of the climbing mice in eastern Africa (Dendromus mystacalis clade): the role of elevation and geographical barriers in the speciation process. „Organisms Diversity & Evolution”. 24, s. 573–598, 2025. (ang.).

[CITEREFDenys1994163-20] Denys 1994 ↓, s. 163.

[CITEREFDenys1994159-21] Denys 1994 ↓, s. 159.

[mein&inni-22] P. Mein, M. Pickford & B. Senut. Late Miocene micromammals from the Harasib karst deposits, Namibia. Part 2b – Cricetomyidae, Dendromuridae and Muridae, with an addendum on the Myocricetodontinae. „Communications of the Geological Survey of Namibia”. 13, s. 49, 2004. (ang.).

[ger-23] D. Geraads. Rongeurs du Miocène supérieur de Chorora, Éthiopie: Murinae, Dendromurinae et conclusions. „Palaeovertebrata”. 30 (1-2), s. 100, 2001. (fr.).