Oddział partyzancki OP-15 – oddział partyzancki AKKorzeń, Kawa, działający w granicach powiatu Krosno, istniał obok i współpracował z OP-23 oddziałem sanockim, czy z Obwodem jasielskim ZWZ AK. (Obwód terenowy nie mylić z oddziałem partyzanckim, np. z Oddziałem krośnieńskim AK: OP-11, NOW i AK dowodzonym przez Franciszka Płonkę, a po jego śmierci przez Józefa Czuchrę, czy z oddziałem OP-15 ppor. M. Paczosy – Basza, powstałym 28 marca 1944 r., od maja dowodzonym przez Michała CerkowniakaBorutę).
1939 – w październiku, w mieszkaniu ks. Jana Góreckiego w Miejscu Piastowym, por. Stanisław Pieńkowski ps. Strzembosz przybyły z Warszawy, powołał Inspektorat SZP obejmujący powiaty: Sanok, Krosno, Brzozów, Jasło. Na szczeblu centralnym powołano ją 27 września 1939 r. na rozkaz dowódcy obrony Warszawy gen. Juliusza Rómmla. Dowódcą SZP został generał Michał Karaszewicz-Tokarzewski. Statutowe cele tej organizacji to: walka o wyzwolenie Polski w granicach przedwojennych, odtworzenie i reorganizacja Armii Polskiej oraz powołanie tymczasowych ośrodków władzy. SZP została zastąpiona w grudniu 1939 r. przez Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) a potem przez AK.
1939 – jesienią powstaje w Krośnie „Młoda Polska” kierowana na Podkarpaciu przez Zenona Sobotę ps. „Poraj” (później „Korczak” i „Świda”), która przyłączyła się do Tajnej Organizacji Wojskowej. Pod koniec roku zawiązano SZP wspólnie z organizacją z Miejsca Piastowego, która wkrótce weszła w skład ZWZ. Organizatorem i pierwszym komendantem Obwodu Krosno był por. rez. Józef Cząstka ps. „Kotwicz”
16 października 1939 – Władysław Owoc organizuje konspiracyjne posiedzenie członków Stronnictwa Narodowego jako pierwszej partii politycznej, która rozpoczęła działalność pod okupacją niemiecką w Krośnie. Podczas zebrania powołano Zarząd Powiatowy z Przewodniczącym Władysławem Owocem oraz oddział Armii Narodowej (później Organizacja Wojskowa Stronnictwa Narodowego i od 1 lipca 1941 r. Narodowe Oddziały Wojskowe). Wybrano organizatora – pierwszym Komendantem Podokręgu Krośnieńskiego NOW, sprawującego tę funkcję do lipca 1940 r. do mianowania Komendantem Okręgu Krakowskiego. Przeprowadzono pięciomiesięczne (do marca 1944 r) szkolenie wojskowe utworzonej drużyny NOW-AK według otrzymanych z Warszawy Instrukcji dla Tajnych Podchorążówek. Odrzucając podporządkowanie Służbie Zwycięstwu Polski i później ZWZ-AK, Narodowa Organizacja Wojskowa uznawała zarazem zwierzchnictwo władz RP i Naczelnego Wodza na uchodźstwie.
Struktura oddziału OP-15
Korzeń, Kawa,
I/014, I/14, H/a, Sa.
major Józef Drelichowski – komendant Podokręgu Krośnieńskiego NOW. Po scaleniu NOW z AK objął funkcję jednego z dwóch zastępców inspektora Inspektoratu AK Jasło.
Józef CzuchraOrski – Od II 1943 r., po scaleniu TOW z AK, stanął na czele oddziału dyspozycyjnego Rejonu Kedywu. (Był wówczas trzykrotnie aresztowany przez Gestapo).
W Obwodzie Krosno ZWZ – AK dokonała od 1942 r. do końca czerwca 1944r., ok. 92 akcji bojowych:
Wysadzenie pociągu w Polance zapobiegając wywożeniu fabryk oraz zniszczenie przepustu kolejowego na potoku Marzec, co spowodowało zatrzymanie ruchu kolejowego w rejonie frontu na kilka dni.
Produkcja konspiracyjna granatów w „Krosnolenie”.
Zlikwidowano patrol saperów niemieckich usiłujących wysadzać mosty.
26 stycznia 1943 r. napad na kasę – przejęcie pieniędzy z niemieckiej kasy „Karpaten Ol” w Potoku i z cegielni w Polance.
Akcja „Łańcuch” oddziału OP-11 dowodzonego przez Józefa Czuchę (pseudonim „Orski”) na słowacką placówkę graniczną w Certiżnem.
Napad na dwór zarządzany przez Niemców w Bratkówce i zdobycie broni.
Napad na posterunki straży granicznej w Barwinku i straży policji ukraińskiej w Równem.
Zaatakowanie konwoju z kilkoma pojazdami z bronią na drodze Zręcin – Kopytowa i rozbicie transportu konnego na drodze Chorkówka – Kobylany i Kobylany – Łęki.
Rozbrojenie taboru niemieckiego i rozdanie zdobycznych koni mieszkańcom Lubatowej.
