Nebria livida

	Nebria livida
	(Linnaeus, 1758)
	; Imago, widok od góry
	; Imago, widok z boku
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	chrząszcze
Podrząd	chrząszcze drapieżne
Rodzina	biegaczowate
Podrodzina	leszowe
Plemię	lesze
Rodzaj	lesz
Podrodzaj	Nebria (Paranebria)
Gatunek	Nebria (Paranebria) livida
Synonimy
	Carabus lividus Linnaeus, 1758; Carabus lateralis Fabricius, 1787; Carabus sabulosus Fabricius, 1787; Carabus collaris Thunberg, 1787; Nebria sibirica Csiki, 1902; Nebria thoracica Krogerus, 1921;
	Carabus lividus Linnaeus, 1758; Carabus lateralis Fabricius, 1787; Carabus sabulosus Fabricius, 1787; Carabus collaris Thunberg, 1787; Nebria sibirica Csiki, 1902; Nebria thoracica Krogerus, 1921;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Nebria livida – gatunek chrząszcza z rodziny biegaczowatych i podrodziny leszowych. Zamieszkuje palearktyczną Eurazję od Europy Zachodniej po Daleki Wschód. Żyje na otwartych i wilgotnych pobrzeżach wód. Poluje na bezkręgowce.

Taksonomia

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1758 roku przez Karola Linneusza w dziesiątym wydaniu Systema Naturae pod nazwą Carabus lividus. W 1802 roku Pierre-André Latreille umieścił go w nowym rodzaju Nebria. W 1937 roku René Jeannel wyznaczył go gatunkiem typowym nowego podrodzaju Nebria (Paranebria), który przez część autorów synonimizowany jest z podrodzajem Nebria (Epinebriola).

Max Bänninger w 1949 roku na łamach „Mitteilungen der Münchner Entomologischen Gesellschaft” wprowadził podział tego gatunku na dwa podgatunki:

Nebria livida angulata Bänninger, 1949
Nebria livida livida (Linnaeus, 1758)

Morfologia

Chrząszcz o ciele długości od 12 do 16,4 mm.

Głowa jest czarna. Czułki są żółtobrązowe do pomarańczowych z piaskowożółtymi nasadami. Na szczycie czwartego członu znajduje się co najmniej dziesięć szczecinek. Przedostatni człon głaszczków wargowych ma co najwyżej trzy szczecinki.

Przedplecze jest krótko-sercowate, bladożółte z czarnym środkowym odcinkiem brzegu przedniego i czarnym brzegiem tylnym. Występują dwie pary szczecinek na bocznych brzegach przedplecza, z których tylna leży w tylnych jego kątach. Pokrywy są czarne z piaskowożółtą do żółtoczerwonej obwódką brzegów bocznych i wierzchołkowych, zwykle szeroką, ale spotyka się też osobniki o obrzeżeniu wąskim i ograniczonym niemal do samego wierzchołka. Guzy barkowe są dobrze wykształcone. Punkty szczecinkowe (chetopory) obecne są przynajmniej w trzecim międzyrzędzie i nie mniej niż trzy. Ogólnie chetoporów grzbietowych na każdej pokrywie jest od trzech do siedmiu, a zazwyczaj pięć. Liczba chetoporów tarczkowych na każdej pokrywie wynosi od jednego do trzech, ale zwykle jeden. Podgięcia pokryw są piaskowożółte. Tylne skrzydła są w pełni ukształtowane. Episternity zatułowia cechują się gęstym i grubym punktowaniem. Odnóża są piaskowożółte do ceglastych z rdzawobrązowymi stawami. U samca przednia para stóp ma trzy człony rozszerzone.

Ekologia i występowanie

Owad rozmieszczony od nizin po pogórza. Zamieszkuje wybrzeża morskie oraz pobrzeża rzek, strumieni i jezior. Wybiera stanowiska jałowe, niezacienione i wilgotne, o podłożu piaszczystym, piaszczysto-żwirowym lub piaszczysto-gliniastym. Aktywny jest nocą. Dzień spędza kryjąc się w szparach gliniastych stromych brzegów, pod bryłami gleby, kamieniami i martwym drewnem. Jest drapieżnikiem polującym na skoczogonki, pająki, dorosłe i larwalne stadia owadów oraz dżdżownice.

