Pasynkowate

Pasynkowate
	Nepticulidae
	Stainton(inne języki), 1854
	Okres istnienia: kreda–dziś PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N Q
	; Stigmella aurella(inne języki)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Infrarząd	motyle różnoskrzydłe
Nadrodzina	Nepticuloidea(inne języki)
Rodzina	pasynkowate
Synonimy
	Stigmelidae;
	Stigmelidae;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Pasynkowate (Nepticulidae) – rodzina małych motyli z nadrodziny Nepticuloidea(inne języki) i kladu motyli różnoskrzydłych; wybrane gatunki są jednymi z najmniejszych znanych motyli; opisano 862 żyjące gatunki ujęte w 22 rodzajach, występujące na całym świecie z wyjątkiem Antarktydy.

Pochodzenie

Rodziny Opostegidae(inne języki) i pasynkowate rozdzieliły się pomiędzy 103 a 145 mln lat temu. Najwcześniejsze znane skamieniałości pasynkowatych są datowane na 102 mln lat, co przypada na piętro albu kredy wczesnej. Analiza filogenetyczna wykazała, że niemal wszystkie współcześnie występujące rodzaje pasynkowatych wykształciły się przed końcem kredy, tj. 65 mln lat temu.

Taksonomia

Rodzina należy do nadrodziny Nepticuloidea(inne języki) razem z Opostegidae(inne języki). Rodzaj typowy pasynkowatych to Nepticula(inne języki) Heyden, 1843. Po raz pierwszy przedstawiciela pasynkowatych opisał Karol Linneusz w 12. wydaniu swojej pracy Systema Naturae w 1767 roku, opis dotyczył Phalaena (Tinea) occultella(inne języki): najmniejsza ze wszystkich ciem, nie grubsza od końskiego włosia, ma białą przepaskę. Rodzinę opisał naukowo Henry Tibbats Stainton(inne języki) w 1854 roku. Wilhelm Petersen(inne języki) w 1930 roku jako pierwszy opisał męskie genitalia pasynkowatych, co okazało się kluczowym elementem w procesie identyfikacji poszczególnych taksonów.

Rodzina obejmuje przeszło 850 opisanych gatunków. Do 2016 roku opisano 862 gatunki współcześnie żyjące ujęte w 22 rodzajach oraz 18 gatunków kopalnych. Najwięcej gatunków opisał Jonas Rimantas Stonis(inne języki) (Rimantas Puplesis; 176 ważnych gatunków), Malcolm Scoble(inne języki) (73 ważne gatunki) oraz Edward Meyrick (67 ważnych gatunków).

Morfologia

Pasynkowate przypominają wyglądem czuprzykowate i większość wystrojowatych(inne języki), a także Opostegidae(inne języki) i niektóre małe molowate. Rozpoznawanie gatunków można prowadzić w oparciu o analizę męskich genitaliów. Osobniki dorosłe są niepozorne i trudne do znalezienia w terenie. Latają bardzo szybko. Niektóre z gatunków pasynkowatych to jedne z najmniejszych znanych motyli.

Głowa jest pokryta kępkami łusek, co sprawa wrażenie „owłosienia”. Żuwaczki są zredukowane. Głaszczki szczękowe pięcioczłonowe, głaszczki wargowe krótkie, mają po dwa lub trzy człony, ssawka zwykle jest bardzo krótka, ale funkcjonalna. Czułki są krótsze od przednich skrzydeł i mają powiększony trzonek, który w stanie spoczynku formuje „czapeczkę oczną” przykrywającą oczy. Samice zwykle mają czułki o mniejszej liczbie członów od samców. Tegule małe, śródtarczka duża, tarcza nie jest pokryta łuskami lecz mikrotrychami. Przedgenitalne segmenty odwłoka pokrywają blaszkowate łuski.

Skrzydła przednie są stosunkowo szerokie, zakończone długą strzępiną. Skrzydła tylne są wąskie, strzępina na nich jest od 2 do 4 razów dłuższa niż szerokość skrzydeł. Skrzydła są połączone retynakulum i wędzidełkiem. Użyłkowanie jest stosunkowo proste, żyłki są trudne do dostrzeżenia. Ubarwienie zmienne, przy niektórych deseniach występuje metaliczny połysk (np. u rodzaju Stigmella(inne języki)). Wyróżniono sześć głównych typów deseni na przednich skrzydłach: niemal jednolity, bez wzoru; z wyraźną jasną przepaską bez plamek; z ciemną pozorną przepaską, z plamkami bez przepaski, drobno nakrapiane lub cętkowane; z przepaską.

Jaja pasynkowatych nie były szczegółowo badane (stan na 1990 rok). Są one składane na liściach i są pokryte osłonkami. Gąsienice są bardzo małe, długości do 5–9 mm. U poczwarki nie występują żuwaczki, za to głaszczki szczękowe są dobrze wykształcone. Poczwarki otacza duży, solidny kokon zbudowany z kilku warstw oprzędu.

