Necpaly

Necpaly
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Słowacja

Kraj

 żyliński

Powiat

Martin

Starosta

Peter Majko

Powierzchnia

42,17 km²

Wysokość

500 m n.p.m.

Populacja (2023)

 

• liczba ludności

1 019

• gęstość

24,10 os./km²

Nr kierunkowy

+421 43

Kod pocztowy

038 12

Tablice rejestracyjne

MT

Położenie na mapie kraju żylińskiego
Mapa konturowa kraju żylińskiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Necpaly”
Położenie na mapie Słowacji
Mapa konturowa Słowacji, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Necpaly”
48°59′08,22″N 18°58′03,30″E/48,985617 18,967583
Strona internetowa

Necpaly – wieś (obec) w północnej Słowacji, w powiecie Martin, w kraju żylińskim.

Położenie

Wieś położona jest we wschodniej części Kotliny Turczańskiej, u zachodnich podnóży Wielkiej Fatry, 12 km na południowy wschód od Martina. Zabudowania wsi rozłożone są u wylotu Doliny Necpalskiej, po obu stronach Necpalskiego Potoku.

Historia

Jak wskazują przypadkowe znaleziska archeologiczne, tereny te zamieszkane były już znacznie dawniej. W katastrze wsi znaleziono m.in. brązowe i złote przedmioty z końca epoki brązu, zaliczane do kultury łużyckiej, zaś u podnóży Brotnicy (836 m n.p.m.) na południe od wsi odkryto ślady osadnictwa z okresu rzymskiego, wiązanego z kulturą puchowską.

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1266 r., kiedy pojawiła się pod nazwą Nazpal. W kolejnych latach występowała jako Necspal (1269), Nochpal (1282), Nachpal, Neczpal (1287), Nazpali (1391), Neczpann (1548), Neczpal, Neczpaly (1773), a na mapach węgierskich jako Necpáli.

W 1287 roku wieś należała do Jána, syna Narchanka. Później należała do Necpalskich, a od XVI do XIX w. do rodziny Justhów. Ci drudzy, związani z prądami reformacyjnymi, założyli w Necpalach ewangelicką łacińską szkołę średnią, a później gimnazjum artykularne (istniejące w latach 1592-1834), dzięki czemu wieś stała się głównym ośrodkiem protestantyzmu w Turcu.

W 1715 roku wieś miała 47 gospodarstw, w roku 1785 miała 151 domów i 1028 mieszkańców, a w roku 1828 liczyła 1825 mieszkańców. Już w XVIII w. powstał we wsi młyn papierniczy (papiernia pracowała do 1924 r.), działały też tartak i browar. Mieszkańcy trudnili się rolnictwem, hodowlą owiec i rzemiosłem, głównie tkactwem. W latach 1890-1910 zaznaczyła się intensywna emigracja zarobkowa.

W 1944 r. w czasie słowackiego powstania narodowego w Necpalach mieścił się sztab 5. związku taktycznego wojsk powstańczych. Wieś była ostatnią miejscowością w Kotlinie Turczańskiej, oddaną wojskom niemieckim przez wycofujących się w góry powstańców. Niemcy zniszczyli część domów, 13 mieszkańców zamordowali na miejscu, wielu innych wywieźli do obozów koncentracyjnych. Okres ten i liczne ofiary faszystów upamiętnia w Necpalach kilka pomników i tablic pamiątkowych.

W Necpalach znajduje się początek niebieskiego Szlak niebieski szlaku turystycznego, wiodącego Doliną Necpalską do schroniska pod Borišovem na głównym grzbiecie Wielkiej Fatry.