Uderzenie przez oddział Bolesława Szczęsnego Sława na niemiecką ekspedycję w Woli Komborskiej.
Potyczka pod Orzechową w 1943 r.
dokonanie w sumie kilkunastu akcji wzdłuż szosy do Barwinka przez oddział Leszka, Obłońskiego.
Zniszczenie radiostacji niemieckiej na dworcu w Iwoniczu (Targowiska) w marcu 1944 r.
30/31 maja 1944 – przyjęcie zrzutu broni z 2 samolotów alianckich Halifax koło Starej Wsi-Blizne, przez Placówkę AK – Domaradz.
14 czerwca 1944 – zamach partyzantów Beksy i Waldemara na Paula Diebala Majstra, krwawego komendanta Schutzpolizei w Dukli.
1 lipca 1944 – odebranie w czasie akcji Raszka, przez 60 osobowy oddział por. Władysława Steca zrzutu ponad 6 ton uzbrojenia, wykonanego z trzech samolotów alianckich, na terenie Lubli k. Frysztaka.
Wykradanie broni i amunicji w ramach OP-11 w kasynie na Lotnisku w Krośnie przez Krystynę Samborską (1923-1944) Zuch, która została zdemaskowana i zamordowana przez hitlerowców.
14 lipca 1944 – napad na posterunek Werkschuzuna Kopalni Równe i rozbrojenie oddziału niemieckiego przez 38 osobowy oddział Franciszka Kochana.
W sierpniu 1944 roku oddział AK Placówki Hortensja dowodzony przez „Jarowicza”, napadł na dwór ufortyfikowany przez stacjonujący w nim ukraiński oddział SS „Galizien” w Chorkówce i zdobył dokumenty świadczące o zamiarze pacyfikacji okolicznych miejscowości przez oddział SS.
Do najbardziej niebezpiecznych akcji dywersyjnych Kośba należały zamachy na funkcjonariuszy niemieckiej administracji, konfidentów:
koncentracja partyzantów z zamiarem zdobycia lotniska i Krosna przez pierwszą utworzoną 1 sierpnia 1944 r. kompanię Beksa.
21 lipca 1944 – wyzwolenie Iwonicza Zdroju (i zabicie oraz zranienie 44 Niemców, a około 300 Niemców zabranie do niewoli), w czasie wykonywania zadania zdobycia dokumentów, przez 38 osobowy oddział Franciszka Kochana, i utrzymywanie wolnego państwa nazwanego Rzeczpospolita Iwonicka.
28 lipca 1944 – zwycięska walka koło Bóbrki z oddziałem Wehrmachtu i zdobycie 70 wozów taboru z uzbrojeniem oraz 100 koni przez 38 osobowy oddział Franciszka Kochana.
W ramach akcji „Burza” 29 lipca 1944 grupowano w lasach Odrzykońskich plutony z placówek Wiśniowa, Frysztak i Odrzykoń, Jedlicze, z których powstało Zgrupowanie „Północ” o sile około 250 żołnierzy i stanowiło zalążek 3 batalionu r psp AK. Podczas walk zbrojnych prowadzonych w ramach „Burzy” dowodził nimi p.por. Władysław StecWalek do sierpnia 1944 r.
28 lipca 1944 – w przeddzień operacji, w Odrzykoniu zatrzymał się silny oddział niemiecki, dysponujący bronią pancerną.
Oddziały partyzanckie Obwodu Krosno – OP- 15, stacjonujące w lasach Odrzykońskich i w Przybówce, zostały skierowane do walki w Sanockie i podporządkowane dowódcy Zgrupowania Partyzanckiego „Południe” o kryptonimie KN-23 OP-23 (oddział partyzancki AK). Z powodu braków aprowizacyjnych, pod koniec sierpnia 1944r., większość żołnierzy z oddziału pochodzących z krośnieńskiego, opuściło zgrupowanie Sanockie i podjęło marsz w kierunku Rymanowa i Iwonicza Zdroju. W okolicach Góry Cergowej oddział połączył się z oddziałem por. Jerzego Nowaka „Pik”.
2 sierpnia 1944 – zniszczenie mostu na Jasiołce koło Dukli przez oddział Franciszka Kochana, w celu utrudnienia dla wycofujących się wojsk z Doliny śmierci.
26 sierpnia 1944 – zarządzenie przez Niemców ewakuacji Krosna i o wysadzaniu budynków, oraz ochrona miasta przez Kompanię Bekasa AK
30 sierpnia 1944 – rozbrojenie oddziału hitlerowskiego przywożącego bomby przy b. starostwie
30 sierpnia 1944 – rozbrojenie Niemców zakładających bomby przy kinie przez Pluton AK Lamparta i wrzucenie bomb do Lubatówki
2 września 1944 – rozbrojenie hitlerowców, na lotnisku, przez Pluton Lamparta
1 września 1944 oba oddziały okrążyły i pokonały w walce oddział niemiecki w Lubatowej, zdobywając broń, konie (zrabowane wcześniej mieszkańcom) oraz wozy z żywnością.
Tego samego dnia, dzięki napływowi ochotników, oddziały przekształcono w kompanię ZN-23, której dowódcą został por. Piotr Massalski „Morena”.
