Neoslawizm (gr. νέος néos „nowy” + łac. Slavi „Słowianie”) – ruch polityczny powstały pod koniec XIX wieku wyrastający z i jednocześnie krytyczny wobec panslawizmu. Powstał wskutek działalności narodowych działaczy czeskich.
Główną ideą neoslawistów była wspólna obrona terenów zamieszkanych przez Słowian przed pangermanistyczną ekspansją niemiecką. Aby realizacja tego celu była możliwa, ruch postulował równość wszystkich Słowian wobec siebie i autonomiczny status poszczególnych grup. Każdy z narodów słowiańskich miał się rozwijać autonomicznie pod względem kulturowym, ekonomicznym i politycznym, lecz miały one współpracować ze sobą. Neoslawizm żądał demokratycznej wspólnoty Słowian, wolnej od dominującego wpływu Rosji.
Działacze neoslawistyczni w szczególności krytykowali ideę dominacji Rosjan i wiary prawosławnej nad innymi Słowianami i ich wierzeniami. W przeciwieństwie do panslawizmu, neoslawizm nie zakładał, aby jakaś grupa Słowian była położona wyżej w hierarchii relacji jednych grup słowiańskich nad drugimi, nie żądano też dominacji jednej obowiązującej religii dla wszystkich narodów słowiańskich. Aby uniknąć pułapki panslawizmu, wolano kulturową syntezę zamiast dominacji.
Neoslawiści chcieli także przekształcenia Austro-Węgier w słowiańskie państwo federacyjne, zaś po aneksji Bośni i Hercegowiny w roku 1908 przekształcenia Austro-Węgier w potrójną monarchię z narodowościami słowiańskimi jako trzecim królestwem równym austriackim Niemcom oraz Węgrom.
Ruch przez pewien czas uzyskał poparcie w niektórych politycznych kręgach Rosji, ze względu jednak na dominujące protekcjonalne nastawienie Rosjan wobec innych narodów słowiańskich, dyskryminację Polaków, Ukraińców oraz Białorusinów, jak również panujący w Rosji antykatolicyzm, neoslawizm nie zyskał ostatecznie szerszego poparcia.
Ruch uzyskał finansowe wsparcie ze strony Rosji, a według Olgi Andriewsky służył realizacji strategii premiera Piotra Stołypina, zmierzającej do umocnienia rosyjskiej hegemonii politycznej i kulturalnej w zachodnich guberniach imperium.
W Polsce związany z ruchem był Roman Dmowski, pragnący poprzez wykorzystanie idei neoslawizmu przenieść problem polsko-rosyjski na forum międzynarodowe oraz uczynić Polaków równorzędnym partnerem wobec Rosjan, jednakże ze względu na prorosyjskość ruchu nie zdobył on większej popularności. Neoslawiści zorganizowali trzy zjazdy ruchu, pierwszy w 1908 roku w Pradze, w którym akces uczestnictwa zgłosił Dmowski. Drugi kongres odbył się w 1909 r. w Petersburgu, zaś trzeci, już bez udziału Polaków, w 1910 r. w Sofii.
Jedną z inicjatyw powołania ruchu była propozycja złożona w 1907 roku przez profesora Uniwersytetu w Odessie Aleksandra Borzenkę, który zwrócił się do premiera Piotra Stołypina, domagając się, aby Rosja wykorzystała swoją siłę na rzecz zjednoczenia Słowian, i zadeklarował 100 tysięcy rubli na zorganizowanie kongresu słowiańskiego. Stołypin wyraził zgodę pod warunkiem, że na zjeździe poruszane będą wyłącznie kwestie kulturalne, bez wątków politycznych. Jako minister spraw wewnętrznych umożliwił on także prywatną darowiznę 100 tysięcy rubli na konferencję wszechsłowiańską, która miała się odbyć w Rosji, a darowizna ta znacznie przyczyniła się do uruchomienia ruchu neoslawistycznego. Osią strategii Stołypina, a później Stołypina i Sazonowa, zmierzającej do przebudowy zachodnich kresów imperium, miał być szeroki sojusz polsko-rosyjski. Propozycję Borzenki przekazano środowiskom słowiańskim w Austro-Węgrzech za pośrednictwem posła w Radzie Państwa Dmitrija Markowa, z którego inicjatywy doszło do spotkania przedstawicieli słowiańskich klubów parlamentarnych.
W maju 1908 roku do Petersburga udała się delegacja słowiańskich polityków z Austro-Węgier, której przewodził Kramář. Stołypin przyjął ją podczas oficjalnego spotkania, a rozmowy miały wyjaśnić także kwestię udziału Polaków w zjeździe praskim. W trakcie tygodniowych rozmów Dmowski ogłosił lojalność Królestwa Polskiego wobec państwa rosyjskiego i bezwarunkowe poparcie Polaków dla ruchu neoslawistycznego.
Kongres praski, otwarty 12 lipca 1908 roku, miał charakter przygotowawczy wobec planowanego wielkiego kongresu i wystawy słowiańskiej w Moskwie. Wśród rosyjskich uczestników przeważała reprezentacja prawego centrum sceny politycznej, złożona w zasadzie z przedstawicieli starej idei panslawistycznej. Przywódca rosyjskiej delegacji Wasilij Krasowskij odrzucił pod adresem Rosji zarzuty, że stawała ona przeszkodą w organizacji zjazdu, zapewniając, że „Rosja pragnie swobodnego życia, postępu i rozwoju wszystkich narodów słowiańskich”, a jego stanowisko poparł deputowany do Dumy Wasilij Maklakow.
Socjaldemokraci oceniali neoslawizm jako narzędzie realizacji kontrrewolucyjnych celów w Rosji, rosyjskiej polityki imperialnej oraz interesów słowiańskiej burżuazji Rosji i Austro-Węgier. Rosyjskie kręgi nacjonalistyczne formułowały wówczas roszczenia do „utraconych ziem Rusi” w austriackiej Galicji, a według Andriewsky projekt ich odzyskania i kampania przeciw „ukraińskiemu separatyzmowi” były przedłużeniem agendy Stołypina. Do 1914 roku przedstawianie Galicji jako siedziby „czterech milionów prześladowanych Rosjan” utrwaliło w Petersburgu przekonanie o nieuchronności wojny z Austro-Węgrami. Po wybuchu I wojny światowej, w sierpniu 1914 roku, naczelny dowódca armii rosyjskiej, wielki książę Mikołaj, w proklamacji do „Rosjan” w austriackiej Galicji wzywał do zrzucenia jarzma i wzniesienia sztandaru zjednoczonej, wielkiej i niepodzielnej Rosji.
Podczas zjazdów neoslawistów uwidocznił się konflikt między Polakami a Rosjanami, a także między Serbowami a Bułgarami. W obu konfliktach pośredniczyć próbował bezskutecznie działacz czeski Karel Kramář. W roku 1909 neoslawiści utworzyli wspólny blok „Słowiańska Jedność” w parlamencie Austro-Węgier (pozbawiony jednakże działaczy polskich i ukraińskich).
Idea neoslawizmu przyczyniła się również do powstania Jugosławii.