| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Kraj | |||||
| Powiat | |||||
| Starosta |
Peter Majko | ||||
| Powierzchnia |
42,17 km² | ||||
| Wysokość |
500 m n.p.m. | ||||
| Populacja (2023) |
| ||||
| • liczba ludności |
1 019 | ||||
| • gęstość |
24,10 os./km² | ||||
| Nr kierunkowy |
+421 43 | ||||
| Kod pocztowy |
038 12 | ||||
| Tablice rejestracyjne |
MT | ||||
Położenie na mapie kraju żylińskiego | |||||
Położenie na mapie Słowacji | |||||
| 48°59′08,22″N 18°58′03,30″E/48,985617 18,967583 | |||||
| Strona internetowa | |||||
Necpaly – wieś (obec) w północnej Słowacji, w powiecie Martin, w kraju żylińskim.
Wieś położona jest we wschodniej części Kotliny Turczańskiej, u zachodnich podnóży Wielkiej Fatry, 12 km na południowy wschód od Martina. Zabudowania wsi rozłożone są u wylotu Doliny Necpalskiej, po obu stronach Necpalskiego Potoku.
Jak wskazują przypadkowe znaleziska archeologiczne, tereny te zamieszkane były już znacznie dawniej. W katastrze wsi znaleziono m.in. brązowe i złote przedmioty z końca epoki brązu, zaliczane do kultury łużyckiej, zaś u podnóży Brotnicy (836 m n.p.m.) na południe od wsi odkryto ślady osadnictwa z okresu rzymskiego, wiązanego z kulturą puchowską.
Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1266 r., kiedy pojawiła się pod nazwą Nazpal. W kolejnych latach występowała jako Necspal (1269), Nochpal (1282), Nachpal, Neczpal (1287), Nazpali (1391), Neczpann (1548), Neczpal, Neczpaly (1773), a na mapach węgierskich jako Necpáli.
W 1287 roku wieś należała do Jána, syna Narchanka. Później należała do Necpalskich, a od XVI do XIX w. do rodziny Justhów. Ci drudzy, związani z prądami reformacyjnymi, założyli w Necpalach ewangelicką łacińską szkołę średnią, a później gimnazjum artykularne (istniejące w latach 1592-1834), dzięki czemu wieś stała się głównym ośrodkiem protestantyzmu w Turcu.
W 1715 roku wieś miała 47 gospodarstw, w roku 1785 miała 151 domów i 1028 mieszkańców, a w roku 1828 liczyła 1825 mieszkańców. Już w XVIII w. powstał we wsi młyn papierniczy (papiernia pracowała do 1924 r.), działały też tartak i browar. Mieszkańcy trudnili się rolnictwem, hodowlą owiec i rzemiosłem, głównie tkactwem. W latach 1890-1910 zaznaczyła się intensywna emigracja zarobkowa.
W 1944 r. w czasie słowackiego powstania narodowego w Necpalach mieścił się sztab 5. związku taktycznego wojsk powstańczych. Wieś była ostatnią miejscowością w Kotlinie Turczańskiej, oddaną wojskom niemieckim przez wycofujących się w góry powstańców. Niemcy zniszczyli część domów, 13 mieszkańców zamordowali na miejscu, wielu innych wywieźli do obozów koncentracyjnych. Okres ten i liczne ofiary faszystów upamiętnia w Necpalach kilka pomników i tablic pamiątkowych.
W Necpalach znajduje się początek niebieskiego
szlaku turystycznego, wiodącego Doliną Necpalską do schroniska pod Borišovem na głównym grzbiecie Wielkiej Fatry.