Większość żołnierzy Placówki Jedlicze pełniło służbę, od sierpnia 1944 r., w plutonie Stanisława Lichonia ”Lamparta”. Walczyli oni z Niemcami w rejonie Wrocanki, Chorkówki, Bóbrki i Krosna.
We Wrocance po napadzie w nocy na sklep, Niemcy rozstrzelali w czasie prowadzenia na posterunek do Miejsca Piastowego mieszkańców, którzy mieli tej nocy stróżować: Stanisława Steca i Jana Dróbka – pozostawili ich w rowie. Na prośby miejscowych, Niemcy pozwolili pochować zabitych obok pobliskiej kaplicy św.Rozalii.
8 września 1944 – wojska radzieckie opanowały Ustrobnę, Turaszówkę, Potok, Moderówkę, Jaszczew, Jedlicze, Dobieszyn, Potakówkę a 11 września 1944 r. Krosno.
12 września 1944 kompania podjęła marsz na pomoc Rzeczypospolitej Iwonickiej do Iwonicza Zdroju.
13 września 1944 w wyniku natarcia AK, wywiązała się walka z Niemcami na Górze Winiarskiej, na przedpolach Iwonicza, gdzie został postrzelony w udo Jerzy Nowak Pik.
Niemcy otaczający Iwonicz otrzymali większe wsparcie i partyzanci musieli wycofać się, a kompania została rozwiązana. Jednak i wróg musiał się wtedy wycofać zauważając, że znalazł się w pierścieniu i przeszedł w kierunku południowo-zachodnim, na wzgórze koło Iwli.
Po opuszczeniu miasta przez Niemców, dowódca OP-15, por. „Boruta” podjął się rozbrojenia min, pozostawionych przez Niemców na ulicach.
Represje na AK po wkroczeniu Armii Czerwonej
Z powodu aresztowań, około tysiąca osób, osadzeniu w obozach na Zamku w Rzeszowie i wywózek na Syberię, dokonywanych przez NKWD, w sztabie Obwodu Krosno i w Placówkach, większość żołnierzy zdecydowała nie ujawniać swej przynależności do Armii Krajowej. W Iwoniczu aresztowano mjr. dr. Józefa Aleksiewicza, rodzinę Załuskich i kilku innych, a Zbigniewa Bartosza wywieziono do łagrów, gdzie zmarł na tyfus. Na bohaterskim obrońcy Iwonicza – dow. AK Jerzym Nowaku Piku wykonano w PRL-u, wyrok śmierci.
We wrześniu 1944 r., po przełamaniu linii frontu i po nawiązaniu kontaktu z 242 Brygadą Pancerną Armii Czerwonej, 19 września tego roku, Winogrodzki rozformował Zgrupowanie i nakazał złożenie broni. Znacząca część żołnierzy tego Zgrupowania zgłosiła się następnie do służby w WP, w tym oficerowie kontrwywiadu i saperów Obwodu, kwatermistrz Obwodu, komendant placówki AK w Sanoku, komendant placówki AK w Czarnej, Ustrzykach Dolnych oraz komendant Obwodu Krosno, część, w tym komendant wywiadu AK, zasiliła szeregi MO i UB, pozostali tworzyli szeregi polskiej samoobrony przed UPA.
Stanisław Dąbrowa-Kostka działając w starych strukturach AK, pod nowymi nazwami „Niepodległość” i Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj, w maju 1945 r., sformował oddział partyzancki w sile kompanii i dowodził nim początkowo na terenach byłego Obwodu AK Przemyśl, a potem Obwodów Sanok i Krosno. Od grudnia 1944 r. do sierpnia 1945 r., Stanisław Dąbrowa Kostka, jako oficer dywersji Komendy Obwodu AK-DSZ starał się odtworzyć struktury rozbite przez aresztowania. Gromadził broń i sformował oddział, którego celem była obrona ludności cywilnej przed aresztowaniami przez NKWD i przed wywózką na Syberię. Oddział ten został rozformowany dopiero w sierpniu 1945 r. na rozkaz mjr. „Ludwika”. Z końcem września Dąbrowa skierowany został do Krakowa na stanowisko szefa Wydziału Informacji i Bezpieczeństwa oraz dowódcy „Straży” (zbrojne zespoły ochrony WiN).
Reduta wyd. od XII 1940 r. w Miejscu Piastowym i we Wrocance, red. był inż. Zygmunt Lewicki Maciej, potem w Odrzykoniu, przez St. Ferusia Orlika do 29 lipca 1944r. Zamieszczono tu wiersze m.in. Persowskiej. Poprzedniczką tego czasopisma była wydawana przez ks. Jana Góreckiego
Walka o Polskę
Szlakiem Orła Białego wyd. w Brzozowie
Na terenie tego Obwodu ukazywały się:
Biuletyn Radiowy wyd. w Krośnie przez Andrzeja Mendelowskiego
Pobudka
Victoria
Na Przełomie
Przełom Polski
Po wejściu wojsk sowieckich w 1944 r. rozprowadzano w tym obwodzie: kilka pism centralnych NZW:
