Perm
Perm
298,9–251,902 mln lat temu
|
 Ziemia w gwadalupie (środkowym permie) |
| Średnia objętość w atmosferze |
| Tlenu |
ok. 23% obj. |
| Dwutlenku węgla |
ok. 900 ppm |
| Inne uśrednione dane |
| Temperatura |
ok. 16 °C |
| Poziom morza (pow. obecnego) |
We wczesnym permie względnie stabilny ok. 60 m, gwałtownie spada do wartości −20 m w późnym permie |
| Tabela stratygraficzna
|
|
|
|
Perm – termin o dwojakim znaczeniu:
Nazwa okresu (systemu) pochodzi od miasta Perm u stóp Uralu. Okres ten zakończył się największym masowym wymieraniem w dotychczasowej historii Ziemi.
Podziały
| system |
oddział |
piętro |
wiek (mln lat) |
| trias |
dolny |
ind |
młodsze |
| perm |
loping |
czangsing |
254,14–251,902 |
| wucziaping |
259,51–254,14 |
| gwadalup |
kapitan |
264,28–259,51 |
| word |
266,9–264,28 |
| road |
273,01–266,9 |
| cisural |
kungur |
283,5–273,01 |
| artinsk |
290,1–283,5 |
| sakmar |
293,52–290,1 |
| assel |
298,9–293,52 |
| karbon |
późny pensylwan |
gżel |
starsze |
| Podział według ICS, wrzesień 2023 |
Podstawą podziału permu są konodonty i amonity (goniatyty), podrzędnie także otwornice. Perm kiedyś dzielono na dwie epoki: perm wczesny i perm późny. Obecnie perm jest podzielony na trzy epoki: cisural, gwadalup i loping z wiekami:
| loping |
| czangsing |
(254,14 ± 0,07 – 251,902 ± 0,024 mln lat temu) |
| wucziaping |
(259,51 ± 0,21 – 254,14 ± 0,07 mln lat temu) |
| gwadalup |
| kapitan |
(264,28 ± 0,16 – 259,51 ± 0,21 mln lat temu) |
| word |
(266,9 ± 0,4 – 264,28 ± 0,16 mln lat temu) |
| road |
(274,4 ± 0,4 – 266,9 ± 0,4 mln lat temu) |
| cisural |
| kungur |
(283,3 ± 0,4 – 274,4 ± 0,4 mln lat temu) |
| artinsk |
(290,1 ± 0,26 – 283,3 ± 0,4 mln lat temu) |
| sakmar |
(293,52 ± 0,17 – 290,1 ± 0,26 mln lat temu) |
| assel |
(298,9 ± 0,15 – 293,52 ± 0,17 mln lat temu) |
Oprócz tego funkcjonuje tradycyjny, regionalny podział permu europejskiego na dwie jednostki wydzielone ze względu na charakter skał (związany z innymi warunkami środowiska): przeważnie lądowy czerwony spągowiec i morski cechsztyn. Czerwony spągowiec dodatkowo dzielono na dwie części: autun i sakson, natomiast cechsztyn na siedem cyklotemów: werra (PZ1), stassfurt (PZ2), leine (PZ3), aller (PZ4), ohre (PZ5), friesland (PZ6) i fulda (PZ7).
Klimat
Na półkuli południowej, na kontynencie Gondwana, w środkowym permie kończy się długotrwałe zlodowacenie obejmujące Antarktydę oraz przylegające fragmenty południowej i środkowej Afryki, Ameryki Południowej, Australii oraz Indii. Następuje znaczne ocieplenie klimatu i zwiększa się tam powierzchnia lasów klimatu umiarkowanego, które dały początek złożom węgla kamiennego (znanym na przykład z Południowej Afryki i Australii).
We wczesnym i środkowym permie na półkuli północnej w warunkach gorącego i suchego klimatu powstają czerwone osady pustynne oraz utwory wulkaniczne. W późnym permie następuje w Europie zalew morski. W bardzo płytkim morzu i w jego zatokach, w ciepłym klimacie, powstają grube warstwy ewaporatów.
Świat organiczny
Flora
Zmiana klimatu z gorącego i wilgotnego w karbonie na gorący, ale suchy w permie spowodowała zmiany w składzie flory, zwłaszcza na półkuli północnej. Następuje rozwój roślin nagonasiennych, zwłaszcza rośnie liczba roślin iglastych, ale powstają też pierwsze liściaste: miłorzębowe i sagowce. Bardzo pospolite początkowo były paprocie nasienne, ale potem mocno podupadają. Jedynie na południowych kontynentach (Gondwana) lasy paproci nasiennych były powszechne przez cały perm (flora glossopterisowa). W trakcie permu całkowicie wymierają kordaity. We wczesnym permie (cisuralu) liczne były jeszcze rośliny zarodnikowe, jednak później dość szybko podupadają, zwłaszcza drzewiaste skrzypy i widłaki oraz część drzewiastych paproci. Natomiast zielne rośliny zarodnikowe nadal były pospolite i ograniczane tylko w strefach pustynnych.
Fauna
W permie zmniejsza się powierzchnia żyznych obszarów szelfów, jednocześnie wiele akwenów jest mocno zasolonych, toteż generalnie spada bioróżnorodność i liczebność fauny wodnej w tym okresie. Podobny proces widać u fauny lądowej, co wiąże się głównie z pustynnieniem. Dość wyraźny wzrost obserwuje się u małży zarówno morskich, jak i słodkowodnych. Duży rozwój notują mszywioły, które wraz z glonami są dominującą grupą budującą ówczesne rafy. Dość pospolite są ciągle ślimaki i ramienionogi (zwłaszcza z rzędu Strophomenida), małżoraczki, a także pierwotniaki z gromady otwornic, w tym duże, np. rodzaj Schwagerina. Bardzo znaczny regres obserwuje się u głowonogów, w tym amonitów, szkarłupni, rzadkie są trylobity, koralowce.
Kręgowce
Z ryb najpospolitsze są ryby kostnochrzęstne, zwłaszcza paleoniskidy oraz rekiny. Charakterystycznym dla permu jest wielki rozwój tylko w tym okresie rekinów słodkowodnych. Ryby dwudyszne i trzonopłetwe przeżywały okres swojego rozwoju, ale znacznie ustępowały liczebnością wyżej wymienionym grupom. Pojawiły się pierwsze przejściowce. W związku z postępującą suchością klimatu mocno podupadają w permie płazy z grupy labiryntodontów, a kilka pokrewnych im rzędów wymiera. Natomiast bardzo bujny rozwój przeżywają gady, szczególnie gady ssakokształtne, wśród których w późnym permie pojawiają się najwięksi lądowi (3-4 metry długości) drapieżcy, np. Inostrancevia i Dimetrodon. Jednocześnie wiele grup prymitywnych kotylozaurów oraz pierwsze wodne gady – mezozaury – wymierają.