Występowanie

Pasynkowate zamieszkują wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy.

Tryb życia

Wszystkie gatunki tej rodziny są roślinożerne, wiele z nich to monofagi lub oligofagi; niektóre rodzaje specjalizują się w określonych rodzinach roślin. Larwy są minujące, zwykle żerują w liściach (nie zachodzi u nich nadprzeobrażenie), ale są także gatunki żerujące na pąkach, owocach, łodygach i korze roślin; część gatunków tworzy galasy.

Galeria

Larwa Ectoedemia atricollis
Larwa Stigmella regiella
Mina Stigmella aurella
Pectinivalva minotaurus, poczwarka męska
Kokon Pectinivalva minotaurus
Ectoedemia albifasciella
Enteucha acetosae
Pectinivalva quintiniae
Metaliczny połysk skrzydeł u Stigmella sp.
Stigmella lediella, rozpięty okaz

Przypisy

↑ Nepticulidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
Erik J. vanE.J. Nieukerken Erik J. vanE.J., CamielC. Doorenweerd CamielC., Robert J.B.R.J.B. Hoare Robert J.B.R.J.B., Donald R.D.R. Davis Donald R.D.R., Revised classification and catalogue of global Nepticulidae and Opostegidae (Lepidoptera, Nepticuloidea), „ZooKeys” (628), 2016, DOI: 10.3897/zookeys.628.9799, ISSN 1313-2989, PMID: 27917038, PMCID: PMC5126388 [dostęp 2026-11-05] .
1. 1 2 S. 102.
2. ↑ S. 65.
3. ↑ S. 72.
↑ JacekJ. Michalski JacekJ., Ważniejsze szkodniki owadzie, [w:] KrystynaK. Boratyńska i inni red., Wiązy, Nasze Drzewa Leśne : monografie popularnonaukowe, Kórnik ; Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2015, s. 376, ISBN 978-83-7986-051-7 .
↑ OldřichO. Čížek OldřichO. i inni, Motyle dzienne w Karkonoszach. Atlas rozmieszczenia, 2015, s. 314, ISBN 978-80-87706-88-6 .
CamielC. Doorenweerd CamielC., Erik J. VanE.J.V. Nieukerken Erik J. VanE.J.V., Robert J.B.R.J.B. Hoare Robert J.B.R.J.B., Phylogeny, classification and divergence times of pygmy leaf-mining moths (Lepidoptera: Nepticulidae): the earliest lepidopteran radiation on Angiosperms?, „Systematic Entomology”, 42 (1), 2017, DOI: 10.1111/syen.12212, ISSN 1365-3113 [dostęp 2026-11-05] (ang.).
1. ↑ S. 275.
2. ↑ S. 273.
3. ↑ S. 267.
CamielC. Doorenweerd CamielC., Erik J. VanE.J.V. Nieukerken Erik J. VanE.J.V., Jae-CheonJ.Ch. Sohn Jae-CheonJ.Ch., Conrad C.C.C. Labandeira Conrad C.C.C., A revised checklist of Nepticulidae fossils (Lepidoptera) indicates an Early Cretaceous origin, „Zootaxa”, 3963 (3), 2015, DOI: 10.11646/zootaxa.3963.3.2, ISSN 1175-5334 [dostęp 2026-08-27] .
1. 1 2 S. 295.
2. 1 2 3 4 5 S. 296.
↑ Lepidoptera - Butterflies, Moths, Orders. Britannica [online], www.britannica.com, 12 września 2026 [dostęp 2026-11-05] (ang.).
↑ R.R. Johansson R.R. (red.), The Nepticulidae and Opostegidae (Lepidoptera) of North West Europe, Fauna entomologica Scandinavia, Leiden ; New York : København: Brill ; Scandinavian Science Press, 1990, ISBN 978-90-04-08698-2 (ang.).
1. ↑ S. 12.
2. ↑ S. 57.
3. ↑ S. 13.
4. 1 2 3 4 5 6 7 S. 16.
5. 1 2 S. 44.
6. ↑ S. 45.
7. ↑ S. 24.
8. 1 2 3 4 S. 18.
9. ↑ S. 21.
10. ↑ S. 30.
11. ↑ S. 34.
12. ↑ S. 42.
13. ↑ S. 43.
14. ↑ S. 32.
↑ Pictorial morphology guide of Nepticulidae based on the forewing pattern and male genitalia, [w:] Jonas R.J.R. Stonis Jonas R.J.R., AndriusA. Remeikis AndriusA., Neotropical Nepticulidae: a pictorial monograph introducing an electronic identification tool, 2022 (ang.).
1. ↑ S. 81.

[itis-1] Nepticulidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Nieukerken-1-2] Erik J. vanE.J. Nieukerken Erik J. vanE.J., CamielC. Doorenweerd CamielC., Robert J.B.R.J.B. Hoare Robert J.B.R.J.B., Donald R.D.R. Davis Donald R.D.R., Revised classification and catalogue of global Nepticulidae and Opostegidae (Lepidoptera, Nepticuloidea), „ZooKeys” (628), 2016, DOI: 10.3897/zookeys.628.9799, ISSN 1313-2989, PMID: 27917038, PMCID: PMC5126388 [dostęp 2026-11-05] .
1 2 S. 102.

↑ S. 65.

↑ S. 72.

[3] 1 2 S. 102.

[17] S. 65.

[18] S. 72.

[Jacek_Michalski2015-s376-4] JacekJ. Michalski JacekJ., Ważniejsze szkodniki owadzie, [w:] KrystynaK. Boratyńska i inni red., Wiązy, Nasze Drzewa Leśne : monografie popularnonaukowe, Kórnik ; Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2015, s. 376, ISBN 978-83-7986-051-7 .

[Oldřich_Čížek_Adam_Malkiewicz2015-s314-5] OldřichO. Čížek OldřichO. i inni, Motyle dzienne w Karkonoszach. Atlas rozmieszczenia, 2015, s. 314, ISBN 978-80-87706-88-6 .

[Doorenweerd-1-6] CamielC. Doorenweerd CamielC., Erik J. VanE.J.V. Nieukerken Erik J. VanE.J.V., Robert J.B.R.J.B. Hoare Robert J.B.R.J.B., Phylogeny, classification and divergence times of pygmy leaf-mining moths (Lepidoptera: Nepticulidae): the earliest lepidopteran radiation on Angiosperms?, „Systematic Entomology”, 42 (1), 2017, DOI: 10.1111/syen.12212, ISSN 1365-3113 [dostęp 2026-11-05] (ang.).
↑ S. 275.

↑ S. 273.

↑ S. 267.

[7] S. 275.

[10] S. 273.

[16] S. 267.

[:0-8] CamielC. Doorenweerd CamielC., Erik J. VanE.J.V. Nieukerken Erik J. VanE.J.V., Jae-CheonJ.Ch. Sohn Jae-CheonJ.Ch., Conrad C.C.C. Labandeira Conrad C.C.C., A revised checklist of Nepticulidae fossils (Lepidoptera) indicates an Early Cretaceous origin, „Zootaxa”, 3963 (3), 2015, DOI: 10.11646/zootaxa.3963.3.2, ISSN 1175-5334 [dostęp 2026-08-27] .
1 2 S. 295.

1 2 3 4 5 S. 296.

[9] 1 2 S. 295.

[24] 1 2 3 4 5 S. 296.

[www.britannica.com-2026-09-12-1-11] Lepidoptera - Butterflies, Moths, Orders. Britannica [online], www.britannica.com, 12 września 2026 [dostęp 2026-11-05] (ang.).

[Brill_;_Scandinavian_Science_Press-1-12] R.R. Johansson R.R. (red.), The Nepticulidae and Opostegidae (Lepidoptera) of North West Europe, Fauna entomologica Scandinavia, Leiden ; New York : København: Brill ; Scandinavian Science Press, 1990, ISBN 978-90-04-08698-2 (ang.).
↑ S. 12.

↑ S. 57.

↑ S. 13.

1 2 3 4 5 6 7 S. 16.

1 2 S. 44.

↑ S. 45.

↑ S. 24.

1 2 3 4 S. 18.

↑ S. 21.

↑ S. 30.

↑ S. 34.

↑ S. 42.

↑ S. 43.

↑ S. 32.

[13] S. 12.

[14] S. 57.

[15] S. 13.

[19] 1 2 3 4 5 6 7 S. 16.

[22] 1 2 S. 44.

[23] S. 45.

[25] S. 24.

[26] 1 2 3 4 S. 18.

[27] S. 21.

[28] S. 30.

[29] S. 34.

[30] S. 42.

[31] S. 43.

[32] S. 32.

[Stonis-1-20] Pictorial morphology guide of Nepticulidae based on the forewing pattern and male genitalia, [w:] Jonas R.J.R. Stonis Jonas R.J.R., AndriusA. Remeikis AndriusA., Neotropical Nepticulidae: a pictorial monograph introducing an electronic identification tool, 2022 (ang.).
↑ S. 81.

[21] S. 81.

[3] 1 2 S. 102.

[17] S. 65.

[18] S. 72.

[7] S. 275.

[10] S. 273.

[16] S. 267.

[9] 1 2 S. 295.

[24] 1 2 3 4 5 S. 296.

[13] S. 12.

[14] S. 57.

[15] S. 13.

[19] 1 2 3 4 5 6 7 S. 16.

[22] 1 2 S. 44.

[23] S. 45.

[25] S. 24.

[26] 1 2 3 4 S. 18.

[27] S. 21.

[28] S. 30.

[29] S. 34.

[30] S. 42.

[31] S. 43.

[32] S. 32.

[21] S. 81.