Parocja perska

Parocja perska
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	Saxifraganae
Rząd	skalnicowce
Rodzina	oczarowate
Rodzaj	parocja
Gatunek	parocja perska
	Nazwa systematyczna
	Parrotia persica (DC.) C. A. Mey.; Verz. Pfl. Casp. Meer. 46. 1831
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Parocja perska, znana też jako „żelazne drzewo” (Parrotia persica (DC.) C. A. Mey.) – gatunek małych drzew lub krzewów z rodziny oczarowatych. Naturalnie występuje w Azji Zachodniej w północnym Iranie i Azerbejdżanie, zwłaszcza w Górach Tałyskich. Rośnie w lasach w niższych położeniach, przybierając w nich formę drzewa, oraz na obszarach górskich, na wyższych wysokościach, zwykle w formie krzewu. Występuje zwykle w towarzystwie dębu kasztanolistnego, klonów, grabów i brzostownic.

Roślina uprawiana jest jako ozdobna, do jej walorów należą intensywne kolory jesienne liści – żółte, czerwone do fioletowych.

Nazwa rodzajowa pochodzi od nazwiska podróżnika F.W. Parrota, który w 1829 roku zdobył górę Ararat.

Morfologia

Pokrój: Dorasta do 20 metrów wysokości, choć spotykane są osobniki sięgające i 25 m. Korona przeważnie dość szeroka i rozłożysta, kulista, robiąca wrażenie gęstej, z bardzo długimi, daleko odstającymi gałęziami, mocno splątanymi ze sobą, czasem zrastającymi się. Drzewo przeważnie ma wiele pni, poskręcanych i zwęźlonych. Okazy z jednym pniem są zwykle bardzo niskie i silne rozgałęzione tuż nad ziemią.
Kora: Brunatnoszara lub lekko czerwonawa, oddziela się i odpada większymi, okrągławymi płatami, pozostawiając jasnożółte lub brązowe plamy które stopniowo ciemnieją.
Liście: Podłużno-owalne, odwrotnie jajowate, niekiedy prawie okrągłe, o długości 5–20 cm i szerokości 3–7 cm, u nasady klinowate, z przodu tępe i zaokrąglone, nierówno karbowane, lekko pofalowane albo prawie całobrzegie. Nieco pomarszczone, dość sztywne i skórzasto twarde. Z wierzchu ciemnozielone i błyszczące, od spodu jaśniejsze i po rozwinięciu się delikatnie owłosione. Jesienią przybierają barwę purpurową, czasem z fioletowym odcieniem i zostają na drzewach nawet do grudnia.
Kwiaty: Pojawiają się wczesną wiosną przed listnieniem skupione po 3–7 w główkowate kwiatostany. Są obupłciowe lub tylko męskie. Pozbawione są korony. Działki kielicha w liczbie 7–8, są skrętoległe, połączone są u nasady, nieregularnego kształtu i trwałe. Kwiaty wsparte są okazałymi, brązowymi przysadkami. W kwiatach rozwija się 5–7 jaskrawoczerwonych pręcików oraz dwa słupki.
Owoce: Owłosione, drewniejące, dwukomorowe torebki pękające dwoma klapami i zawierające w każdej z komór pojedyncze, eliptyczne nasiono.

Biologia i ekologia

Krzewy i drzewa wolno rosnące. Do 15 m dorastają w naturze po 150 latach. Kwiaty rozwijają się późną zimą lub wczesną wiosną i są one wiatropylne. Jesienią liście przebarwiają się na płomienne, złotożółte lub szkarłatnoczerwone kolory.

Jest wyjątkiem wśród oczarowatych tolerującym gleby o wysokim stężeniu wapnia i odpornym na susze oraz duże nasłonecznienie.

Zastosowanie

Roślina uprawiana jest jako ozdobna.

Drewno z różowym odcieniem, zwarte i twarde, lecz mało sprężyste, dobrze obrabialne mechanicznie. Wykorzystywane było dawniej jako substytut metali do wyrobu części maszyn (stąd nazwa "drzewo żelazne"). Obecnie stosowane w przemyśle meblarskim.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2011-12-14] (ang.).
1 2 Parrotia persica. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-12-14]. (ang.).
1 2 3 JerzyJ. Hrynkiewicz-Sudnik JerzyJ., BolesławB. Sękowski BolesławB., MieczysławM. Wilczkiewicz MieczysławM., Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych, wyd. 3 popr. i uzup., Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2001, s. 284, ISBN 83-01-13434-8 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 100. ISBN 0-333-73003-8.
1 2 3 4 5 Zawierucha Borys: Reliktowe lasy Tałysza, w: "Poznaj świat" R. XXII, nr 11 (264), listopad 1974, s. 3-8
1 2 3 Tony Russel, Catherine Cutler, Martin Walters: Ilustrowana encyklopedia Drzewa Świata. Kraków: Universitas, 2008, s. 308. ISBN 97883242-0842-5.
1 2 3 4 Bruno T. Kremer: Drzewa. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 170. ISBN 83-7129-141-8.
1 2 Parrotia C. A. Meyer. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-04-22].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2011-12-14] (ang.).

[grin-3] 1 2 Parrotia persica. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-12-14]. (ang.).

[sudnik-4] 1 2 3 JerzyJ. Hrynkiewicz-Sudnik JerzyJ., BolesławB. Sękowski BolesławB., MieczysławM. Wilczkiewicz MieczysławM., Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych, wyd. 3 popr. i uzup., Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2001, s. 284, ISBN 83-01-13434-8 .

[philips-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 100. ISBN 0-333-73003-8.

[Zaw-6] 1 2 3 4 5 Zawierucha Borys: Reliktowe lasy Tałysza, w: "Poznaj świat" R. XXII, nr 11 (264), listopad 1974, s. 3-8

[Drzewa_Świata-7] 1 2 3 Tony Russel, Catherine Cutler, Martin Walters: Ilustrowana encyklopedia Drzewa Świata. Kraków: Universitas, 2008, s. 308. ISBN 97883242-0842-5.

[Kremer-8] 1 2 3 4 Bruno T. Kremer: Drzewa. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 170. ISBN 83-7129-141-8.

[china-9] 1 2 Parrotia C. A. Meyer. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-04-22].