Naja

	Naja
	Laurenti, 1768
	; Kobra środkowoazjatycka (N. oxiana)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	zauropsydy
Podgromada	diapsydy
Rząd	łuskonośne
Podrząd	węże
Infrarząd	Alethinophidia
Nadrodzina	Elapoidea
Rodzina	zdradnicowate
Rodzaj	Naja
	Typ nomenklatoryczny
	Naja lutescens Laurenti, 1768 (= Coluber naja Linnaeus, 1758)
Synonimy
	Aspis Wagler, 1830; Uraeus Wagler, 1830; Tomyris Eichwald, 1831; Boulengerina Dollo, 1885; Limnonaja K.P. Schmidt, 1923; Palaeonaja Hoffstetter, 1939; Paranaja Loveridge, 1944; Afronaja Wallach, Wüster & Broadley, 2009;
	Aspis Wagler, 1830; Uraeus Wagler, 1830; Tomyris Eichwald, 1831; Boulengerina Dollo, 1885; Limnonaja K.P. Schmidt, 1923; Palaeonaja Hoffstetter, 1939; Paranaja Loveridge, 1944; Afronaja Wallach, Wüster & Broadley, 2009;
Gatunki
	35 gatunków – zobacz opis w tekście
	35 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Naja – rodzaj jadowitych węży z rodziny zdradnicowatych (Elapidae).

Zasięg występowania

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce (Egipt, Libia, Tunezja, Algieria, Maroko, Sahara Zachodnia, Mauretania, Senegal, Gambia, Gwinea Bissau, Gwinea, Sierra Leone, Liberia, Wybrzeże Kości Słoniowej, Mali, Burkina Faso, Ghana, Togo, Benin, Niger, Nigeria, Kamerun, Czad, Sudan, Erytrea, Dżibuti, Somalia, Etiopia, Sudan Południowy, Republika Środkowoafrykańska, Wyspy Świętego Tomasza i Książęca, Gwinea Równikowa, Gabon, Kongo, Demokratyczna Republika Konga, Rwanda, Burundi, Uganda, Kenia, Tanzania, Malawi, Zambia, Angola, Namibia, Botswana, Zimbabwe, Mozambik, Eswatini i Południowa Afryka) oraz w Azji (Oman, Jemen, Arabia Saudyjska, Iran, Turkmenistan, Uzbekistan, Afganistan, Pakistan, Chiny, Indie, Sri Lanka, Bangladesz, Nepal, Bhutan, Mjanma, Laos, Wietnam, Kambodża, Tajlandia, Malezja, Singapur, Filipiny, Brunei i Indonezja).

Systematyka

Etymologia

Naja: syng. naya „kobra”, od nazwy nāga oznaczająca w sanskrycie węża.
Aspis: gr. ασπις aspis „żmija”. Gatunek typowy: Coluber naja Linnaeus, 1758.
Uraeus: gr. ουραιος ouraios „ogonowy”, od ουρα oura „ogon”. Gatunek typowy: Coluber haje Linnaeus, 1758.
Tomyris: gr. τομος tomos „ostry, tnący”, od τεμνω temnō „ciąć”; ουρα oura „ogon”. Gatunek typowy: Tomyris oxiana Eichwald, 1831.
Boulengerina: George Albert Boulenger (1858–1937), brytyjski zoolog belgijskiego pochodzenia. Gatunek typowy: Boulengerina stormsi Dollo, 1886 (= Naja annulata Buchholz & Peters, 1877).
Limnonaja: gr. λιμνη limnē „bagno”; syng. naya „kobra”, od nazwy nāga oznaczająca w sanskrycie węża. Gatunek typowy: Boulengerina christyi Boulenger, 1904.
Palaeonaja: gr. παλαιος palaios „starożytny”; rodzaj Naja Laurenti, 1768. Gatunek typowy: †Palaeonaja romani Hoffstetter, 1939.
Paranaja: gr. παρα para „blisko, obok”; rodzaj Naja Laurenti, 1768. Gatunek typowy: Naia anomala Sternfeld, 1917.
Afronaja: łac. Afer, Afra „afrykański”, od Africa „Afryka”; syng. naya „kobra”, od nazwy nāga oznaczająca w sanskrycie węża. Gatunek typowy: Naja nigricollis Reinhardt, 1843.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Naja anchietae Bocage, 1879
Naja annulata Peters, 1876 – kobra wodna
Naja annulifera Peters, 1854
Naja arabica Scortecci, 1932
Naja ashei Wüster & Broadley, 2007
Naja atra Cantor, 1842 – kobra pospolita
Naja christyi (Boulenger, 1904)
Naja fuxi Shi, Vogel, Chen & Ding, 2022
Naja guineensis Broadley, Trape, Chirio, Ineich & Wüster, 2018
Naja haje (Linnaeus, 1758) – kobra egipska
Naja kaouthia Lesson, 1831 – kobra nepalska
Naja katiensis Angel, 1922
Naja mandalayensis Slowinski & Wüster, 2000
Naja melanoleuca Hallowell, 1857 – kobra czarnobiała
Naja mossambica Peters, 1854
Naja multifasciata (Werner, 1902)
Naja naja (Linnaeus, 1758) – kobra indyjska
Naja nana Collet & Trape, 2020
Naja nigricincta Bogert, 1940
Naja nigricollis Reinhardt, 1843 – kobra czarnoszyja
Naja nivea (Linnaeus, 1758) – kobra przylądkowa
Naja nubiae Wüster & Broadley, 2003
Naja obscura Saleh & Trape, 2023
Naja oxiana (Eichwald, 1831) – kobra środkowoazjatycka
Naja pallida Boulenger, 1896
Naja peroescobari Ceríaco, Marques, Schmitz & Bauer, 2017
Naja philippinensis Taylor, 1922
Naja sagittifera Wall, 1913
Naja samarensis Peters, 1861
Naja savannula Broadley, Trape, Chirio & Wüster, 2018
Naja senegalensis Trape, Chirio & Wüster, 2009
Naja siamensis Laurenti, 1768 – kobra syjamska
Naja sputatrix Boie, 1827
Naja subfulva Laurent, 1955
Naja sumatrana Müller, 1887