Gatunek palearktyczny o trans-europejsko-syberyjskim typie rozsiedlenia. Podgatunek nominatywny podawany jest z Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Łotwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii oraz europejskiej i syberyjskiej części Rosji. Podgatunek N. l. angulata notowany jest z wschodniosyberyjskiej i dalekowschodniej części Rosji, Korei Północnej i Chin.

W Niemczech, Czechach i Polsce jest gatunkiem rzadkim. Na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce znalazł się jako gatunek krytycznie zagrożony (CR). Na „Czerwonej liście gatunków zagrożonych Republiki Czeskiej” z kolei umieszczony jest jako gatunek bliski zagrożenia wymarciem (NT). Na Słowacji ogólnie jest sporadycznie spotykany, ale lokalnie bywa pospolity.

Przypisy

1 2 3 4 Y.Y. Bousquet Y.Y., A.A. Barsevskis A.A., tribe Notiophilini Motschulsky, 1850, [w:] IvanI. Löbl, AlešA. Smetana (red.), Catalogue of Palaearctic Coleoptera. Volume I. Archostemata - Myxophaga - Adephaga, Stenstrup, Denmark: Apollo Books, 2003, s. 94, ISBN 87-88757-73-0 .
↑ C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 414. (łac.).
↑ P.A. Latreille: Histoire naturelle, générale et particulière, des crustacés et des insectes. Ouvrage faisant suite à l’histoire naturelle générale et particulière, composée par Leclerc de Buffon, et rédigée par C. S. Sonnini, membre de plusieurs sociétés savantes. Familles naturelles des genres. Tome troisième. Paris: F. Dufart, 1802.
↑ R. Jeannel. Notes sur les carabiques (première note). „Revue Française d'Entomologie”. 4 (1), s. 1-23, 1937.
↑ WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Nebria (Epinebriola) K.Daniel in K. & J.Daniel, 1904 in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red. [online], Catalogue of Life Checklist, 10 lipca 2025 [dostęp 2025-08-04] .
↑ M. Bänninger. Ueber Carabinae (Col.). Ergänzungen und Berichtigungen III, mit Bemerkungen zu R. Jeannels neuer Einteilung der Carabiden. „Mitteilungen der Münchner Entomologischen Gesellschaft”. 39, s. 127-157, 1949.
↑ WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Nebria (Epinebriola) livida (Linnaeus, 1758) in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red. [online], Catalogue of Life Checklist, 10 lipca 2025 [dostęp 2025-08-04] .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Gattung: Nebria Latreille 1802. [w:] Käfer Europas [on-line]. [dostęp 2025-08-06].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Karel Hůrka: Carabidae of the Czech and Slovak Republics. Zlin: Kabourek, 1996, s. 55-60.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Carl H. Lindroth: Handbooks for the Identification of British Insects Vol. 4 Part 2. Coleoptera (Carabidae). Royal Entomological Society of London, 1974, s. 27–30.
1 2 3 Nebria livida. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-08-05].
1 2 BolesławB. Burakowski BolesławB., MaciejM. Mroczkowski MaciejM., JaninaJ. Stefańska JaninaJ., Chrząszcze – Coleoptera. Biegaczowate – Carabidae, część 1, „Katalog Fauny Polski”, 2, 13, Warszawa: Instytut Zoologiczny Polskiej Akademii Nauk, 1973 .
↑ WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Nebria livida livida (Linnaeus, 1758) in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red. [online], Catalogue of Life Checklist, 10 lipca 2025 [dostęp 2025-08-04] .
↑ WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Nebria livida angulata Bänninger, 1949 in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red. [online], Catalogue of Life Checklist, 10 lipca 2025 [dostęp 2025-08-04] .
↑ Radomir Jaskuła, Rafał Ruta. Nowe stanowiska siedmiu ciekawych gatunków chrząszczy z rodziny biegaczowatych (Coleoptera: Carabidae) w Polsce. „Wiadomości Entomologiczne”. 21 (4), s. 251-252, 2003.
↑ Jerzy Pawłowski, Daniel Kubisz, Mieczysław Mazur: Coleoptera. Chrząszcze. W: Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce. Zbigniew Głowaciński, Małgorzata Makomaska-Juchiewicz, Grażyna Połczyńska-Konior (red.). Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk (PAN), 2002, s. 88-110. ISBN 83-901236-8-1.
↑ Carabidae. W: R. Hejda, J. Farkač, K. Chobot: Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí. List of threatened species in the Czech Republic. Invertebrates.. Praha: Příroda, 2017.

