Nolina

Nolina
	; Nolina microcarpa
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	szparagowce
Rodzina	szparagowate
Rodzaj	nolina
	Nazwa systematyczna
	Nolina A. Michaux; Fl. Bor.-Amer. 1: 207. 19 Mar 1803
	Typ nomenklatoryczny
	N. georgiana A. Michaux
	Multimedia w Wikimedia Commons

Nolina (Nolina A. Michaux) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych (Asparagaceae). Należy do niego 21, 23 lub nawet 30 gatunków. Zaliczane tu dawniej rośliny o zgrubiałej nasadzie pnia wyodrębniane są w rodzaj bokarnea Beaucarnea, w tym bokarnea odgięta B. recurvata, zwana noliną, często uprawiana jako roślina doniczkowa w klimacie umiarkowanym. Do rodzaju nolina należą kserofity południowej części Ameryki Północnej, rosnące w środkowej i północnej części Meksyku oraz w południowo-wschodniej i południowo-zachodniej części USA (na północy po Karolinę Południową, Oklahomę, Kolorado i Nevadę).

Liście niektórych gatunków (N. longifolia, N. microcarpa) wykorzystywane są do wyrobu mioteł, w plecionkarstwie i koszykarstwie. Niektóre gatunki uprawiane są także jako ozdobne. W cieplejszym klimacie umiarkowanym rosną w ogrodach m.in. N. longifolia i N. nelsonii znoszące spadki temperatur nawet do -12°C. Ze względu na zawartość saponin sterydowych noliny są trujące dla owiec domowych.

Nazwa rodzaju upamiętnia francuskiego botanika i szkółkarza Abbé Nolina z XVIII wieku.

Morfologia

Pokrój: Rośliny wieloletnie o drewniejącej łodydze lub o pędzie skróconym i wówczas kępiaste. Słabo rozgałęzione, choć zwykle występujące w koloniach kilku lub wielu rozet. Pędy osiągają zwykle do 2,5 m wysokości. Czasem pień bywa zgrubiały na poziomie gruntu lub już poniżej niego.

Liście: Skupione w gęstą rozetę u N. bigelovii osiągającą nawet do 3,6 m średnicy. Liście równowąskie i siedzące, o nasadzie rozszerzonej. Blaszka gładka lub piłkowana na brzegu.

Kwiaty: Jednopłciowe i obupłciowe zebrane w okazałe wiechy. Łodyga kwiatonośna osiąga od 0,5 do 2,5 m wysokości, a sam kwiatostan od 0,3 do 1,8 m. Kwiaty skupione po 2–5 w węzłach wsparte są odpadającymi, rzadziej trwałymi przysadkami. Okwiat z 6 białymi lub kremowymi listkami osiągającymi tylko 1,3 do 5 mm długości, na końcach szczeciniasto gruczołowatymi. Zalążnia górna, trójkomorowa.

Owoce: Trójkomorowe torebki zawierające nieliczne (1–3), kulistawe nasiona. Torebki są często rozdęte i oskrzydlone. Ściany cienkie lub grube, ząbkowane u dołu i na szczycie owocu, pękają zwykle nieregularnie.

Systematyka

Rodzaj z rodziny szparagowatych Asparagaceae reprezentujący podrodzinę Nolinoideae Burnett, a w jej obrębie plemię Nolineae S. Watson (tworzy je wspólnie z rodzajami bokarnea Beaucarnea, Dasylirion i Calibanus). Plemię to w niektórych ujęciach było wyodrębniane jako rodzina Nolinaceae Nakai.

Wykaz gatunków (nazwy zweryfikowane według Plants of the World Online)

Nolina arenicola Correll
Nolina atopocarpa Bartlett
Nolina azureogladiata D.Donati
Nolina beldingii Brandegee
Nolina bigelovii (Torr.) S.Watson
Nolina brittoniana Nash
Nolina cespitifera Trel.
Nolina cismontana Dice
Nolina durangensis Trel.
Nolina erumpens (Torr.) S.Watson
Nolina excelsa García-Mend. & E.Solano
Nolina georgiana Michx.
Nolina greenei S.Watson ex Wooton & Standl.
Nolina hibernica Hochstätter & D.Donati
Nolina humilis S.Watson
Nolina interrata Gentry
Nolina juncea (Zucc.) J.F.Macbr.
Nolina lindheimeriana (Scheele) S.Watson
Nolina matapensis Wiggins
Nolina micrantha I.M.Johnst.
Nolina microcarpa S.Watson
Nolina nelsonii Rose
Nolina palmeri S.Watson
Nolina parryi S.Watson
Nolina parviflora (Kunth) Hemsl. – nolina długolistna
Nolina pollyjeanneae Hochstätter
Nolina pumila Rose
Nolina rigida Trel.
Nolina texana S.Watson
Nolina watsonii (Baker) Hemsl.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-12-10] (ang.).
1 2 Nolina. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-12-10].
1 2 3 4 5 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 631, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. III. Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin, Heidelberg: Springer, 1998, s. 395.
1 2 3 Nolina Michx.. [w:] Plants of the World Online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2019-12-10].
↑ Małgorzata Augustyn: Rośliny pokojowe. Poznań: Wydawnictwo Publicat, 2006, s. 69. ISBN 978-83-245-0950-8.
↑ Will Giles: Encyclopedia of Exotic Plants for Temperate Climates. Portland, Or.: Timber Press, 2007, s. 162–164. ISBN 978-0-88192-785-6.
1 2 3 4 5 6 William J. Hess: Nolina. [w:] Flora of North America [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-12-10].
↑ Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Plant Nmaes: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology. CRC Press, 1999, s. 1829. ISBN 978-0-8493-2677-6.
↑ Fred Dortort: Guide to Succulent Plants of the World. Portland: Timber Press, 2017, s. 312. ISBN 978-0-88192-995-9.
↑ Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 108.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-12-10] (ang.).

[ing-3] 1 2 Nolina. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-12-10].

[mabb-4] 1 2 3 4 5 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 631, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[kubitzki-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. III. Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin, Heidelberg: Springer, 1998, s. 395.

[pow-6] 1 2 3 Nolina Michx.. [w:] Plants of the World Online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2019-12-10].

[augustyn-7] Małgorzata Augustyn: Rośliny pokojowe. Poznań: Wydawnictwo Publicat, 2006, s. 69. ISBN 978-83-245-0950-8.

[giles-8] Will Giles: Encyclopedia of Exotic Plants for Temperate Climates. Portland, Or.: Timber Press, 2007, s. 162–164. ISBN 978-0-88192-785-6.

[america-9] 1 2 3 4 5 6 William J. Hess: Nolina. [w:] Flora of North America [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-12-10].

[10] Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Plant Nmaes: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology. CRC Press, 1999, s. 1829. ISBN 978-0-8493-2677-6.

[fred-11] Fred Dortort: Guide to Succulent Plants of the World. Portland: Timber Press, 2017, s. 312. ISBN 978-0-88192-995-9.

[karpowiczowa-12] Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 108.