Uwagi

↑ Podgatunek N. multifasciata.

Przypisy

↑ Naja, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ J.N. Laurenti: Specimen medicum, exhibens synopsin reptilium emendatam cum experimentis circa venena et antidota reptilium austracorum, quod authoritate et consensu. Viennae: Joan. Thomae, 1768, s. 90. (łac.).
1 2 J.G. Wagler: Natürliches System der Amphibien, mit vorangehender Classification der Säugethiere und Vögel. Ein Beitrag zur vergleichenden Zoologie. München, Stuttgart und Tübingen: In der J.G. Cotta’schen Buchhandlung, 1830, s. 173. (niem.).
↑ K.E. von Eichwald: Zoologia specialis quam expositus animalibus tum vivis: tum fossilibus potissimum Rossiae in universum et Poloniae in species. Cz. 3. Vilnae: Josephi Zawadzki, 1831, s. 171. (łac.).
1 2 L. Dollo. Notice sur les reptiles et batraciens recueillis par M. le capitaine ém. Storms dans la région du Tanganyka. „Bulletin du Musée royal d’histoire naturelle de Belgique”. 4, s. 159, 1886. (fr.).
↑ K.P. Schmidt. Contributions to the Herpetology of the Belgian Congo Based on the Collection of The American Museum Congo Expedition, 1909-1915. Part II.— Snakes. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 49, s. 124, 1923–1924. (ang.).
↑ R. Hoffstetter. Contribution à l’étude des Elapidae actuels et fossiles et de l’ostéologie des ophidiens. „Archives du Muséum d’Histoire Naturelle de Lyon”. 15, s. 57, 1939. (fr.).
↑ A. Loveridge. Further revisions of African snake genera. „Bulletin of the Museum of Comparative Zoology at Harvard College”. 95, s. 231, 1944. (ang.).
1 2 3 V. Wallach, W. Wüster & D.G. Broadley. In praise of subgenera: taxonomic status of cobras of the genus Naja Laurenti (Serpentes: Elapidae). „Zootaxa”. 2236, s. 32, 2009. DOI: 10.5281/zenodo.190422. (ang.).
1 2 P. Uetz & J. Hallermann: Genus: Naja. The Reptile Database. [dostęp 2025-06-06]. (ang.).
↑ R. Midtgaard: Naja. RepFocus. [dostęp 2019-08-23]. (ang.).
↑ Reptilia. W: L. Agassiz: Nomenclator zoologicus, continens nomina systematica generum animalium tam viventium quam fossilium, secundum ordinem alphabeticum disposita, adjectis auctoribus, libris, in quibus reperiuntur, anno editionis, etymologia et familiis, ad quas pertinent, in singulis classibus. Soloduri: Jent et Gassmann, 1842–1846, s. 29. (łac.).
↑ Jaeger 1944 ↓, s. 24.
1 2 Jaeger 1944 ↓, s. 247.
↑ Jaeger 1944 ↓, s. 239.
↑ Jaeger 1944 ↓, s. 124.
↑ Jaeger 1944 ↓, s. 160.
↑ Jaeger 1944 ↓, s. 161.
1 2 3 4 5 Praca zbiorowa: Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 394, 409. ISBN 83-01-14344-4.
↑ W. Juszczyk: Gady i płazy. Wyd. 2. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1986, s. 81, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0043-4.

