Odbitka stykowa

Odbitka stykowa z filmu małoformatowego przeznaczona do przeglądu zdjęć

Odbitka stykowa (potocznie stykówka) – w tradycyjnej fotografii analogowej odbitka fotograficzna wykonana metodą stykową, polegającą na bezpośrednim, fizycznym kontakcie negatywu z podłożem pokrytym emulsją światłoczułą (najczęściej papierem fotograficznym) podczas naświetlania. W wyniku tego procesu powstaje obraz pozytywowy o wymiarach dokładnie odpowiadających rozmiarowi użytego negatywu.

Historia

W początkach historii fotografii, przed wynalezieniem i upowszechnieniem się powiększalników, metoda stykowa była jedynym sposobem uzyskiwania pozytywów fotograficznych z matryc negatywowych (np. w kalotypii wynalezionej przez Williama Foxa Talbota). Wczesne emulsje fotograficzne charakteryzowały się niezwykle niską czułością, co uniemożliwiało rzutowanie obrazu przez układ optyczny – naświetlanie musiało odbywać się bezpośrednio na słońcu, nierzadko trwając od kilkunastu minut do wielu godzin.

Zastosowanie

Archiwizacja i wglądówki

W dobie popularności fotografii małoobrazkowej(inne języki) (film 35 mm) oraz średnioformatowej, odbitki stykowe służyły przede wszystkim jako narzędzie katalogowe i podglądowe (tzw. wglądówki). Pocięte paski wywołanego negatywu układano ściśle obok siebie na arkuszu papieru fotograficznego (najczęściej w formacie 20×25 cm lub 24×30 cm) i przyciskano ciężką szybą, po czym naświetlano światłem z powiększalnika. Powstała w ten sposób stykówka umożliwiała fotografowi ocenę naświetlenia, ostrości oraz kompozycji poszczególnych klatek bez konieczności kosztownego i czasochłonnego powiększania każdego ujęcia z osobna.

Szlachetne techniki fotograficzne

Metoda stykowa jest do dziś niezbędna i powszechnie stosowana w tzw. historycznych i szlachetnych technikach fotograficznych (m.in. guma dwuchromianowa, cyjanotypia, platynotypia, brąz Vandyke(inne języki) technika pigmentowa). Sole metali i dwuchromiany wykorzystywane w tych procesach mają znikomą czułość, reagując niemal wyłącznie na silne promieniowanie ultrafioletowe (UV). Z tego powodu powiększanie optyczne jest fizycznie niemożliwe.

Aby uzyskać odbitkę stykową w tych technikach, twórcy wykorzystują tradycyjne negatywy wielkoformatowe (np. 4×5 lub 8×10 cala) lub wielkoformatowe negatywy cyfrowe – obrazy wydrukowane na specjalnej folii transparentnej przy użyciu wysokiej jakości drukarek atramentowych.

Sprzęt

Kluczowym urządzeniem przy wykonywaniu profesjonalnych odbitek stykowych – zwłaszcza w technikach alternatywnych – jest kopiorama (ang. contact printing frame). Jest to specjalna ramka dociskowa wyposażona w grubą szybę (często ze szkła optycznego(inne języki) lub kwarcowego, przepuszczającego UV) oraz dwudzielny, sprężynowy tył dociskający. Zapewnia ona idealne przyleganie negatywu do papieru. Każda, nawet mikroskopijna warstwa powietrza między matrycą a emulsją powoduje rozproszenie światła i drastyczny spadek ostrości na finalnej odbitce.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Stefan Iliński: Materiały fotograficzne czarno-białe. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1970, s. 142.
  2. ↑ Witold Dederko: Fotografia. Technika i technologia. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1982, s. 89–91.
  3. ↑ Czesław Pucek: Pracownia fotograficzna. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1984, s. 112.
  4. ↑ Christopher James: The Book of Alternative Photographic Processes. Wyd. 3. Delmar Cengage Learning, 2015, s. 34–36. (ang.).
  5. ↑ Dan Burkholder: Making Digital Negatives for Contact Printing. Blurb, 2003, s. 15. (ang.).
  6. ↑ Witold Dederko, Fotografia. Technika i technologia, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1982, s. 89–91.