[cpc-1] 1 2 3 4 Y.Y. Bousquet Y.Y., A.A. Barsevskis A.A., tribe Notiophilini Motschulsky, 1850, [w:] IvanI. Löbl, AlešA. Smetana (red.), Catalogue of Palaearctic Coleoptera. Volume I. Archostemata - Myxophaga - Adephaga, Stenstrup, Denmark: Apollo Books, 2003, s. 94, ISBN 87-88757-73-0 .

[Linnaeus-2] C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 414. (łac.).

[Latreille-3] P.A. Latreille: Histoire naturelle, générale et particulière, des crustacés et des insectes. Ouvrage faisant suite à l’histoire naturelle générale et particulière, composée par Leclerc de Buffon, et rédigée par C. S. Sonnini, membre de plusieurs sociétés savantes. Familles naturelles des genres. Tome troisième. Paris: F. Dufart, 1802.

[Jeannel-4] R. Jeannel. Notes sur les carabiques (première note). „Revue Française d'Entomologie”. 4 (1), s. 1-23, 1937.

[col-E-5] WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Nebria (Epinebriola) K.Daniel in K. & J.Daniel, 1904 in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red. [online], Catalogue of Life Checklist, 10 lipca 2025 [dostęp 2025-08-04] .

[Bänninger-6] M. Bänninger. Ueber Carabinae (Col.). Ergänzungen und Berichtigungen III, mit Bemerkungen zu R. Jeannels neuer Einteilung der Carabiden. „Mitteilungen der Münchner Entomologischen Gesellschaft”. 39, s. 127-157, 1949.

[col-7] WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Nebria (Epinebriola) livida (Linnaeus, 1758) in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red. [online], Catalogue of Life Checklist, 10 lipca 2025 [dostęp 2025-08-04] .

[ke-8] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Gattung: Nebria Latreille 1802. [w:] Käfer Europas [on-line]. [dostęp 2025-08-06].

[Hurka-9] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Karel Hůrka: Carabidae of the Czech and Slovak Republics. Zlin: Kabourek, 1996, s. 55-60.

[Lindroth-10] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Carl H. Lindroth: Handbooks for the Identification of British Insects Vol. 4 Part 2. Coleoptera (Carabidae). Royal Entomological Society of London, 1974, s. 27–30.

[insektarium-11] 1 2 3 Nebria livida. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-08-05].

[Burakowskietal-12] 1 2 BolesławB. Burakowski BolesławB., MaciejM. Mroczkowski MaciejM., JaninaJ. Stefańska JaninaJ., Chrząszcze – Coleoptera. Biegaczowate – Carabidae, część 1, „Katalog Fauny Polski”, 2, 13, Warszawa: Instytut Zoologiczny Polskiej Akademii Nauk, 1973 .

[col-l-13] WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Nebria livida livida (Linnaeus, 1758) in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red. [online], Catalogue of Life Checklist, 10 lipca 2025 [dostęp 2025-08-04] .

[col-a-14] WolfgangW. Lorenz WolfgangW., Nebria livida angulata Bänninger, 1949 in: CarabCat, O.O. Bánki i inni red. [online], Catalogue of Life Checklist, 10 lipca 2025 [dostęp 2025-08-04] .

[Jaskuła-15] Radomir Jaskuła, Rafał Ruta. Nowe stanowiska siedmiu ciekawych gatunków chrząszczy z rodziny biegaczowatych (Coleoptera: Carabidae) w Polsce. „Wiadomości Entomologiczne”. 21 (4), s. 251-252, 2003.

[clz-16] Jerzy Pawłowski, Daniel Kubisz, Mieczysław Mazur: Coleoptera. Chrząszcze. W: Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce. Zbigniew Głowaciński, Małgorzata Makomaska-Juchiewicz, Grażyna Połczyńska-Konior (red.). Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk (PAN), 2002, s. 88-110. ISBN 83-901236-8-1.

[Farkacetal-17] Carabidae. W: R. Hejda, J. Farkač, K. Chobot: Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí. List of threatened species in the Czech Republic. Invertebrates.. Praha: Příroda, 2017.