Bibliografia

Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 1, Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 1–256, OCLC 637083062 (ang.).

[a-19] Podgatunek N. multifasciata.

[itis-1] Naja, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Laurenti-2] J.N. Laurenti: Specimen medicum, exhibens synopsin reptilium emendatam cum experimentis circa venena et antidota reptilium austracorum, quod authoritate et consensu. Viennae: Joan. Thomae, 1768, s. 90. (łac.).

[Wagler-3] 1 2 J.G. Wagler: Natürliches System der Amphibien, mit vorangehender Classification der Säugethiere und Vögel. Ein Beitrag zur vergleichenden Zoologie. München, Stuttgart und Tübingen: In der J.G. Cotta’schen Buchhandlung, 1830, s. 173. (niem.).

[Eichwald-4] K.E. von Eichwald: Zoologia specialis quam expositus animalibus tum vivis: tum fossilibus potissimum Rossiae in universum et Poloniae in species. Cz. 3. Vilnae: Josephi Zawadzki, 1831, s. 171. (łac.).

[Dollo-5] 1 2 L. Dollo. Notice sur les reptiles et batraciens recueillis par M. le capitaine ém. Storms dans la région du Tanganyka. „Bulletin du Musée royal d’histoire naturelle de Belgique”. 4, s. 159, 1886. (fr.).

[Schmidt-6] K.P. Schmidt. Contributions to the Herpetology of the Belgian Congo Based on the Collection of The American Museum Congo Expedition, 1909-1915. Part II.— Snakes. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 49, s. 124, 1923–1924. (ang.).

[Hoffstetter-7] R. Hoffstetter. Contribution à l’étude des Elapidae actuels et fossiles et de l’ostéologie des ophidiens. „Archives du Muséum d’Histoire Naturelle de Lyon”. 15, s. 57, 1939. (fr.).

[Loveridge-8] A. Loveridge. Further revisions of African snake genera. „Bulletin of the Museum of Comparative Zoology at Harvard College”. 95, s. 231, 1944. (ang.).

[Wallach&inni-9] 1 2 3 V. Wallach, W. Wüster & D.G. Broadley. In praise of subgenera: taxonomic status of cobras of the genus Naja Laurenti (Serpentes: Elapidae). „Zootaxa”. 2236, s. 32, 2009. DOI: 10.5281/zenodo.190422. (ang.).

[Uetz&Hallermann-10] 1 2 P. Uetz & J. Hallermann: Genus: Naja. The Reptile Database. [dostęp 2025-06-06]. (ang.).

[repfocus-11] R. Midtgaard: Naja. RepFocus. [dostęp 2019-08-23]. (ang.).

[Agassiz-12] Reptilia. W: L. Agassiz: Nomenclator zoologicus, continens nomina systematica generum animalium tam viventium quam fossilium, secundum ordinem alphabeticum disposita, adjectis auctoribus, libris, in quibus reperiuntur, anno editionis, etymologia et familiis, ad quas pertinent, in singulis classibus. Soloduri: Jent et Gassmann, 1842–1846, s. 29. (łac.).

[CITEREFJaeger1944[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015072139499;view=1up;seq=54_24]-13] Jaeger 1944 ↓, s. 24.

[CITEREFJaeger1944[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015072139499;view=1up;seq=277_247]-14] 1 2 Jaeger 1944 ↓, s. 247.

[CITEREFJaeger1944[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015072139499;view=1up;seq=269_239]-15] Jaeger 1944 ↓, s. 239.

[CITEREFJaeger1944[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015072139499;view=1up;seq=154_124]-16] Jaeger 1944 ↓, s. 124.

[CITEREFJaeger1944[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015072139499;view=1up;seq=190_160]-17] Jaeger 1944 ↓, s. 160.

[CITEREFJaeger1944[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015072139499;view=1up;seq=191_161]-18] Jaeger 1944 ↓, s. 161.

[pwn-20] 1 2 3 4 5 Praca zbiorowa: Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 394, 409. ISBN 83-01-14344-4.

[Juszczyk-21] W. Juszczyk: Gady i płazy. Wyd. 2. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1986, s. 81, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0043-4.